توفان پیش از آرامش؟

احمد زیدآبادی
عمیر پرتز رهبر حزب کارگر اسرائیل که اینک سمت وزیر دفاع در کابینه ایهود اولمرت را به عهده دارد، قرار نبود با فلسطینی ها همان رفتاری را کند که پیشینیان راست گرایش کرده بودند، اما گویی این جبر چپ گرایان اسرائیلی است که در مقابله با فلسطینی ها پا جای پای راست گرایان بگذارند. عمیر پرتز در واقع نخستین وزیر دفاع غیرنظامی اسرائیل است که عمر خود را نه در پادگان ها، بلکه در اتحادیه کارگری سپری کرده است. از همین رو بسیاری از راست گرایان اسرائیل، انتخاب او برای هدایت وزارت دفاع را «فردی اشتباه در جایگاهی اشتباه» توصیف کردند، به خصوص اینکه پرتز خود را بیش از هر مقام اسرائیلی دیگر مدافع صلح با فلسطینی ها معرفی می کند. با این همه پس از حمله رزمندگان فلسطینی به یک پست دیده بانی ارتش اسرائیل در مرز نوار غزه که باعث کشته و زخمی شدن شش نظامی اسرائیلی و ربودن یک سرجوخه شد، پرتز با سایر مقام های اسرائیلی برای تهاجم سنگین علیه مواضع دولت فلسطینی تحت رهبری حماس همراه شده است. ارتش اسرائیل در شش روز گذشته افزون بر حمله به پایگاه های گروه های مسلح فلسطینی در اردوگاه ها و تاسیسات زیربنایی دولت خودگردان در نوار غزه، هشت تن از وزیران کابینه اسماعیل هنیه و ۵۶ نماینده و مقام حماس را نیز دستگیر کرده است. ارتش اسرائیل در عین حال تهدید کرده است که اگر سرجوخه ربوده شده هر چه سریع تر آزاد نشود، سایر مقام های حماس را نیز دستگیر خواهد کرد.
چنین واکنش گسترده و ویرانگری در برابر یک حمله محدود و ربودن یک سرباز، اسماعیل هنیه را به این نتیجه رسانده است که تمام این عملیات طرحی از پیش تدوین شده برای ساقط کردن دولت حماس است. به نظر می رسد هدف اصلی اولمرت و پرتز از عملیات جاری، بیش از آنکه سرنگون کردن دولت حماس باشد، در درجه نخست پر هزینه کردن عملیات رزمندگان فلسطینی و در درجه دوم نشان دادن چهره های قاطع از خود در برابر راست گرایان اسرائیلی است. پس از اغمای آریل شارون و به قدرت رسیدن ایهود اولمرت شمار حملات موشکی به شهرک های اسرائیلی از نوار غزه روز به روز افزایش یافته است. هر چند که این حملات هیچ گاه تلفات سنگینی بر جا نگذاشته، اما در عمل زندگی ساکنان برخی از شهرک ها به ویژه شهرک سیدروت را ناامن و مختل کرده است. دو هفته پیش شهردار سیدروت با فراخواندن ساکنان این شهرک به اعتصاب عمومی و بستن راه های ورود و خروج شهر، خواستار استعفای دولت اولمرت به دلیل ناتوانی در تامین امنیت سیدروت شد. راست گرایان افراطی در پارلمان اسرائیل نیز با شهردار سیدروت همراه شدند و ضمن انتقاد از ناتوانی اولمرت و پرتز عقب نشینی یک جانبه ارتش اسرائیل از نوار غزه را علت تشدید شلیک موشک به شهرک های اسرائیلی دانستند. راست گرایان به طور هم صدا از دولت اولمرت و به خصوص پرتز خواستند که برای قطع موشک پرانی دست به کاری جدی بزند. اولمرت و پرتز اما در این مورد چه کاری از دستشان ساخته بود؟ آنها ابتدا دستور هدف قرار دادن برخی از مناطق نوار غزه را که گمان می رفت محل پرتاب موشک هاست صادر کردند، اما این اقدام منجر به قتل فجیع شماری از غیرنظامیان فلسطینی شد و محکومیت بین المللی اسرائیل را به همراه آورد. راه دوم اشغال دوباره نوار غزه بود که برای اولمرت حکم خودکشی سیاسی داشت چرا که اولمرت سرسخت ترین مدافع خروج یک جانبه از نوار غزه بوده و اصولاً با وعده تکرار همین سیاست در کرانه باختری رود اردن به قدرت رسیده است. اشغال مجدد نوار غزه در حقیقت به معنای اعتراف اولمرت به شکست قطعی سیاست عقب نشینی یک جانبه از سرزمین های فلسطینی و بلا موضوع شدن برنامه او برای آینده بحران خاورمیانه بود. این همان نکته ای بود که راست گرایان افراطی در پی آن بودند، بنابراین آنها با اعمال فشار سنگین علیه دولت اولمرت برای پایان دادن به موشک پرانی ها، قصد وادار کردن او به اتخاذ سیاستی مغایر برنامه رسمی دولت داشتند تا بدین وسیله وی را تضعیف کرده و از قدرت برکنار کنند و در صورتی هم که اولمرت به این کار تن نمی داد، او را در بین افکار عمومی به عنوان چهره ای ضعیف و ناتوان معرفی کرده و به فشارهای عمومی علیه او می افزودند. شبه نظامیان وابسته به گروه های فلسطینی نیز به این تنگنای دولت اولمرت واقف بودند و از همین رو به رغم همه فشارها، به موشک باران شهرک های اطراف نوار غزه ادامه دادند. در این میان، ربودن سرجوخه اسرائیلی به دولت اولمرت این بهانه را داد تا از طریق رویارو شدن با دولت خودگردان فلسطینی تحت رهبری حماس، هم چهره ای مصمم از خود نزد راست گرایان داخلی نشان دهد و هم با ضربه زدن به موقعیت حماس، آن را وادار به انتخاب یکی از دو خط مشی سیاسی یا نظامی کند. حماس به عنوان حزب حاکم فلسطین که مسئولیت های یک دولت را برعهده دارد، قاعدتاً نمی خواهد با اعلام جنگ رسمی با اسرائیل دستاوردهای سیاسی خود را فدا کند. در عین حال حماس که با وعده ادامه مقاومت مسلحانه در برابر اسرائیل به قدرت رسیده است، هنوز در موقعیتی نیست که در قالب یک دولت پایبند به قواعد عرفی و معمول آن عمل کند. بدین ترتیب دولت اولمرت پاشنه آشیل خود را که همان ناتوانی از پایان دادن به پرتاب موشک از نوار غزه به شهرک ها است، به پاشنه آشیل دولت خودگردان که همان تناقض کارکردی در ترکیب توامان دولت رسمی و سازمان چریکی است، پیوند داده است. بر این اساس به نظر می رسد که بحران جاری در سرزمین های فلسطینی توفان پیش از آرامش است، آرامشی که دو طرف بحران با درک مشکلات خود و طرف مقابل ناچار به دستیابی به آن هستند.