تبدیل ایران به قدرت علمى دنیا

وزیر علوم:
ارجحیت مدیریت پژوهش بر بودجه‌هاى پژوهشى
محمد مهدى زاهدى در پاسخ راهکارهاى دستیابى ایران به قدرت علمى دنیا در ۵۰ سال آینده به بودجه هاى پژوهشى اشاره مى کند و مى گوید : بودجه هاى پژوهشى دانشگاه هاى کشور در سال جارى افزایش قابل توجهى یافته اما سهم پژوهش از تولیدات ناخالص ملى حکایت دیگرى را رقم زده است. نگاه من به وضع بودجه هاى پژوهشى کل کشور انتقاد آمیز است. متأسفانه در بحث بودجه هاى پژوهشى از برنامه چهارم توسعه عقب تر هستیم. سهم پژوهش از تولیدات ناخالص ملى به جاى ۱‎/۲ درصد ۰‎/۴۷ درصد است که جاى تأسف دارد. رهبر معظم انقلاب نیز همگام با تأکید بر اوج گرفتن جایگاه علمى ایران در ۵۰ سال آینده، به شدت از وضع موجود بودجه هاى پژوهشى انتقاد کردند. مقام معظم رهبرى صریحاً به دولت تذکر داده اند در بحث بودجه هاى پژوهشى کل کشور غیر قانونى عمل شده است. خوشبختانه دولت نیز در صدد رفع مشکلات بودجه هاى پژوهشى برآمده است. عزم ما بر این است تا پایان برنامه چهارم به اقتصاد مبتنى بر دانش دست یابیم. در این زمینه شوراى عالى علوم، تحقیقات و فناورى باید به گونه اى عمل کند که دانشجویان به این باور برسند که در زمینه استعداد هیچ گونه کمبودى ندارند .اگر چه جدى گرفتن سرانه پژوهش مهم و ضرورى بوده اما مهمتر از آن مدیریت تحقیقات است و باید شوراى عالى علوم، تحقیقات و فناورى به این مهم توجه جدى داشته باشد. ۳ درصد از بودجه وزارت علوم به پژوهش اختصاص یافته و به طور قطع اعتبار محدودى است اما نحوه هزینه کردن این بودجه نیز بسیار مهم است.
اگر بسترهاى لازم در جهت بهره مندى از این استعدادها فراهم شود به طور قطع خیلى زودتر از موعد مقرر چشم انداز ۲۰ ساله به اهداف علمى خواهیم رسید. مکمل این طرح توسط مقام معظم رهبرى در قالب چشم انداز ۵۰ ساله مطرح شده است که در آن به گونه اى برنامه ریزى خواهد شد تا ایران در ۵۰ سال آینده به یکى از قطب هاى علمى بین المللى تبدیل شود.
رئیس کمیسیون آموزش مجلس:
ضرورت تحول در آموزش و پرورش
دکتر على عباسپور تهرانى فرد رئیس کمیسیون آموزش و تحقیقات مجلس شوراى اسلامى در این زمینه مى گوید : ارتقاى کمى و کیفى دانشگاه ها براى دستیابى به قدرت علمى برتر دنیا در ۵۰ سال آینده ضرورى است. لزوم تربیت نیروى متخصص کافى براى حرکت چرخ هاى علمى کشور به اثبات رسیده است و با توجه به این که دانشگاه ها مهد تربیت چنین متخصصانى هستند، توجه به مراکز آموزش عالى از اهمیت ویژه اى برخوردار است.
تحقیقات کشور پارامتر دیگرى است که براى تحقق اهداف علمى کشور باید به آن توجه ویژه شود. مهمترین معضل در تحقیقات کشور، ضعف مدیریت تحقیقات است. ایجاد هماهنگى میان ارگان هاى مختلف، اولویت بندى پژوهش ها و ترغیب پژوهشگران به تحقیق بر اساس نیازهاى کشور از فواید مدیریت قوى در تحقیقات است. در این زمینه راهکارهاى قانونى ایجاد شده و به همین دلیل نیز وزارت آموزش عالى به وزارت علوم، تحقیقات و فناورى تغییر نام یافت. شوراى عالى علوم، تحقیقات و فناورى نیز در این راستا شکل گرفت.
