آیا جزیره جنجالی آرام خواهد شد؟

به گزارش فارس، سران دو قبرس ترک نشین و یونانی نشین به مذاکرات وحدت خود ادامه می دهند. در این میان سازمان ملل متحد نیز سعی دارد نظارت خود بر گفت و گو ها را تشدید نماید. اما آیا می توان نسبت به وحدت دو قبرس در آینده ای نزدیک امیدوار بود؟
بان کی مون، دبیر کل سازمان ملل متحد از دروش اراوغلو رئیس جمهور بخش ترک نشین و کریستوفیاس رئیس جمهور بخش یونانی نشین قبرس خواسته است تا در تاریخ 18 نوامبر خود را به مقر سازمان ملل متحد در نیویورک رسانده و دستاوردهای مذاکرات دوجانبه خود را به شخص دبیر کل ارائه دهند. در این دیدار نمایندگان سازمان ملل متحد نیز حضور خواهند داشت.
در سال 1974 دولت سراسقف ماکاریوس، رئیس جمهور وقت قبرس، در کودتایی به تحریک حکومت نظامیان یونان سرنگون شد و ترکیه با استناد به موقعیت خود به عنوان یکی از تضمین کنندگان حق حاکمیت قبرس، واحدهای ارتش خود را در شمال این سرزمین مستقر کرد که عملاً باعث تقسیم این جزیره شد. هم اکنون ما با دو بخش یونانی نشین و ترک نشین در قبرس روبه رو هستیم. بخش ترک نشین تنها توسط ترکیه به رسمیت شناخته شده و بخش یونانی نشین را همه کشورهای دنیا به غیر از ترکیه به رسمیت می شناسند.
در هر صورت سازمان ملل متحد عزم خود را جزم کرده است تا کلاف پیچیده قبرس را تا پایان سال 2010 میلادی تا حدودی باز کند. اما به نظر می رسد حل کامل مسئله قبرس با قرار دادن سقف زمانی معین و هشدار برخی کشورهای غربی به ترکیه و قبرس شمالی امکانپذیر نخواهد بود. در این میان معضلات دیگری وجود دارد که مهم ترین آنها از دید مقامات غربی پنهان مانده است.
این معضل چیزی جز اقناع افکار عمومی در قبرس جهت اتحاد دو جزیره نیست. سازمان ملل متحد با استناد به انگاره ها و مولفه های رئالیستی حل معضل قبرس را در گروی توافق دولتهای قبرس ترک نشین و یونانی نشین می داند اما عملا چشمان خود را بر روی نگاه افکار عمومی قبرس بسته است.
بهتر است جهت تشریح بیشتر مسئله کمی زمان را به عقب تر بازگردانیم.
در سال 2004 میلادی سازمان ملل متحد عزم خود را جهت حل معضل قبرس جزم نمود.کوفی عنان دبیر کل سابق سازمان ملل نقشی بسیار پررنگی در این خصوص ایفا نمود. عنان طرح اتحاد قبرس را به صورتی شفاف و علنی مطرح نمود ، طرحی که ترک‌ها به آن رای مثبت دادند. براساس این طرح، قبرس به صورت یک کشور فدرال اداره می‌شد و دولت‌های محلی دو بخش ترک و یونانی نشین از اختیارات گسترده‌ای برای اداره امور داخلی خود برخوردار می‌شدند.
همه پرسی طرح ابتکاری کوفی عنان برای وحدت مجدد جزیره قبرس در 24 آوریل 2004 به طور جداگانه در دو بخش یونانی و ترک نشین این جزیره برگزار شد و در حالی که ساکنان بخش شمالی به وحدت سیاسی کشور رای مثبت دادند، اهالی جنوب آن را رد کردند. ‌64.9 درصد ترک تباران قبرس موافق این طرح و ‌35.90 درصد مخالف آن و 75.83 درصد یونانی تباران مخالف و ‌24.1 درصد موافق طرح بودند که این به معنی شکست طرح بود. شکست این همه پرسی به مثابه تشدید اختلافات سیاسی و فرهنگی طرفین بود. در این میان اهالی قبرس ترک نشین یونانی ها را نسبت به تکبر و تعصبات قومیتی متهم می ساختند و یونانی نشین ها نیز قبرس نشینان ترک را لایق پیوستن به خود نمی دانستند.
