نیمه دوم انتخابات
حسین شریعتمداری
رای اعتماد مجلس به هیئت وزیران را میتوان آخرین مرحله از انتخابات ریاست جمهوری تلقی کرد، مرحلهای که اهمیت و نقش تعیینکننده آن کمتر از انتخاب رئیسجمهور نیست. چرا که قوه مجریه با حضور هیئت وزیران کامل شده و معنا و مفهوم پیدا میکند و رئیسجمهور بدون آن، نیمهای ناتمام از این قوه است. دقیقا به همین علت است که قانون اساسی در انتخاب نیمه دوم قوه مجریه نیز، رأی و نظر مردم را دخالت داده است، با این تفاوت که در انتخاب نیمه دوم، به جای مردم، نمایندگان آنها در مجلس شورای اسلامی دست به انتخاب میزنند و با رأی اعتماد و یا عدم اعتماد به وزرایی که از سوی رئیسجمهور به مجلس معرفی شدهاند، نیمه دوم قوه مجریه را شکل میدهند.
این گردش کار مردمی در اصل 131 قانون اساسی به وضوح ترسیم گردیده و حق انتخاب هیئت وزیران بین رئیسجمهور و مجلس شورای اسلامی که هردو برگزیده مردم هستند، تقسیم شده است. رئیسجمهور، افرادی را که با بینش و منش و برنامه کاری خود هماهنگ و همخوان میبیند، انتخاب کرده و به مجلس معرفی میکند، چرا که هیئت وزیران باید زیرنظر مستقیم رئیسجمهور و در بستر برنامههای کاری او انجام وظیفه کنند. بنابراین، گزینش افراد هماهنگ و همخوان با این برنامهها، حق مسلم رئیسجمهور است و اما از سوی دیگر، مردم نیز حق دارند نتیجه و پیآمد رأی خود به رئیسجمهور را در چگونگی انتخاب اعضای کابینه او مشاهده کنند و این حق را مطابق اصل 131 قانون اساسی به نمایندگان خود واگذار کردهاند.
باتوجه به اهمیت و نقش تعیینکننده رأی اعتماد مجلس به وزیران پیشنهادی رئیسجمهور، اشاره به چند نکته در اینباره ضروری به نظر میرسد.
1- علیرغم برخی از تصورات رایج که به توهم شبیهتر است، مجلس و رئیسجمهور در جریان رأی اعتماد، در مقابل یکدیگر قرار ندارند، بلکه نمایندگان مردم به عنوان مشاوران امین رئیسجمهور در انتخاب کابینه عمل میکنند و با رأی اعتماد یا عدم اعتماد خود به وزرای پیشنهادی، ایشان را در گزینش بهترینها یاری میدهند.
تفاوت مجلس در نقش مشاور امین رئیسجمهور با سایر مشاوران ایشان در این است که مشاوران معمولی و تعریفشده رئیسجمهور، نظر خویش را به ایشان ارائه میدهند و رئیسجمهور در پذیرش یا رد نظر آنها مختار است، اما مشاوره نمایندگان مجلس – در قالب رأی اعتماد یا عدم اعتماد – برخاسته از رأی و نظر مردمی است که آنها را به نمایندگان خود برگزیدهاند و از این روی نظر آنها جایگاه قانونی داشته و مطابق قانون اساسی، لازمالاجراست.
2- با توجه به نکته فوق، به همان اندازه که رئیسجمهور موظف است در معرفی اعضای کابینه، تنها به میزان کارآمدی و همخوانی آنها با برنامههای اعلامشده اهمیت بدهد و از گزینش افراد با معیارهای دیگر خودداری کند، نمایندگان مجلس نیز وظیفه دارند، در دادن رأی اعتماد و یا عدم اعتماد، از سلیقههای شخصی و احیاناً گروهی اجتناب ورزند و تنها نظر و خواست مردم را که یک بار در انتخاب نمایندگان مجلس و بار دیگر در انتخاب رئیسجمهور تجلی کرده است، در نظر بگیرند و همخوانی و ناهمخوانی وزرای پیشنهادی با این معیارها را مبنا و خاستگاه رأی مثبت یا منفی خود بدانند.
3- اگر ماجرا با ویژگی یاد شده جریان یابد – که نباید غیر از این باشد – بعید نیست نمایندهای که در انتخابات ریاست جمهوری به نامزد دیگری تمایل داشته است، این، آن و یا تمامی وزرای پیشنهادی را برای حضور در کابینه مناسب دانسته و به آنها رأی اعتماد بدهد و در مقابل، این تصور نیز دور از انتظار نیست نمایندهای که از طرفداران پروپا قرص رئیسجمهور در جریان انتخابات اخیر بوده است، این یا آن وزیر پیشنهادی را برای حضور در کابینه مناسب نداند و با تکیه بر وظیفه نمایندگی مردم، رأی اعتماد خود را از او دریغ کند، که بدیهی است این رأی عدم اعتماد را نمیتوان و نباید به مفهوم مخالفت وی با رئیسجمهور و سنگاندازی در مسیر تشکیل یک دولت اصولگرا تلقی کرد. چهبسا نمایندهای برای تقویت دولت از دادن رأی اعتماد به فلان وزیر پیشنهادی خودداری کند که در این حالت رأی منفی او ترجمان نظر مثبت وی به دولت اصولگرا خواهد بود.
