نصرالله حکمت

* آقای حکمت، کتابی به قلم آقای کاکایی منتشر شده که عرفان ابن عربی را با عرفان مایتسر اکهارت مقایسه می کرد. کتابی که شما در مورد عرفان ابن عربی منتشر کرده اید، چقدر با دیدگاه آقای کاکایی همخوانی دارد؟
**  آقای کاکایی آن کتاب را در واقع به عنوان مقایسه ای بین وحدت وجود ابن عربی و مایستر اکهارت تألیف کرده اند. طبیعی است که تفاوت دیدگاهی در مورد ابن عربی بین من و دکتر کاکایی وجود دارد. عمده مطلب این است که ایشان در نوشتن دیدگاههای ابن عربی تکیه زیادی به ویلیام چیتیک می کند. چیتیک ابن عربی را وحدت وجودی نمی داند و شراح خصوص و سنت ابن عربی را نادیده می گیرد. کسانی مثل صدرالدین قونوی یا عبدالرزاق کاشانی و قیصری کسانی که از اتباع ابن عربی محسوب می شدند و شاگردان بلاواسطه یا به واسطه ابن عربی بودند و تا امروز شکاف بین ها و ابن عربی را به عنوان یک سنت پر می کنند. ما در واقع این سنت را از طریق این شاگردان و شارحان و اتباع ابن عربی بهتر می توانیم بشناسیم. دکتر کاکایی در آن کتاب و ویلیام چیتیک به نحوی این سنت را نادیده می گیرند. در حالی که بسیاری ابن عربی را وحدت وجود می دانند ، ویلیام چیتیک و به تبع ایشان دکتر کاکایی نظریه وحدت وجودی را یک نظریه فلسفی می دانند که بعداً از طریق شاگردان و اتباع ابن عربی به اندیشه ابن عربی افزوده شد.
* شما در کتاب «حکمت و هنر در عرفان ابن عربی» چه کرده اید؟
** این کتاب را فرهنگستان هنر چاپ کرده و من در این کتاب به تعبیری کاری نو در مورد ابن عربی انجام دادم. در واقع دو مفهوم حکمت و هنر را در آثار ابن عربی بخصوص در کتاب فتوحات مورد بررسی قرار دادم.
کل این کتاب شامل سه فصل می شود که فصل اول انسان شناسی به عنوان مدخلی برای ورود به بحث حکمت و هنر است. در فصل دوم بحث حکمت را مطرح کردم و در این بخش دیدگاه معرفت شناسی ابن عربی را کالبد شکافی کردم. در این بخش فصلی را به قلب اختصاص دادم و فصلی را به عقل. در فصل عقل نقد عقلانیت و فلسفه از نظر ابن عربی و دیدگاه فقر عقل از نظر ایشان را مورد بررسی قرار دادم.
* رویکرد جامعه به ابن عربی را در یک دهه اخیر چگونه ارزیابی می کنید؟ بازخوانی ابن عربی چه دستاوردی می تواند داشته باشد؟
** ما روی گنجی پنهان از اندیشه و تفکر سنت خودمان اعم از فلسفه و عرفان نشسته ایم و دست تکدی فکری به سمت دیگران دراز کرده ایم. ما در کل سنت خودمان اعم از تفسیر و عرفان، کلام، فلسفه و ابعاد گوناگون فرهنگ باید دست به یک غبار روبی بزنیم که متأسفانه به سراغ آنها تاکنون نرفته ایم. حتی کسانی که مشهورند مثل ابن سینا و ملاصدرا را هم نمی شناسیم. متأسفانه ما نشناخته پشت به این متفکران کرده ایم و رد می کنیم. در مورد ابن عربی این موضوع شکل مضاعف به خود گرفته است.