تبلیغات سیاسی (بخش اول)

حبیب عشایری
واژه تبلیغات سیاسی را این گونه تعریف کرده اند: «تلاش آگاهانه بعضی افراد یا گروهی به منظور کنترل یا تغییر نگرش سایر گروه ها با استفاده از ابزارهای ارتباطی که این امر واکنش مخاطبان را به تاسی از تبلیغات سیاسی دربر خواهد داشت.»تبلیغات به معنی اشاعه عقاید و به منظور تحت تاثیر قرار دادن مخاطبین، همیشه به نوعی در تاریخ جوامع بشری وجود داشته است. به عبارتی از نقل افسانه ها و اساطیر به وسیله پیران قوم و قبایل برای ایجاد روحیه جنگاوری در جوانان گرفته تا موعظه فیلسوفان یونان (نظیر سقراط) و روم باستان در معابر عمومی و حتی سنگ نوشته های هخامنشیان و ساسانیان چیزی جز مبارزات تبلیغاتی نبوده است به عنوان مثال فتح سرزمین های لیدی و بابل، جنگ های کوروش و ایجاد وحدت و تعمیم و گسترش مذهب تشیع به وسیله صفویان در ایران تنها در سایه تبلیغات سیاسی میسر گشته است تا ارتش و قوای نظامی نیرومند. «اما به عقیده بسیاری از محققان اصطلاح پروپاگاندا به معنای تبلیغ و گسترانیدن باورها است و در این ارتباط نخستین تشکیلات منظم برای تبلیغات سیاسی را در سال ۶۲۲ میلادی کمیته ای از کاردینال های کلیسای کاتولیک رم به نام جماعت تبلیغ ایمان زیر نظر پاپ گری گوری پانزدهم بنیان نهادند تا بر فعالیت تبلیغات خارجی میسیونرهای مسیحی نظارت داشته باشند.»«اصطلاح پرو پاگاندا در آغاز نزد بسیاری از کاتولیک ها حداقل هنگامی که به همان معنی به کار می رفت دارای یک مفهوم ضمنی، مقدس و محترم بود. اما سوء استفاده های بعدی از این لفظ به مرور از اعتبار و تقدس آن کاست و جای آن را به تنفر و بدبختی نزد توده های مردم و افکار عمومی سپرد. در قرن هجدهم و نوزدهم واژه پروپاگاندا از انحصار فعالیت های مذهبی خارج و استعمال آن در زمینه های اجتماعی، سیاسی و بازرگانی رایج شد. با گسترش دموکراسی و به ویژه حق رای، واژه تبلیغات به عرصه مبارزات انتخاباتی کشانده شد، در قرن بیستم با اختراع و تحول وسایل ارتباط جمعی جدید، انقلابی عظیم در شیوه ها و ابزارهای تبلیغاتی به وقوع پیوست که کارآمدی و کاربرد آن در زمینه های اقتصادی، اجتماعی و سیاسی نسبت به گذشته بی سابقه شد.»
در طول جنگ جهانی اول و دوم با گسترش دامنه رقابت های سیاسی و اقتصادی بین نظام های سرمایه داری، فاشیستی و کمونیستی به منظور تسری اهداف ایدئولوژیک و تعقیب سیاست های امپریالیستی در خارج از مرزها بر حجم، وسعت و کیفیت تبلیغات سیاسی و ایدئولوژی به نحو چشمگیری افزوده شد.
به عنوان نمونه ژوزف گوبلز عضو حزب نازی آلمان در سال ۱۹۳۳ میلادی از سوی آدولف هیتلر به عنوان وزیر تبلیغات سیاسی معرفی شد و نظارت بر رادیو، چاپ، سینما و تئاتر به او محول شد. «به گونه ای که گوبلز از کلیه رسانه های ارتباطی و آموزشی در جهت تحقق اهداف تبلیغاتی حزب نازی استفاده کرد.»
در دوران جنگ سرد نیز ایجاد و حفظ بلوک بندی بین شرق و غرب گرمترین جبهه تبلیغاتی تاریخ بشری بین دو نظام سرمایه داری و کمونیستی را گشود. در این دوران وقوع انقلاب های سیاسی به ویژه در کشورهای جهان سوم به ماهیت تبلیغات به عنوان هنر مبارزه نگریسته شد و بار ارزشی خاصی را به آن بخشید، به طوری که اصطلاحاتی همچون جنگ روانی و جنگ تبلیغاتی مبین جایگاه و اثربخشی تبلیغات در این دوره است. در حال حاضر نیز با گسترش روزافزون وسایل ارتباطی و ابزارهای انتقال اطلاعات و اتکای تبلیغات بر تکنولوژی، مفهوم و وظایف آن را چند بعدی و پیچیده ساخته است. به عبارتی تبلیغات امروزی مبتنی بر مطبوعات، روزنامه ها، رادیو، تلویزیون، سینما، ویدیو، تکنولوژی های ماهواره ای، کامپیوتر، فاکس و... نه تنها به دنبال انگاره سازی، مشروعیت و اقناع سیاسی مردم در درون مرزها هستند بلکه مسیر سلطه ارتباطی را نیز طی می کنند.
تقسیم‌بندی تبلیغات سیاسی
«گارث اس جاوت» و «ویکتوریا ادراس» تبلیغات سیاسی را به پنج نوع تقسیم کرده اند: ۱- تبلیغ آشوب آفرین یا هیجانی. در این نوع تبلیغ سعی می شود مخاطب به سوی اهداف معین هدایت شود. ۲- تبلیغ وحدت بخش. در این نوع تبلیغ تلاش منبع در راستای منفعل کردن مخاطب است. ۳- تبلیغ سفید. در این نوع تبلیغ به رغم اینکه منبع مشخص است و اطلاعات پیام ارسالی از طرف او صحت دارد، تلاش منبع، ایجاد اعتبار در نزد مخاطب است. ۴- تبلیغ خاکستری. در این نوع تبلیغ ممکن است منبع مشخص و یا نامشخص باشد و احتمال دارد اطلاعات پیام نیز درست و یا نادرست باشد. ۵- تبلیغ سیاه. در این نوع تبلیغ اطلاعات پیام نادرست و ساختگی بوده و هدف منبع نیرنگ آمیز است. بعضی معتقدند که در تبلیغ سیاسی سعی می شود اراده مردم، تفکر، نگرش و جهان بینی آنان به سوی عوامل تبلیغ جلب شود، یعنی مبلغ به جای مخاطب خود فکر می کند و عقاید خود را به آنان تحمیل می کند.           ادامه دارد...