نتیجه همه‌پرسی وحدت دوباره قبرس با واکنش منفی کوفی عنان دبیر کل سازمان ملل مواجه شد به نحوی که وی پس از این همه‌پرسی، تصمیم یونانی تباران قبرس در دادن رای منفی به طرح این سازمان برای وحدت دوباره قبرس را محکوم و اعلام کرد که قبرس یونانی نشین بهترین فرصت خود را جهت وحدت دو جزیره از دست داد.
در سال 2004 میلادی دوران حضور طولانی مدت رئوف دنکتاش رئیس جمهور اسبق قبرس ترک نشین به پایان رسید و با برگزاری انتخابات ریاست جمهوری قبرس شمالی در هفدهم ‌آوریل 2005 هم محمدعلی طلعت که طرفدار اتحاد با قبرس جنوبی بود، انتخاب شد. از سال 2005 تا سال 2010 میلادی شاهد برگزاری مذاکرات زیادی در خصوص حل مسئله قبرس بودیم اما علی رغم رویکرد سیاسی باز طلعت هیچ یک از این موارد به نتیجه نرسید.
امروز ماجرا نسبت به سال 2004 میلادی،یعنی زمان برگزاری همه پرسی طرح عنان به مراتب پیچیده تر است. مرور کلی این پیچیدگی ها خالی از تامل نخواهد بود:
1-رشد انگیزه های ملی گرایانه در قبرس ترک نشین:
امروز شاهد حضور رئیس جمهوری کاملا ملی گرا در راس معادلات سیاسی قبرس ترک نشین هستیم. درویش اراوغلو پیروزی خود در انتخابات ریاست جمهوری سال 2010 بر طلعت را مدیون گرایشات ملی گرایانه خود است. به عبارت بهتر ساکنان قبرس ترک نشین در انتخابات ریاست جمهوری اخیر به طلعت و رویکرد سیاسی او مبنی بر اتحاد دو جزیره "نه "بزرگی گفتند. این اقدام قبرسی های ترک نشین در حالی صورت گرفت که طلعت اتحاد دو قبرس را به عنوان اصلی ترین راهبرد خود تعریف نموده بود.
در حال حاضر درویش اراوغلو مذاکرات با سران قبرس یونانی نشین را تحت نظر سازمان ملل متحد ادامه می دهد. شهروندان بخش ترک نشین قبرس با توجه به روحیات ملی گرایانه و ارتباطات فوق العاده قوی اراوغلو با مقامات ترکیه به خوبی می دانند که او در مذاکرات با بخش یونانی نشین به آسانی باج به طرف مقابل نخواهد داد. اما این قاعده در خصوص طلعت صدق نمی کرد.
2-تاثیرات روانی ناشی از شکست همه پرسی عنان
شکست همه پرسی کوفی عنان در سال 2004 میلادی غیر از تبعات سیاسی تبعات روانی زیادی در نزد قبرسی های ترک نشین داشت. آنها پاسخ منفی قبرسی های یونانی نشین به این همه پرسی ،آن هم با درصد بالا را نوعی توهین به خود تلقی نمودند. بر طبق آمار سازمان سی.آی.ای در سال 2001 ،حدود 77 درصد مردم قبرس یونانی تبار و تنها 18 درصد آنها ترک تبار هستند. 5 درصد باقیمانده نیز به اقوام دیگر تعلق دارند. از این رو قبرسی های ترک نشین واهمه دارند که در صورت اتحاد با بخش یونانی نشین عملا در بخش جنوبی محو شده و علقه های فرهنگی و سیاسی و اجتماعی آنها نادیده انگاشته شود. اداره قبرس به صورت فدرالی و تشکیل دو دولت محلی در آن تنها گزینه ای است که قبرسی های ترک نشین با آن موافق هستند.اما وحدت دو قبرس تنها در گروی رضایت ترک نشینها نیست و بخش یونانی نشین نیز باید در این خصوص نظر مساعد خود را ارئه نماید. یونانی نشین ها با استناد به 4 برابر بودن جمعیت خود نسبت به ترک نشینها تشکیل دولت و پارلمان و تسلط مطلق بر اوضاع سیاسی و اقتصادی قبرس را حق خود می دانند. در هر حال با توجه به رای منفی یونانی نشین ها به این طرح به نظر می رسد دیگر ارائه آن برای همه پرسی نوعی اتلاف وقت باشد. در این خصوص اراوغلو و کریستوفیاس ناچارند طرحی را تهیه کنند که مورد پذیرش طرفین بوده و بتوان افکار عمومی دو طرف را حول آن اقناع نمود.
