کنش سیاسی واکنش فرهنگی

حسین کارگر
پس لرزه ها و بازتاب های چهاردهمین جشن خانه سینما که لکه سیاهی در تاریخ هنر هفتم در این کشور محسوب می شود همچنان ادامه دارد. پس از صحبت ها و رفتارهای سطحی و کمتر از عوامانه برخی از برگزیدگان جشن مذکور، مدیریت سینمایی کشور در اقدامی قاطع و البته کاملا فرهنگی به وظیفه خود عمل کرد. پس از آن نیز بیانیه هوشمندانه معانت سینمایی صادر شد که به جای متهم کردن کسی، به عنوان مسئول اصلی سینمای کشور از مردم، خانواده شهدا و مقام معظم رهبری عذرخواهی کرد. پس از آن نیز وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی به جمع معترضین وقایع جشن خانه سینما پیوست و در حاشیه نشست خبری نمایشگاه رسانه های دیجیتال از برخورد معاونت سینمایی با این قضیه جانبداری نمود.
منافع فردی یا جمعی؟
پس لرزه های چهاردهمین جشن خانه سینما، فضای سینمای ایران را به صحنه کنش های سیاسی و واکنش های فرهنگی تبدیل کرده است. به این معنی که رفتارهای بروز یافته در محفل مذکور بیش از آنکه فرهنگی محسوب شود، سیاسی به حساب می آید. آن هم از نوع بسیار سطحی و پوپولیستی که در شان سینمای ایران نیست. اما در مقابل، واکنش مدیریت سینمایی به این مسئله بسیار متین وفرهنگی بود. لغو مجوز فیلم فردی که با صحبت های خود جشن اخیر سینمای ایران را تحت الشعاع قرار داد، یک برخورد سیاسی نیست، بلکه رفتاری است که در حوزه فرهنگ و تعامل فرهنگی محسوب می شود.
در این میان واکنش رسانه های زنجیره ای نیز بسیار قابل تامل است. این رسانه ها باز هم منافع فردی را در مقابل مصالح جمعی قرار دادند. آیا دفاع از قانون شکنی حمایت از سینمای کشور است؟ آیا می توان به خاطر یک فرد یا گروه اندک، اعتبار و متانت سینما و فرهنگ کشور را زیر سوال برد؟
دفاع از حفظ آبروی سینما
مدیرکل اداره ارزشیابی و نظارت سینمایی درباره بیانیه معاونت سینمایی به مسائل چهاردهمین جشن خانه سینما گفت؛ در واقع دیگران باید بابت اتفاقات رخ داده در شب جشن سینما عذرخواهی می کردند، اما جواد شمقدری برای حفظ آبروی سینمای ایران از مردم و نظام عذر خواست.
سیدعلیرضا سجادپور در گفتگو با باشگاه خبری توانا در خصوص آخرین بیانیه صادر شده توسط معاونت امور سینمایی اظهار داشت: در پی اتفاقاتی که در جشن سینمای ایران افتاده بود، اواخر هفته گذشته وقتی آقای شمقدری در بازگشت از سفر نیویورک فیلم مراسم چهاردهمین جشن سینما را دیدند، تازه متوجه اصل قضیه شده و با دیدن صحنه های جشن کاملا منقلب شد.
وی در ادامه با اشاره به بیانیه صادر شده از سوی معاونت سینمایی، افزود: در واقع دیگران باید عذرخواهی می کردند اما برای حفظ آبروی سینمای ایران، وی دست به این کار زد.
او همچنین پیرامون سخنان کارگردانی که فیلمش لغو مجوز شد اشاره کرد که حرف های فرد مذکور برخلاف آنچه نوشته شده، را نمی توان «عذرخواهی» قلمداد کرد، بلکه بیشتر شبیه یک توجیه بود تا عذرخواهی! عذرخواهی واقعی را شمقدری کرد در حالی که اصلا وی مقصر ماجرا نبود.
واکنش به بی‌انصافی‌ها
دو تن از منتقدان قدیمی سینمای کشورمان نیز با دفاع از برخورد معاونت سینمایی به جشن اخیر خانه سینما به این مسئله پرداختند. نایب رئیس اسبق انجمن منتقدان گفت: اگر همه مدیران شهامت کنند و برای کاستی های موجود عذرخواهی کنند، پسندیده است.