اعتبارات پژوهشى نیز از اهمیت بسزایى در توسعه علمى کشور برخوردار است. براى دستیابى به اهداف باید به رقم ۳ درصد تولید ناخالص ملى براى پژوهش برسیم. باید در سال هاى آینده سهم پژوهش را از تولیدات ناخالص ملى افزایش دهیم. متأسفانه در طول ۳ برنامه گذشته به خوبى عمل نکرده ایم و نتوانسته ایم این رقم را به بالاتر از ۶۵ ‎/. درصد تولید ناخالص ملى برسانیم. در حالى که در کشورهاى توسعه یافته این رقم بالاى ۵ درصد است. هزینه کردن اعتبارات تحقیقاتى در جهت نیازهاى کشور همان مدیریت صحیح پژوهش است که باید در کشور براى آن تصمیم گیرى شود.
ارتباط مراکز علمى با صنعت نیز از درجه اهمیت بالایى برخوردار است. بدون ارتباط صحیح متخصصان دانشگاهى با صنایع نمى توان به آینده علمى کشور امید داشت. ایجاد یک ارتباط تنگاتنگ و منسجم بین دانشگاه ها و صنایع ضرورى است. در حال حاضر دانشگاه ها به فعالیت خود مشغولند و صنایع نیز على رغم راهکارهاى پیش بینى شده هنوز به دانشگاه ها نزدیک نشده اند. ما نیاز به عزم ملى در مدیران کشور داریم تا تحقیقات به سمت دانشگاه ها سوق داده شوند و از پتانسیل متخصصان در صنعت استفاده شود.
تعامل مثبت و تنگاتنگ با مجامع علمى دنیا نیز در پیشبرد اهداف علمى کشور و دستیابى به جایگاه رفیع علمى دنیا ضرورى است. ما باید در صحنه هاى علمى دنیا حاضر باشیم و از آخرین دستاوردهاى علمى در کشور بهره گیریم. با تأکید بر تمامى موارد مذکور، باید به آموزش و پرورش هم نگاهى جدى داشت زیرا زیر بناى توسعه علمى کشور آموزش و پرورش است. آموزش و پرورش ما باید با تحول به آموزش عالى کشور نزدیک شود. بنابراین دگرگونى در آموزش و پرورش ضرورى است.
معاون پژوهشى وزارت علوم:
صعود با جلوگیرى از سقوط پژوهش
منصور کبگانیان - معاون پژوهشى وزارت علوم نیز در زمینه دستیابى ایران به قدرت علمى دنیا در ۵۰ سال آینده مى گوید : دورنماى پژوهشى و علمى کشور درخشان است. در سال هاى اخیر تعداد پژوهشگاه هاى کشور گسترش قابل توجهى داشته است. ضمن این که ۱۴۰ مرکز تحقیقاتى بخش خصوص نیز به طور بى سابقه اى از وزارت علوم مجوز دریافت کرده اند. در راستاى دستیابى به قدرت علمى منطقه در وهله اول و سپس قدرت علمى دنیا، تشکیل شبکه مؤسسات پژوهشى در حوزه هاى اولویت دار مانند فناورى زیستى و فناورى نانو را مدنظر قرار داده ایم. سند علمى کشور نیز ترسیم مى شود تا بتوانیم به افق هاى بسیار ایده آل دست یابیم.
اما در بخش پژوهش انتقادات بسیارى وجود دارد. بودجه هاى پژوهشى در انتهاى برنامه باید به ۲ درصد تولید ناخالص ملى و یک درصد درآمدهاى شرکت هاى خصوصى برسد. با توجه به این موضوع باید در سال جارى ۱‎/۲۵ درصد تولید ناخالص ملى به پژوهش اختصاص یابد اما در حال حاضر تنها یک سوم از این رقم اختصاص یافته است. مقام معظم رهبرى نیز اعلام کرده اند، ۴۵ ‎/.درصد تولید ناخالص ملى سهم پژوهش کل کشور برنامه ریزى شده است. بررسى هاى ما نیز نگران کننده است و کمتر از این میزان را برآورد مى کند. با توجه به این که مقام معظم رهبرى تأکید داشتند پایین آمدن بودجه هاى پژوهشى خلاف قانون است، در متمم بودجه به این موضوع توجه شده است. چاره اى نیز جز افزایش بودجه هاى پژوهشى وجود ندارد. اگر این افزایش صورت نگیرد در زمینه پژوهش سقوط خواهیم کرد. خوشبختانه با نگاه مثبت رئیس جمهورى به این موضوع، در سومین جلسه شوراى عالى علوم، تحقیقات و فناورى افزایش۲ ‎/. درصدى بودجه هاى پژوهشى از تولید ناخالص ملى علاوه بر وضع موجود و تجمیع بودجه هاى تحقیقاتى سال ۸۶ در قالب ردیف بودجه مستقل زیر نظر ریاست جمهورى به تصویب رسید.
