سازمانی برای حل مشکلات مسلمانان

سومین نشست فوق‌العاده سران کشورهای اسلامی روزهای 7 و 8 دسامبر 2005 (16 و 17 آذر 84) با حضور سران 57 کشور اسلامی در قبله‌گاه مسلمانان جهان، در مکه مکرمه، برگزار شد.
این نشست که بنا به درخواست پادشاه عربستان تشکیل شد، تلاش داشت با بررسی وضعیت کنونی جهان اسلام، به راهبردی مشترک برای غلبه بر این مشکلات دست یابد.
21 ماه اوت سال 1969 میلادی، ‌رژیم اشغالگر صهیونیستی مسجد الاقصی نخستین قبله مسلمانان را به آتش کشید و خشم و نفرت جهان اسلام را از این جنایات برانگیخت.
سپتامبر همان سال سران کشورهای اسلامی با هدف محکوم کردن این جنایت در رباط پایتخت مغرب گرد آمده و تفکر چند دهه‌ای خود را به منظور ایجاد تشکلی برای کشورهای اسلامی با رای به ایجاد سازمان کنفرانس اسلامی تحقق دادند.
همبستگی کشورهای اسلامی، همکاری بین اعضا در زمینه‌های اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و علمی، کمک به دستیابی ملت‌ها و کشورهای اسلامی به استقلال و ایفای حقوق ملی خود، حمایت از اماکن مقدس از جمله قدس شریف و حمایت از مردم مظلوم فلسطین برای دستیابی به حقوق خود از مهمترین اهداف این سازمان برشمرده شد.
برابری کشورها، احترام به حق تعیین سرنوشت و عدم مداخله در امور داخلی کشورها، احترام به وحدت ملی و ارضی، حل درگیری‌های اعضا از راه‌های مسالمت‌آمیز و عدم به‌ کارگیری زور علیه یکدیگر از جمله بندهای این میثاق است.
این سازمان در زمان حاضر 57 عضو دارد.
کشورهای بوسنی، ‌آفریقای مرکزی، تایلند، روسیه، قبرس، سازمان ملل متحد، سازمان کشورهای غیر متعهد، اتحادیه عرب، اتحادیه آفریقا، سازمان همکاری‌های اقتصادی "اکو" و جبهه آزادیبخش مورو از اعضای ناظر سازمان کنفرانس اسلامی هستند.
ساختار
دبیرخانه
ایجاد دبیرخانه سازمان کنفرانس اسلامی در نشست وزیران امور خارجه کشورهای عضو در مارس 1970 به تصویب رسید.
از مهمترین وظایف این مرکز ایجاد نظم و هماهنگی میان نهادها و کشورهای عضو، هماهنگی برنامه‌ها، قطعنامه‌ها و توصیه‌های سازمان اعلام شده است.
دبیرکل
دبیرکل سازمان ملل کنفرانس اسلامی از سوی وزیران امور خارجه کشورهای عضو به مدت چهار سال و قابل تمدید برای یک دوره انتخاب می‌شود.
اولین دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی آقای "تنکو عبدالرحمن" اهل مالزی و دبیرکل فعلی نیز پرفسور "اکمل‌الدین احسان اوغلو" اهل ترکیه است.
اکمل‌الدین احسان اوغلو که از سال 2005 میلادی کار خود را به عنوان دبیرکل جدید سازمان کنفرانس اسلامی آغاز نمود نزدیک به 25 سال مدیر کل مرکز فرهنگی "ارسیکا" از نهادهای وابسته به سازمان کنفرانس اسلامی بود.
وی خردادماه سال گذشته در سی و یکمین نشست وزیران خارجه کشورهای اسلامی به عنوان نهمین دبیرکل سازمان انتخاب و جانشین "عبدالواحد بلقزیز" اهل مغرب شد.
اکمل‌الدین احسان اوغلو، اهل ترکیه، متولد 1943 میلادی و دارای سه فرزند است.
سازمان‌ها و کمیته‌های وابسته به سازمان
سران و وزیران امور خارجه کشورهای اسلامی پس از شرکت در نشست‌های اولیه احساس کردند که این تشکل با گستردگی ویژه برای پیاده کردن اهداف خود نیاز به موسسه‌های جانبی دارد.
بر این اساس چند نهاد دیگر در راستای سازمان کنفرانس اسلامی با اهداف و وظایف گوناگون تعریف و یکی پس از دیگری تشکیل شد.
هدف اصلی از ایجاد نهادهای وابسته تلاش در راه تقویت همکاری کشورهای عضو و گام برداشتن در جهت خدمت به مسلمانان عنوان شده است.