3-چند ضلعی بودن بازی قبرس
چند ضلعی بودن بازی قبرس مسئله ای نیست که بتوان آن را نادیده انگاشت. هم اکنون ترکیه و اتحادیه اروپا به صورت مستقیم در این منازعه حضور دارند. بنابر این نمی توان مسئله قبرس را نوعی ماراتن سیاسی میان اراوغلو و کریستوفیاس دانست. "اغمن باغیس " وزیر امور اتحادیه اروپای ترکیه صراحتا اعلام نموده است که آنکارا بخش یونانی نشین قبرس را به عنوان دولت و کشور اصلی قبرس به رسمیت نمی شناسد. همچنین آنکارا بار دیگر موافقت خود را با تشکیل دو دولت،دو پارلمان و دو ملت اعلام نموده است. در مقابل مقامات قبرس یونانی نشین نیز همواره ترکیه را نسبت به سنگ اندازی در روند حل مسئله قبرس متهم می کنند.
از سوی دیگر، مقامات اتحادیه اروپا سعی دارند از مسئله قبرس به عنوان اهرم فشاری علیه آنکارا استفاده نمایند. بر این اساس مقامات اروپایی یکی از اصلی ترین پیش شرطهای پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا را حل بحران قبرس می دانند.
اما مقامات اروپایی تضمینی در این خصوص به آنکارا نداده اند. بنابر این ترکیه نیز ناچار است جانب احتیاط را در این بازی سیاسی چند جانبه رعایت نماید.
4-رویکرد سازمان ملل متحد
در سال 2004 میلادی کوفی عنان به عنوان دبیر کل سازمان ملل متحد مشغول فعالیت بوده است. اما هم اکنون بان کی مون در این سمت حضور دارد. بدیهی است که بان کی مون علاقه هایی به اتحادیه اروپا و ایالات متحده آمریکا دارد و افکار عمومی دو قبرس، مخصوصا قبرس ترک نشین نمی توانند بی طرفی وی و شورای امنیت سازمان ملل در حل بحران قبرس را تایید نمایند. از این حیث طرف قبرس ترک نشین به صورت خودکار و طبیعی ناچار است با گارد بسته تری در مذاکرات حضور داشته باشد.
نتیجه گیری
این روزها برخی از شخصیتهای رسمی وابسته به سازمان ملل متحد از حل مسئله قبرس در آینده ای نزدیک خبر می دهند. به عنوان مثال "الکساندر داونر " وزیر امور خارجه سابق استرالیا و نماینده ویژه سازمان ملل متحد در حل مسئله قبرس اعلام کرده است که نسبت به حل مسئله قبرس و مناقشات موجود بین قبرس ترک نشین و یونانی نشین و اتحاد دو قبرس پس از چند دهه خوشبین است. بر اساس اظهارات داونر این اتحاد می تواند تا پایان سال 2010 میلادی رخ دهد. با این وجود حل مسئله قبرس نمی تواند پروسه ای ساده باشد.
نگرانی ها و دغدغه های موجود در دو بخش یونانی نشین و ترک نشین هنوز حل نشده است. اقناع افکار عمومی دو قبرس در قبال همه این موارد نیز کار آسانی نیست. با این وجود با ادامه گفت‌وگوها دو طرف می توانند به توافقاتی مقدماتی در این خصوص دست پیدا کنند. توافقاتی که ادامه آنها در مدتی نه چندان کوتاه می‌تواند زمینه‌های وحدت کامل و مسالمت آمیز دو قبرس را به همراه داشته باشد.