کسی منتظر ژنرال نیست

اظهارنظر جدید پرویز مشرف، درباره بازگشت مجدد به پاکستان و تشکیل حزب سیاسی برای کسب مقام رئیس‌جمهوری، برای بسیاری از رسانه‌های خارجی موضوع جالبی بود، اما شواهد بسیاری وجود دارد که نشان می‌دهد، دوران وی در این کشور تمام شده است و کسی انتظار رئیس‌جمهوری سابق را نمی‌کشد.
مشرف در امرداد سال 87 و بعد از شکست حزب مسلم لیگ (شاخه قائد اعظم) در انتخابات پارلمانی، با فشار لایه‌های مختلف حاکمیتی (نظامیان با نفوذ و احزاب سیاسی) و همچنین برخی از کشورهای غربی از جمله آمریکا و انگلیس، از سمت ریاست جمهوری استعفا داد.
یکی از دلایلی که باعث شد مشرف بعد از انتخابات پارلمانی 2008 برای استعفا تعلل ورزد، ابهام در آینده‌ سیاسی‌اش بود.
درهمان مقطع، احزاب سیاسی پیروز در انتخابات پارلمانی به ویژه حزب مسلم لیگ به رهبری محمد نواز شریف، محاکمه مشرف را به جرم خیانت خواستار شده بودند، اما فضای سیاسی در پاکستان و اعمال نفوذ ارتش در تصمیم گیری‌های سیاسی حزب پیروز ( حزب مردم )باعث شد، معامله پنهانی بین لایه‌های مختلف قدرت در این کشور شکل بگیرد.
بر اساس فرمول توافق شده (اما نانوشته) مشرف از عرصه سیاست خداحافظی و قدرت را بدون مقاومت واگذار کرد و به جای آن نظامیان متنفذ ارتش و دوستان وی ضمانت دادند وی بدون محاکمه و پاسخگویی به دیوان‌عالی ـ که در انتظار لغو مصونیت رئیس‌جمهوری بود ـ از پاکستان خارج شود.
استفاده نکردن مشرف از اختیارات رئیس‌جمهوری و همچنین سکوت ارتش در قبال خروج یکی از فرماندهان مقتدر و با نفوذ پاکستان، از جمله مواردی بود که از این معامله پنهانی حکایت داشت.
مشرف بعد از اطمینان از ساز و کار تدوین شده برای وی،در یک بیانیه مستقیم تلویزیونی، ضمن دفاع از عملکرد خود، گفت استعفایش را از مقام ریاست جمهوری پاکستان، به پارلمان کشور ارائه خواهد کرد.
وی تاکید کرد که این تصمیم را به پس از مشورت با مشاوران حقوقی و حامیان سیاسی اش به خاطر مردم پاکستان اتخاذ کرده است.
استعفای مشرف بعد از گذشت 10 روز از نشست احزاب سیاسی مخالف (18 امرداد 87 ) رخ داد و رئیس‌جمهوری پاکستان در( 28 امرداد 87 استعفای خود را اعلام کرد و در نهایت این مقام به آصف علی زرداری، رهبر حزب پیروز انتخابات پارلمانی در 18 فوریه سال 2008 (29 بهمن 1386) رسید.
با کناره‌گیری مشرف از مقام رئیس‌جمهوری، احزاب ائتلافی دولت جدید پاکستان استعفای وی را پیروزی دمکراسی خواندند.
بعد از استعفای مشرف،جنجال‌های رسانه‌ای مختلفی درباره جلوگیری از خروج وی از پاکستان شکل گرفت که محور عمده این جنجال‌ها،محاکمه رئیس‌جمهوری سابق بود.
به عنوان نمونه، نمایندگان مجلس ملی پاکستان بعد از استعفای مشرف تاکید کردند که وی باید بر اساس قانون اساسی محاکمه شود.
«عبدالغفار عزیز» مسئول روابط خارجی و سخنگوی جماعت اسلامی پاکستان نیز یک روز بعد از استعفای رئیس‌جمهوری سابق این کشور، گفت که مشرف اقداماتی انجام داده که بر خلاف قانون بوده است. او آزادی‌های سیاسی را محدود کرده و مشکلات فاجعه‌آمیزی برای کشور به‌وجود آورده است، بنابراین اجازه نمی‌دهیم مشرف پیش از محاکمه از کشور خارج شود.
با وجود فشارهای مضاعف به حزب حاکم برای طراحی راهکار محاکمه مشرف که بیشتر از سوی احزاب مسلم لیگ نواز و جماعت اسلامی صورت می‌گرفت، این اتفاق رخ نداد.
دو ماه بعد از استعفا، برخی از رسانه‌ها گزارش‌هایی را منتشر کردند مبنی بر اینکه مشرف قصد بازگشت به قدرت را دارد.
مبنای این گزارش‌ها،استقرار مشرف در مقر ارتش (راولپندی) بود و شایعاتی مطرح شد مبنی بر اینکه وی قصد دارد با استفاده از طرفداران خود در ارتش، بار دیگر قدرت را از طریق کودتا به دست بگیرد.
