تلاش سوریه برای عبور از بحران

حسن بنانج
دولت سوریه در اقدامی دیگر به منظور اثبات حسن‌نیت خود در راستای تلاش برای کاهش تنش و بی‌ثباتی در منطقه خاورمیانه برادر ناتنی صدام حسین را که در فهرست افراد تحت تعقیب آمریکا قرار داشت، به دولت عراق تحویل داد. پیش از این اعلام شده بود که مشخص نیست نیروهای آمریکای «سبعاوی ابراهیم الحسن» را دستگیر کرده‌اند یا طرف‌های دیگر.
ماه گذشته دولت عراق برادر ناتنی صدام را به عنوان یکی از مسئولان رژیم سابق که در هدایت شورش‌ها دست دارند، معرفی کرد. در آن زمان هم گفته شده بود که او از طریق پایگاه‌هایی در داخل سوریه فعالیت می‌کند. دو برادر سبعاوی ابراهیم نیز پیش از این دستگیر شدند و اکنون در اسارت نیروهای آمریکایی هستند. مقامات عراقی گفتند که الحسن در شهر «حصاکه» سوریه، در حدود 64 کیلومتری مرز غربی عراق و 192 کیلومتری شهر موصل دستگیر شده است. دولت عراق طی انتشار بیانیه‌ای که در مورد نقش برادر ناتنی صدام در تحرکات شبه‌نظامیان عراقی تاکید کرد که وی نقش مهمی در طراحی و اجرای عملیات شبه‌نظامیان در عراق داشته است. تحویل الحسن به دولت عراق در حالی صورت می‌گیرد که رژیم اسرائیل دولت سوریه را به دست داشتن و حمایت از عملیات انتحاری اخیر در تل‌آویو متهم کرده است. در حالی که دمشق چنین اتهامی را تکذیب کرده است، وزیر خارجه اسرائیل روز گذشته تعدادی از سفرای کشورهای اروپایی و عضو شورای امنیت را دعوت کرد تا در حضور آنان اطلاعاتی از منابع نظامی ارائه کند تا بدین ترتیب بر دخالت سوریه در این عملیات صحه بگذارد. «شائول موفاز» وزیر دفاع اسرائیل پیشتر گفته بود که اسرائیل شواهدی مبنی بر مرتبط بودن سوریه با عملیات مذکور در دست دارد.
شایان ذکر است گروه جهاد اسلامی مسئولیت این عملیات را که در یک کلوپ شبانه در تل‌آویو صورت گرفت، پذیرفت. اگرچه رژیم اسرائیل از هر نوع اظهارنظر پیرامون احتمال اقدام تلافی‌جویانه علیه این گروه که گفته می‌شود در سوریه نیز دفاتری دارد، خودداری کرده است اما به گفته برخی از منابع این احتمال با توجه به عملیات هوایی اسرائیل در پی یک حمله انتحاری در سال 2003 دور از ذهن نیست.
