27000 بمب هسته‌ای را از یاد نبرید

هانس بلیکس/ مترجم: آرمین منتظری
در طول جنگ سرد این امکان به وجود آمد تا توافقنامه های بسیاری در زمینه خلع سلاح امضا شوند. اما چرا امروز نباید چنین امکانی وجود داشته باشد؟ درحالی که دیگر کشورهای ابرقدرت مانند دوران جنگ سرد یکدیگر را تهدید نمی کنند!
این روزها صحبت از تکثیر سلاح های کشتار جمعی توسط دولت هایی چون ایران و کره شمالی در تمام محافل سیاسی جهان به گوش می رسد. وزرای امورخارجه کشورهای جهان ، مدام در کنفرانس ها و جلسات دیدار و گفت و گو شرکت کرده و نگرانی خود را از اینکه ایران توانسته است چند میلی گرم اورانیوم را به میزان 4 درصد غنی سازی کند، اعلام می کنند. برخی از این کشورها اقدام بلادرنگ را خواهانند. آنها بر این عقیده اند که ایران دیر یا زود از تعهد خود نسبت به پیمان منع گسترش سلاح های هسته ای ( خچج ) تخطی خواهد کرد.
البته پسندیده است که وزرای امور خارجه درباره ایران گفت و گو کنند، مادامی که این حقیقت را از یاد نبرند که هنوز 27000 بمب هسته ای در کشورهایی چون آمریکا، روسیه و دیگر کشورها وجود دارد که بسیاری از آنها تنها با اشاره دکمه ای آماده شلیک شدن هستند.
به نظر می رسد که هیچکدام از این وزیران متوجه این نکته نیستند که عزم آنها برای کاهش تهدیدات سلاح های هسته ای تا زمانی که خودشان در تعهد به معاهدات بین المللی سستی کرده و بطور جدی پیمان خچج را اجرا نمی کنند، نتیجه ای در برنخواهد داشت . آنها خود بسوی تکثیر سلاح و تجهیز بیشتر زرادخانه های هسته ای خود پیش می روند. بنابراین چگونه انتظار دارند تلاش هایشان برای کاهش تهدیدات هسته ای نتیجه بخش باشد*!
رکود و سستی در خلع سلاح جهانی تنها بخشی از تصویری است که در مقابل خود داریم . در ایالات متحده آمریکا مقامات نظامی به دنبال تولید انواع جدید سلاح های هسته ای هستند. در انگلیس نیز وضعیت مشابه است . انگلیسی ها نیز به دنبال نسل جدیدی از سلاح های هسته ای با قدرت تخریب بیشتر هستند تا جایگزین سلاح های پیشین خود کنند. آنها می گویند این سلاح ها را برای دفاع از خود می خواهند! اما سوال اینجاست که آنها می خواهند در برابر چه چیزی از خود دفاع کنند*!
سال گذشته سران کشورها در کنفرانس سازمان ملل ، در دستیابی به یک پیشنهاد برای پیشبرد بیشتر برنامه خلع سلاح جهانی و ممانعت از تکثیر سلاح های کشتار جمعی ، ناکام ماندند. نزدیک به یک دهه است که کنفرانس خلع سلاح جهانی در جنوا متوقف شده و ادامه نیافته است . اکنون زمان آن است که این کنفرانس دوباره احیا شود.
هر کسی به خوبی می داند که سیاستمداران آمریکا درباره کاربرد مفید ابزارهای جهانی نظیر خچج ، و بازرسی نهادهای بین المللی ، دچار شک و تردید شده و احساس می کنند که این ابزارها نتوانسته اند مانع فعالیت های کشورهایی نظیر عراق ، کره شمالی ، لیبی و ایران ( ادعایی که هنوز اثبات نشده است ) در دستیابی به سلاح های هسته ای ، شوند. و این ذهنیت می تواند دلیل تمایل آنها برای استفاده از نیروی نظامی به عنوان تهدید و یا استفاده از ابزار مستقیم بازدارنده ( مانند حمله به عراق )، باشد. با این وجود پس از گذشت 3 سال از حمله پرهزینه و بحران ساز آمریکا به عراق که با هدف انهدام سلاح های کشتار جمعی عراق - که به هیچ وجه وجود خارجی نداشتند- انجام شد، تردید به کارآمدی استفاده از نیروی نظامی در حل چنین مشکلاتی ، از هر سو سر برآورد. و درمقابل تمایل بیشتری برای همکاری های بین المللی در راستای ممانعت از تکثیر سلاح ، در میان کشورهای جهان ، به وجود آمد. هم اکنون گزارشی مبسوط به همراه 60 پیشنهاد سازنده برای سران کشورها در چگونگی رهایی از خطرات سلاح های هسته ای ، بیولوژیکی و شیمیایی در آدرس عگ ک.ق کغللغققکطط قن.ننن قابل دسترسی است . این گزارش توسط کمیته مستقل بین المللی که خود من زمانی ریاستش را برعهده داشتم ، تهیه شده است . جدای از چند پیشنهاد ذکر شده در این گزارش درباره راهکارهای مقابله با گسترش سلاح های کشتار جمعی ، دو راهکار دیگر در این گزارش پیشنهاد شده است که در صورت بکار بستن آنها نگرانی های ناشی از نسل جدید سلاح های کشتار جمعی تبدیل به امیدواری هایی در خصوص برقراری امنیت عمومی خواهد شد. البته موفقیت هر دو راهکار بستگی به موضع اتخاذی آمریکا دارد. اگر آمریکا بپذیرد که آزمایشهای اتمی را متوقف کند، دیگر کشورها نیز چنین آزمایشهایی را متوقف خواهند کرد. و این خود باعث می شود گسترش سلاح های هسته ای دشوار شود. اما به فراموشی سپردن پیمان منع آزمایش های هسته ای که از سال 1996 مورد غفلت واقع شده است به معنای صدور مجوز آزمایش سلاح های هسته ای است که این خود خطری برای امنیت بین الملل است .
راهکار دوم عبارت است از تصمیم قاطع برای تصویب توافقنامه ای بین المللی که بر مبنای آن هیچ کشوری حق غنی سازی پیشرفته اورانیوم و پلوتونیوم را تا آن اندازه که در سلاح های هسته ای مورد استفاده قرار می گیرند، را نداشته باشد. این راهکار تا حدود زیادی مشکل را به صورت ریشه ای حل خواهد کرد. به این صورت کشورها از دستیابی به مواد مورد نیاز در ساخت سلاح های هسته ای محروم خواهند شد.
کار آمریکا در تهیه پیش نویس توافقنامه ای مشابه آنچه که در بالا ذکر کردم ، حرکتی بسیار مثبت است . اما ابهامی که درباره پیش نویس توافقنامه پیشنهادی آمریکا وجود دارد این است که در هیچ کجای آن به بحث بازرسی نهادهای بین المللی از تاسیسات هسته ای کشورها، پرداخته نشده است . گویا آمریکا هیچ اعتقادی به بازرسی های بین المللی ندارد. آیا نویسندگان این پیش نویس علی رغم در نظر گرفتن اسناد و سوابقی که بوسیله سازمانهای اطلاعاتی تهیه شده اند، باز هم گمان می کنند که تحقیقات و ممیزی بین المللی کاری بیهوده و غیر ضروری است؟!