اما رئیس‌جمهوری سابق پاکستان به صراحت اعلام کرد که قصد ندارد به صحنه سیاسی پاکستان بازگردد.
مشرف گفته بود که حتی به پیوستن به احزاب سیاسی فکر نمی‌کند و می‌خواهد به خانه خود در کاخ «شهزاد» در حومه اسلام‌آباد نقل مکان کند.
مشرف 11 آبان 87 نیز در نشستی با اعضای حزب مسلم لیگ (قائد اعظم) تصریح کرد که از آینده کشور ناامید نیست، ولی وارد صحنه سیاست نمی‌شود.
یکی از دلایل برگزاری این دیدار، ریزش شدید در حزب اصلی طرفدار مشرف مسلم لیگ (قائد اعظم) بود که بعد از سه ماه از استعفای وی، جایگاه سیاسی خود را در میان افکار عمومی پاکستان از دست داده بود.
به هر حال چهار ماه بعد از استعفا (3 آذر 87 )، مشرف در فضایی آرام و بدون توجه به جنجال‌های سیاسی احزاب مخالف به ویژه نواز شریف،اسلام آباد را به مقصد لندن ترک کرد.
خروج بی سرو صدای مشرف، توافق لایه‌های حاکمیتی در پاکستان را برای تامین امنیت مشرف تأمین کرد.
در همان زمان نیز در محافل سیاسی این مطلب مطرح شد که آمریکا نیز از این توافق حمایت کرده‌است و با استفاده از نفوذ عناصر آمریکا در دولت، مانعی برای خروج مشرف از پاکستان ایجاد نشد.
دوران پسا مشرف
بسیاری ازتحلیلگران معتقدند که دوران حاکمیت نُه ساله مشرف بر پاکستان، بی شک دورانی حساس و با تحولات فراوانی همراه بود.
همانطور که مشرف در مجلس ملی از دوران حکومت‌داری خود دفاع کرد، برخی ناظران مسائل منطقه نیزتایید می‌کنند که پاکستان با مدیریت مشرف و بعد از ائتلاف با آمریکا در جنگ علیه تروریسم، توانست اوضاع اقتصادی را تا حدودی سامان و منازعات سیاسی درسطوح احزاب و گروه‌ها را کاهش دهد، اما تغییر سیاست‌های آمریکا در پاکستان از یکسو و تغییرات داخلی در این کشور، از جمله قدرت یافتن ژنرال اشفاق پرویز کیانی به عنوان نسل جدید نظامیان پاکستانی از سویی دیگر، باعث شد تا دوران وی با ورود بی نظیر بوتو و قدرت‌گیری حزب مردم و مسلم لیگ نواز، تمام شود.
کشته شدن بی نظیر بوتو رهبر فقید حزب مردم یکی از عوامل تسریع‌کننده پایان دوران مشرف درپاکستان بود که جامعه این کشور را به سمت فضایی جدید سوق داد و نتیجه آن نیز قدرت گرفتن بازیگران جدید بود؛ بازیگرانی که ضمن تعهد به سیاست ورزی در عرصه سیاسی پاکستان، این کشور را به دوره‌ای جدید (پسا مشرف) منتقل کردند.
تردیدی نیست که بدون همکاری و اجماع اضلاع قدرت در پاکستان (نظامیان، ملاکان، تجار و نخبگان سیاسی) و همچنین چراغ سبز حامیان خارجی (آمریکا و انگلیس) کناره گیری مشرف ممکن نبود. بسیاری از تحلیلگران در سال 2008 کمتر باور داشتند که مشرف بدون درگیری و مقاومت از قدرت کناره گیری کند، اما همگان دیدند که برای اولین‌بار انتقال قدرت در پاکستان بدون خونریزی انجام شد.
مشرف و وسوسه بازگشت به قدرت
مشرف به تازگی در گفتگو با رادیو «بی.بی.سی» اظهار تمایل کرده است که به عرصه سیاست در پاکستان باز گردد.
رئیس‌جمهوری سابق پاکستان متعهد شده است که برای احیای اعتماد به نفس کشورش، بار دیگر به عرصه سیاست پاکستان بازگردد.
وی تصریح کرده‌است که فکر می‌کند می‌تواند بار دیگر رئیس‌جمهوری کشورش شود.
مشرف در این مصاحبه جدید، تاکید کرده است که از احتمال بازگشایی پرونده علیه خود در زمان بازگشتش به پاکستان هراسی ندارد، اما مجبور است تلاش کند تا این کشور را از شرایط دردناک فعلی خارج کند.
رئیس‌جمهوری پیشین پاکستان در عین حال اعتراف کرده است که محبوبیتش در این کشور کاهش یافته است. مشرف مدعی شده است می‌خواهد فرهنگ سیاسی جدیدی را شکل بدهد، فرهنگی که بتواند پاکستان را در یک مسیر دمکراتیک صحیح رو به جلو حرکت دهد، نه مسیری مصنوعی و به ظاهر دمکراتیک.