این اتهامات در حالی مطرح می‌شود که تظاهرات ضدسوری در لبنان که پس از ترور حریری آغاز شده، کم ‌و بیش ادامه دارد. روز گذشته نیز مخالفان دولت لبنان سوگند خوردند که تا زمان خروج نیروهای سوریه از لبنان به مخالفت‌ها و اعتراض‌هایشان ادامه دهند. معترضان با به اهتزاز درآوردن پرچم‌های لبنان و نادیده گرفتن ممنوعیت اعتراض‌ها در مرکز میدان شهدا تجمع کردند و این در حالی بود که صدها تن از سربازان مسلح به همراه جیپ و کامیون در خیابان‌های منتهی به این میدان مستقر شدند. این تظاهرات در روز گذشته که جامعه تجار لبنانی نیز در آن حضور داشته و خواستار خروج کامل نیروهای سوری بودند، در حالی برگزار شد که چند روز از نشست پارلمان لبنان برای تصمیم‌گیری پیرامون سرنوشت دولت عمر کرامی می‌گذرد. اگرچه سوریه هرنوع دست داشتن خود در ترور حریری و عملیات اخیر در سرزمین‌های اشغالی را تکذیب کرده است اما به گفته بسیاری از ناظران سیاسی تحویل برادر ناتنی صدام حسین به دولت عراق و اجرای مرحله ششم عقب‌نشینی اخیر نیروهای سوریه از لبنان را باید به منزله نشانه‌هایی از سوی بشار اسد رئیس‌جمهور سوریه در جهت تلاش آمریکا به منظور اجرای طرح‌هایش در خاورمیانه برشمرد. «فاروق الشرع» وزیر خارجه سوریه که اخیراً برای انجام رایزنی‌های سیاسی به مصر سفر کرده است، به مقامات مصری گفت که دولتش تدریجاً نیروهایش را از لبنان خارج خواهد کرد. با وجودی که هنوز هیچ واکنش رسمی‌ای از سوی دولت آمریکا در مورد تحویل الحسن اعلام نشده است اما «استیو پایک» سخنگوی وزارت خارجه این کشور تاکید کرد که هیچ تغییری در تصمیم این وزارت خارجه برای بازگرداندن سفیر آمریکا از سوریه به وجود نخواهد آمد. این در حالی بود که «جین دیوید لویت» سفیر فرانسه در آمریکا اعلام کرد: «اقدام سوریه در تحویل الحسن بی‌شک یک پیشرفت مثبت اسن و این همان چیزی است که ما از سوریه انتظار داشتیم.» اما به هر حال این واقعیت که دستگیری الحسن نقطه عطف مهمی در تلاش نیروهای آمریکایی در مقابله با عملیات شبه‌نظامی در عراق به حساب می‌آید، قابل انکار نیست. سبعاوی ابراهیم الحسن رئیس سرویس اطلاعاتی عراق در زمان جنگ خلیج فارس در آغاز دهه 90 بود و بعدها ریاست امنیت عمومی عراق را به عهده گرفت و تا سال 1996 در این سمت باقی ماند. وی پس از آن مشاور صدام شد. ماه گذشته دولت عراق او را به عنوان یکی از مسئولان رژیم سابق که در هدایت شورش‌ها دست دارند، معرفی کرد. در آن زمان هم گفته شد که او از طریق پایگاه‌هایی در داخل سوریه فعالیت می‌کند. الحسن همچنین در میان 55 نفر فهرست تحت تعقیب آمریکا در عراق، جایگاه سی‌وششم را به خود اختصاص داده بود. آمریکایی‌ها برای دستگیری وی یک میلیون دلار جایزه تعیین کرده بودند.
در شرایط فعلی به نظر می‌رسد که آمریکایی‌ها در انتظار بروز نشانه‌های بیشتری از سوی دمشق در جهت همکاری برای برقراری ثبات در منطقه هستند. دیدار فاروق الشرع از مصر در حالی انجام گرفت که حسنی مبارک رئیس‌جمهور این کشور در اقدامی غیرمنتظره اعلام کرد که برای برگزاری یک انتخابات چند حزبی در کشورش حاضر است به تغییر قانون اساسی تن دهد. این عقب‌نشینی آشکار مبارک در حالی صورت می‌گیرد که گفته می‌شود واشینگتن اخیراً فشارهایش را علیه قاهره به منظور انجام تغییراتی در ساختار سیاسی مصر افزایش داده است. تحویل الحسن به دولت عراق پس از سفر الشرع به مصر حکایت از این دارد که مقامات مصری توانسته‌اند دمشق را در همکاری با آمریکایی‌ها قانع کنند. اما اظهارات اخیر مقامات آمریکایی نشان می‌دهد که واشینگتن به این اقدام قانع نیست و در انتظار اقداماتی دیگر برای اثبات حسن‌نیت سوریه خواهد ماند.