4- به یقین و مطابق معمول، رئیسجمهور با معرفی هریک از وزرای پیشنهادی، ضمن ارائه گزارشی از پیشینه و سوابق او، دلایل انتخاب وی را به عنوان عضو کابینه خود توضیح خواهد داد و نمایندگان موافق و مخالف نیز علت موافقت یا مخالفت خویش را مطرح میکنند. در این میان، انتظار آن است که موافقتها و مخالفتها از هر دو سو – رئیسجمهور و نمایندگان مجلس – به دور از انگارهپردازی و مستند و واقعنما باشد تا گزینشها در بستری منقی و بیرون از ملاحظات غیرقابل قبول صورت پذیرد. البته، تحقیق و بررسی جداگانه نمایندگان نیز جای ویژه خود را دارد.
5- یکی از ویژگیهای وزرای پیشنهادی در دوره اخیر که در دورههای گذشته کمتر سابقه داشته است، ناشناخته بودن برخی از آنهاست. این ویژگی هرچند در نگاه اول از سوی برخی نمایندگان و صاحبنظران منفی ارزیابی شده است ولی باید توجه داشت که برای خروج از دایره محدود «یک طیف نام و نشاندار» و فراهم آوردن زمینه ورود افراد تازهنفس به حلقه وزیران و مسئولان، چارهای جز این نبوده و نیست. چرا که، اگر در گزینش و معرفی اعضای کابینه، تنها به افراد معروف و شناختهشده تکیه شود؛
اولاً؛ دایره مسئولان و مدیران ارشد نظام همواره تنگ و محدود باقی میماند و از گردش مسئولیت که لازمه یک نظام پویاست جلوگیری میشود.
ثانیاً؛ افراد باصلاحیت و کارآمد فرصت حضور در کادر مسئولان بلندپایه را پیدا نمیکنند و نظام و مردم از ظرفیت و توانمندی آنان محروم میشوند.
ثالثاً؛ چرخه کادرسازی که از چرخههای ضروری و سرنوشتساز نظام است متوقف میشود و با کنار رفتن کادرهای کنونی – به هر علت – اداره امور کشور با دشواری روبرو میشود.
6- براساس اخبار موثق و نه چندان پنهان، رئیسجمهور منتخب برای گزینش و معرفی اعضای کابینه خود، تلاش گسترده و تا حدودی دشوار داشته است. بخشی از این دشواری – صرفنظر از آن که معرفیشدگان بهترین گزینهها هستند یا نه – به علت ککند بودن چرخه کادرسازی در دورههای پیشین بوده است و رئیسجمهور منتخب که نمیخواست انتخاب خود را محدود به حلقه کادرهای شناختهشده موجود کند، دریافتن و بررسی و نهایتاً معرفی اعضای کابینه با دشواری بیشتری در مقایسه با رؤسای جمهور قبلی روبرو بوده است. و حال آن که اگر در گذشته نیز افراد جدیدی به دایره وزیران و مسئولان بلندپایه نظام وارد شده بودند، انتخاب در عرصهای وسیعتر و با دشواری کمتری صورت میپذیرفت.
7- حضور افراد ناشناخته و یا کمتر شناختهشده در میان وزرای پیشنهادی، اگرچه کار نمایندگان را در تحقیق و بررسی کارآمدی و صلاحیت آنان دشوارتر میکند ولی پذیرش این دشواری بهای اندکی است که در مقایسه با نتیجه حضور افراد تازهنفس در کابینه هزینه میشود و این «متاع» به یقین، ارزش آن «بها» را دارد. حتی اگر نتیجه بررسیها مثبت نیز نباشد.
8- و بالاخره، تحقیق و بررسی درباره سلامت و کارآمدی وزرای پیشنهادی، اگرچه ضروری و اجتنابناپذیر است و نمایندگان مجلس به حکم مسئولیت خطیر نمایندگی مردم، ناگزیر از آن هستند ولی این تحقیق و بررسی نباید به مرز «وسواس» نزدیک شود و شایسته آن است که نمایندگان محترم مجلس بیشترین توجه خود را روی تقوا، سلامتنفس، مردمدوستی و کارآمدی وزرای پیشنهادی متمرکز کنند و در حالی که در کسب اطمینان از این موارد، اصرار میورزند، از برخی گمانهها و دغدغههای احتمالی و کماهمیت عبور کنند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
