ضعف مزمن در سیاست خارجی آمریکا

حامد رشیدی
ایالات متحده آمریکا همچنان در سیاست خارجی خود دچار ضعف عمده می باشد.این ضعف در دوران ریاست جمهوری بوش پسر وجود داشت و در دوران ریاست جمهوری اوباما نیز تقویت گردیده است.در این خصوص رسانه های آمریکایی نیز به کرات ضعف عمومی در سیاست خارجی واشنگتن را مورد فحص و بررسی قرار داده اند.ضعف در سیاست خارجی آمریکا”گزارشی است که اخیرا روزنامه آمریکایی واشنگتن پست در خصوص سیاست خارجی دولت اوباما منتشر کرده است.در این گزارش آمده است که اوباما در این زمینه موفق نبوده و در راستای جبران ضعفهای موجود لازم است شیوهای متملقانه را در برخورد با مقامات دیگر کشورها صورت دهد.این تحلیل و تحلیلهای مشابه نشان می دهد که اوباما عملا برنامه ای جهت غلبه بر بحرانهای موجود در سیاست خارجی واشنگتن ندارد.
اگرچه هر یک از رسانه های آمریکایی از منظر خود سیاست خارجی دولت اوباما را تحلیل می کنند اما همه آنها در یک نقطه مشترک به نام “ضعف اوباما”به یکدیگر می رسند.این ضعف عیان است و اوباما قدرت انکار آن را ندارد.هرچند دموکراتها در صددند نشانه‌های چنین ضعفی را بپوشانند اما در این خصوص به شدت ناکام مانده اند.رئیس جمهور ایالات متحده آمریکا طی مدت حضور خود در کاخ سفید مدام به سنتهای بوش پسر و بیل کلینتون گریز زده و مبتکر راه حل و مناسباتی نوین در حوزه سیاست خارجی کشورش نبوده است.در ابتدای حضور اوباما در مبارزات انتخاباتی سال2008 ،بسیاری از مردم آمریکا و حتی جهان تصور می کردند که با وجود بهره مندی وی از حمایت افرادی مانند جیمی کارتر،برژینسکی و جوزف بایدن شاهد ایجاد تحولی اساسی و بنیادین در عرصه دیپلماسی و سیاستگذاری عمومی کاخ سفید خواهند بود.ژستهای انتخاباتی اوباما این فرضیه را در نزد رای دهندگان آمریکایی تقویت نمود اما نخستین اظهارات برژینسکی پس از پیروزی اوباما آب پاکی را بر دستان طرفداران رئیس جمهور جدید آمریکا ریخت!
برژینسکی در این اظهارات تصریح کرد که اصول سیاست خارجی آمریکا در دوران ریاست جمهوری اوباما تغییر نخواهد کرد و نباید در این خصوص انتظاری از وی داشت.در عین حال مشاور امنیت ملی ایالات متحده در دوران ریاست جمهوری جیمی کارتر تصریح کرد که تغییر در سیاست خارجی واشنگتن باید به صورتی آرام صورت گیرد!هنوز سخنان برژینسکی از سوی افکار عمومی آمریکا مورد تجزیه و تحلیل قرار نگرفته بود که اوباما با انتصاب هیلاری کلینتون به عنوان وزیر امور خارجه کابینه خود ضربه دیگری بر اعتبار خود وارد کرد.دیپلماسی عمومی و سیاست خارجی ایالات متحده به صورت مستقیم به خنثی سازی یکدیگر می پردازند.این حقیقتی است که نمی توان آن را کتمان نمود.بر این اساس نیروهای موجود در سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا با یکدیگر جمع نمی شود.امروز مهره های سیاست خارجی آمریکا در جای خود قرار ندارند.جوزف بایدن به عنوان معاون رئیس جمهور ایالات متحده نمایشی بسیار ضعیف ارائه می دهد و عملا به مقامی تشریفاتی در حد ملکه ویکتوریا در انگلستان تبدیل شده است! برژینسکی نیز به جای یک استراتژیست و تئوریسین حامی دولت باراک اوباما به چراغ قرمزی در برابر طرحهای وی در افغانستان تبدیل شده است.فراتر از همه اینکه باراک اوباما نیز متغیری وابسته به جریان پشت پرده و اتاقهای فکر تصمیم گیرنده در سیاست خارجی آمریکاست و حتی قدرت تعطیل کردن زندان گوانتانامو با استفاده از اختیارات ویژه ریاست جمهوری خود را ندارد!
در چنین شرایطی چگونه می توان از “دیپلماسی زیرکانه”و”ماهرانه”در عرصه سیاست خارجی دولت اوباما سخن به میان آورد؟اوباما تحت تاثیر لابی های قدرتمند در حزب دموکرات و معاملات پشت پرده حزبی اصلی ترین رقیب دموکرات خود در مبارزات انتخاباتی سال2008 را در یکی از حساس ترین پستهای کاخ سفید گمارد.امروز حدود یکسال از این انتصاب می گذرد و ایالات متحده همان راه بوش پسر را در پنج قاره دنیا طی می کند!ادامه راه بوش پسر نشان دهنده ضعف در سیاست خارجی آمریکا و از سوی دیگر روحیات مشترک رئیس جمهور سابق و فعلی آمریکاست.همچنین این مسئله نشان می دهد که لابی های پشت پرده قدرت در ایالات متحده همچنان به کنترل مقامات دو حزب دموکرات و جمهوریخواه می پردازند.تحلیلگران روزنامه واشنگتن پست معتقدند که برقراری ثبات و امنیت در افغانستان و پایان تنشها میان مقامات فلسطینی و صهیونیستی به شدت نیازمند دیپلماسی ماهرانه و زیرکانه رئیس جمهوری آمریکا و افرادی است که در دولت اوباما مسئول هستند، اما رئیس جمهوری ایالات متحده در سیاست خارجی چندان خوب عمل نکرده است.البته در این خصوص نقدی وجود دارد. در نقد این اظهار نظر باید تاکید کرد که امروزه نه تنها فلسطین اشغالی و افغانستان،بلکه سرتاسر نظام بین الملل به صحنه شکست سیاست خارجی ایالات متحده آمریکا تبدیل شده است.بنابر این خلاصه کردن حوزه های شکست واشنگتن در افغانستان و سرزمینهای اشغالی پیش فرض صحیحی برای تحلیل سیاست خارجی این کشور نیست.از سوی دیگر،روزنامه واشنگتن پست واژگانی مانند دیپلماسی زیرکانه و ماهرانه را به صورت کامل شرح نداده است.در این میان باید مشخص شود که دیپلماسی ماهرانه و زیرکانه اساسا چه تعریفی دارد و آیا تحقق آن در ساختار سیاست خارجی چند بعدی فعلی آمریکا امکان پذیر است؟