آنچه در دستیابى به قدرت علمى برتر اهمیت دارد، آموزش پژوهش محور در کشور است. ضمن این که مدیریت پژوهشى کشور باید هدفمند شود.
تهیه نقشه جامع علمى کشور یکى از مطالبات درست مقام معظم رهبرى است و تهیه این نقشه لازمه دستیابى به قدرت علمى برتر دنیا در ۵۰ ساله آینده است. براى کار جدى در این زمینه شوراى عالى علوم، تحقیقات و فناورى دست به کار مى شود و در قالب اولیه اى به نام سند توسعه علمى کشور آذر ماه ارائه مى شود و به مراجع ذى ربط ارجاع داده مى شود. ضمن این که لازم است تمامى وزراى کشور در زمینه علوم و فناورى بر اساس دستورات رهبرى عمل کنند.
معاون پژوهش و فناورى وزارت بهداشت:
لزوم حاکمیت سیستم ارزشیابى تحقیقات
دکتر حسین ملک افضلى - معاون تحقیقات و فناورى وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکى بر ضرورت تعیین شاخص هاى دقیق براى تعیین اعتبارات تحقیقات اشاره مى کند ومى گوید : سیستم ارزشیابى باید بر تحقیقات کشور حاکم شود تا مراکز در مقابل اعتباراتى که دریافت مى کنند پاسخگو باشند. حقوق پژوهشگران نیز در آینده علمى کشور بسیار مهم است. حقوق محققان در اختراعاتى که به ثبت مى رسانند باید رعایت شود و به همین منظور لازم است مقررات مناسبى در این خصوص تدوین شود و با الحاق به قوانین بین المللى از حقوق ایرانیان در همه جاى دنیا دفاع کرد.
بنیاد ملى نخبگان نیز در توسعه علمى کشور نقش قابل توجهى خواهد داشت. فرمایشات رهبرى نسبت به بنیاد ملى نخبگان حاکى از کم کارى هاى این بنیاد بود. یافته هاى ما از این بنیاد تنها وابسته به شنیده ها بود، این نشان مى داد فعالیت خاصى در بنیاد صورت نمى گیرد اما پس از فرمایشات رهبرى، احکامى را مشاهده مى کنیم که نشان مى دهد کم کارى ها در حال جبران است. فعالیت این بنیاد مى تواند در پیشبرد اهداف کشور براى دستیابى به جایگاه رفیع علمى در سند چشم انداز بیست ساله و سپس ۵۰ ساله مؤثر باشد.
یکى دیگر از مواردى که براى تحقق ارتقاى علمى کشور مؤثر است کاهش بوروکراسى هاى ادارى در بخش پژوهش است. دیر رسیدن مواد اولیه و بوروکراسى هاى ادارى پیچیده از مهمترین مشکلات محققان است. تجهیزات نیاز به ارز خارجى دارند و اگر ارز کافى وجود داشته باشد مى توان به موقع تجهیزات را خریدارى کرد تا از فرسوده شدن آنها جلوگیرى کرد. اگر براى یک آزمایش به مواد اولیه اى نیاز باشد که بخواهیم آن را از خارج کشور وارد کنیم پس از درخواست و طى مراحل قانونى، مدت ها در گمرک مى ماند و خیلى دیر ترخیص مى شود، برخى مواقع آنقدر در گمرک مى ماند که تاریخ مصرف آن مواد مى گذرد و دیگر نمى توان از آن استفاده کرد.
اما در بخش تحقیقات ضعف بودجه داریم. براى دستیابى به جایگاه علمى مناسب در دنیا بدون توجه به بودجه هاى پژوهشى غیرممکن است. بودجه پژوهشى سال جارى کاهش پیدا کرده و درصد آن نیز نسبت به تولید ناخالص ملى به شدت افت کرده است. با وجود این که بودجه دانشگاه ها افزایش یافته اما نکته مهم این است که تا سال گذشته دانشگاه ها یارانه ارزى داشتند ولى امسال این بودجه حذف شده است. پژوهش هاى پایه نیاز به تجهیزات و امکانات بسیار گران قیمت دارد و براى این که بتوانیم کارهاى مهمى انجام دهیم که بتواند در دنیا سرآمد باشد نیاز به دستگاه هاى بسیار پیشرفته داریم و تأمین تجهیزات روزآمد مراکز تحقیقاتى نیازمند تخصیص بودجه ارزى مناسب است.