محمدتقی فهیم در گفت وگو با فارس، در پاسخ به این سوال که عواملی باعث شد تا جواد شمقدری در آستانه سالگرد فعالیت خود در معاونت سینمایی بیانیه ای درباره جشن خانه سینما صادر کند، گفت: واقعیت قضیه این است که جواد شمقدری طی یک سال گذشته در حرف و عمل نشان داده که خواهان تعامل و همزیستی وحدت آفرین به منظور بحران زدایی از سینمای ایران است. لذا اکنون حق دارد که مقابل برخی تحرکات غیر منصفانه عکس العمل نشان دهد.
فهیم با اشاره به این که فرافکنی هم حدی دارد، گفت: امیر نادری چند دهه پیش زیر پرچم آمریکا رفته و مخملباف، قبل از دولت احمدی نژاد هوای خادم دیگران شدن را در سر پرورانده است. بقیه هم به انحای مختلف و به طور خودخواسته برای خودشان حاشیه های سیاسی درست کرده اند، بنابراین وقتی کسی پیدا می شود و این ها را آن هم در یک جشن رسمی، بهانه می کند تا شرایط موجود را به محاکمه بکشاند، این جفا در حق همان جمع و جشن است که اغلب شان با آن مواضع مخالف بودند.
فهیم همچنین خواستار توقف کشمش های به وجود آمده شد و گفت: در این شرایط دشمنان بیرونی منتظر سوءاستفاده از اختلافات داخلی هستند و تاریخ قضاوت خواهد کرد که چه کسانی در این اوضاع آب به آسیاب دیگران می ریزند. دولت کنونی با ایستادگی در مقابل جنگ طلبان، افتخار ملل صلح طلب شده و مردم زیر سلطه، امیدشان به جمهوری اسلامی است. هنرمندان و سینماگران در این میان صف شان معلوم است، بنابراین وحدت و انسجام در این شرایط، خود باید هدف باشد و خدشه و تزلزل در این روند، غیرقابل بخشش است. پس بهتر است که دست غریبه ها بهانه ندهیم و به جای پیروی از هوای نفس، منافع جمعی را سرلوحه گفتارها و اقدامات خود قرار دهیم.
این منتقد سینما، ورود خانه سینما به صدور بیانیه و پاسخ دادن را منع کرد و وظیفه این نهاد را در شرایط کنونی خاموش کردن آتش اختلاف دانست و گفت: هرچه زودتر باید دلسوزان و فرهیختگان خانه سینما و نمایندگانی از معاونت برای پایان این کشمکش ها عمل کنند تا تخم کینه، قبل از رشد از بین برود.
رئیس اسبق انجمن منتقدان هم گفت: بیانیه معاون امور سینمایی، خطای برخی فیلمسازان در شب جشن سینما را جبران کرد.محمود گبرلو در باره بیانیه معاون سینمایی وزیر ارشاد اظهار داشت: بیانیه ای که آقای شمقدری منتشر کرد در اصل باید پیش تر توسط خود فیلمساز مذکور و یا خانه سینما به عنوان متولی جامعه صنفی سینما منتشر می شد، اما متولیان خانه سینما متاسفانه در شب چهارهمین جشن سینما سکوت کردند و شمقدری به عنوان کسی که دلسوز این نظام است سعی کرد تا با انتشار یک بیانیه از جانب اهالی سینما، از همه عذر بخواهد.
این منتقد در ادامه خاطرنشان کرد: بهتر بود که مسئولان خانه سینما، طی هفته گذشته، لااقل بیانیه ای برای روشن کردن این موضوع صادر می کردند و یا در مصاحبه هایی، شفاف تر نسبت به حرف هایی که در شب جشن زده شد موضع می گرفتند.
«محمود گبرلو» در پایان این گفت وگو خاطرنشان کرد: به نظر من این هم منطقی نیست که هنرمندان نسبت به مسائل سیاسی و پیرامونی خود بی اطلاع باشند چرا که با توجه به موضع گیری محسن مخملباف، طبیعی است همه اهالی سینما ملزم باشند نسبت به تهمت ها و دروغ های او پاسخ دندان شکن بدهند.