وی افزوده است که در آینده‌ای بسیار نزدیک حزب جدیدش را تشکیل خواهد داد، اما در شرایط فعلی، به کشورش بازنخواهد گشت.
مشرف تاکید کرده است که باید پیش از بازگشت به پاکستان، فضای خاصی را در پاکستان ایجاد کند.
«قندیل عباس» استاد گروه روابط بین‌الملل دانشگاه بین‌الملل اسلامی پاکستان در پاسخ به سؤال خبرنگاران درباره بازگشت مشرف به عرصه سیاست ورزی در این کشور معتقد است: مشرف طی دو سال گذشته از فضای سیاسی و اجتماعی در پاکستان دور بوده و اظهار نظر‌های وی نیز بیش از آنکه واقعی باشد، احساسی است.
وی افزود: واقعیت این است که مشرف نه می‌تواند-به دلیل پیگرد قضایی احتمالی از سوی دیوان‌عالی - و نه می‌خواهد به پاکستان بازگردد.
قندیل عباس درباره انعکاس گفت و گوی مشرف در رسانه‌ها اظهار داشت: برخی از طرفداران اندک مشرف در پاکستان که هم اکنون در عرصه سیاسی به مهره‌های سوخته تبدیل شده اند،تلاش می‌کنند نام مشرف را در شرایطی که جایگاه حزب مردم به دلیل برخی ناکارآمدی‌ها در بین افکار عمومی تضعیف شده است، مطرح کنند، اما واقعیت این است که مشرف دارای طرفداران بسیار محدودی است و نمی‌تواند جایگاهی برای خود در پاکستان قائل شود.
استاد دانشگاه بین‌الملل اسلامی یکی دیگر از دلایل رسانه‌ای شدن بازگشت مشرف را شکل دهی یک موج جدید در افکار عمومی و در نهایت اعمال فشار به دیوان عالی برای نادیده گرفتن پرونده قضایی وی دانست و گفت:افرادی مانند «شیرافکن خان نیازی» وزیر پیشین دولت فدرال و «چوهدری فواد» وکیل و مشاور پرویز مشرف در امور سیاسی، طی یک ماه گذشته تلاش مضاعفی را برای شکل دهی طیفی از حامیان وی در بین افکار عمومی انجام داده اند.
قندیل عباس، سیل اخیر و آشفتگی موجود در دولت را عاملی می‌داند که «نیازی» را واداشته تا بگوید پرویز مشرف یگانه رهبری است که می‌تواند ملت پاکستان را از بحران‌های موجود برهاند و نمی‌توان آینده‌ای نیز برای دیگر رهبران سیاسی متصور شد. وی معتقد است طرح نام مشرف در این مقطع می‌تواند پیامی تهدید‌آمیز برای حزب حاکم باشد تا بتواند وضع موجود را سامان دهد، اما بازگشت رئیس‌جمهوری سابق به عرصه سیاست در این مقطع بسیار بعید است.
قندیل عباس، مشرف را نماد دوره حاکمیت نظامیان می‌داند که در شرایط فعلی این نماد به دلیل تغییر رویه ارتش (حضوری مقتدر اما پنهان) تنفر افکار عمومی از قدرت یافتن مجدد نظامیان و همچنین فضای سیاسی جهانی،جایی در پاکستان ندارد.
مدرس تاریخ سیاسی پاکستان در دانشگاه بین‌الملل اسلامی تصریح می‌کند که مردم پاکستان در شرایط موجود و بعد از دو سال از کناره گیری مشرف، ممکن است از وی به نیکی یاد کنند، اما این به معنای پذیرش مجدد وی در عرصه سیاسی نیست.
سخن پایانی
مشرف هم‌اکنون در خانه‌ای با سه اطاق در شمال لندن زندگی می‌کند و گروهی از کماندوهای بازنشسته پاکستان با کمک پلیس انگلیس (اسکاتلند یارد) تامین امنیت وی را برعهده دارند.
دیوان‌عالی و همچنین احزاب مخالف از جمله مسلم لیگ (نواز) تصمیم راهبردی ارتش برای دور نگه داشتن رئیس‌جمهوری سابق از عرصه سیاست و همچنین افکار عمومی در پاکستان، از عوامل بازدارنده بازگشت مشرف به قدرت محسوب می‌شوند. وی در لندن نیز نمی‌تواند به مصونیت دائمی امیدوار باشد.
لرد «نظیر احمد» عضو مجلس اعیان انگلیس که یک پاکستانی الاصل است، ماه گذشته به حضور مشرف در لندن اعتراض کرد و هم اکنون نیز مدعی گردآوری شواهد و مدارکی علیه مشرف به جرم ارتکاب جنایات جنگی است.
ناظران مسائل پاکستان معتقدند مشرف حتی نمی‌تواند برای مدت طولانی در لندن زندگی کند و ممکن است کشورهایی دیگری را برای ماندن و زندگی انتخاب کند.
پاکستان، مشرف را تمام شده می‌داند و به هیچ وجه مایل نیست برای دوره‌ای دیگر به حاکمیت نظامیان (چه نظامیان سابق و چه نظامیان فعلی) رضایت دهد.