یکی از ویژگی‌هایی که موسسه‌های تابعه سازمان کنفرانس اسلامی از آن بهره‌مند هستند جدایی سیستم اداری و مالی آنها از بودجه عمومی دبیرخانه سازمان و استقلال آنهاست.
همچنین عضویت در این موسسه‌ها برای تمامی کشورهای اسلامی آزاد است.
الف ـ بانک توسعه اسلامی
وزیران خارجه کشورهای اسلامی در دومین نشست خود در پاکستان طرح تاسیس بانک توسعه اسلامی را پیشنهاد کردند و وزیران امور اقتصادی و دارایی نیز در اجلاس 1973 جده ایجاد این موسسه مالی را مهم خواندند.
سرانجام در 20 اکتبر 1975 با موافقت سران کشورهای عضو کنفرانس اسلامی بانک توسعه اسلامی پایه‌گذاری شد.
مقر اصلی این بانک در بندر جده عربستان است اما دو شعبه دیگر آن در رباط (مغرب) و کوالالامپور (مالزی) فعال هستند.
این بانک یک موسسه مالی بین‌المللی معتبر محسوب می‌شود و 53 کشور از 56 کشور عضو سازمان در آن عضویت دارند.
رشد و تقویت توسعه اقتصادی و اجتماعی مردم کشورهای عضو؛ سرمایه‌گذاری در طرح‌های گوناگون این کشورها، کمک به افزایش مبادلات تجاری میان کشورها و حمایت از فعالیت‌های اقتصادی، مالی و بانکداری کشورهای اسلامی بر مبنای شریعت اسلامی از جمله وظایف تعیین شده برای بانک توسعه اسلامی است.
ب‌ـ سازمان علمی تربیتی و فرهنگی (ایسیسکو)
ایسیسکو یک سازمان بین‌المللی تخصصی است که در زمینه‌های تربیتی، علمی و فرهنگی در چارچوب اهداف سازمان به زبان عربی، انگلیسی و فرانسوی فعالیت می‌کند.
مقر اصلی این سازمان در رباط پایتخت مغرب است و می‌تواند با موافقت سازمان مرکزی شعباتی در دیگر کشورها نیز دایر کند.
ایسیسکو از سه بخش شورای اجرایی، اداره عمومی و کنفرانس عمومی که اعضای آن از نمایندگان کشورهای اسلامی هستند تشکیل شده است.
نمایندگان کشورهای عضو در این نهاد از طرف خود کشورها انتخاب می‌شوند اما باید در زمینه‌های علمی، تربیتی و فرهنگی به اندازه کافی آگاهی داشته باشند.
تقویت همکاریهای علمی، تربیتی و فرهنگی میان کشورهای عضو؛ بهره‌گیری از فن‌آوری پیشرفته در چارچوب ارزشهای اسلامی، تقویت روحیه تفاهم میان مسلمانان، تلاش برای برقراری صلح و امنیت در جهان، تقویت همگرایی بین سازمانهای تخصصی وابسته به سازمان، تلاش در جهت استفاده از فرهنگ اسلامی در کتابهای درسی و تقویت این فرهنگ در بین مسلمانان از اهداف اصلی ایسیسکو اعلام شده است.
این سازمان برای تحقق اهداف تعیین شده خود از همکاری موسسه‌های جهانی که در زمینه‌های علمی، فرهنگی و تربیتی تخصص دارند، بهره می‌گیرد.
کمک به دانشگاهها و مراکز آموزشی در زمینه علوم قرآنی و زبان عربی، پشتیبانی از موسسه‌های علمی، اشخاص، انجمن‌های خیریه و مراکز اسلامی که به نشر فرهنگ اسلامی و آموزش قرآن توجه دارند و همچنین تشویق تلاشهای صورت گرفته در کشورهای اسلامی برای حمایت از پژوهشگران، دانشمندان و مخترعان از جمله اهداف دیگری است که برای ایسیسکو تعیین شده است.
ج‌ـ سازمان صداهای کشورهای اسلامی (اسبوا)
وزیران امور خارجه کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی در ششمین نشست خود که در سال 1975 میلادی در بندر جده عربستان برگزار شد به تشکیل نهاد مذکور رای دادند.
وزیران امور خارجه در این نشست تصویب کردند که مقر دبیرخانه دایمی آن نیز در جده عربستان باشد.
"اسبوا" از بخشهای مجمع عمومی، شورای اجرایی، کمیته دایمی برنامه‌ها و همچنین کمیته دایمی امور اداری و مالی تشکیل شده است.
ریاست شورای اجرایی این نهاد اطلاع‌رسانی بر عهده کشور مقر سازمان است و بر همین اساس در زمان حاضر دکتر ایاد مدنی وزیر فرهنگ اطلاع‌رسانی عربستان این مسئولیت را برعهده دارد.
کمیته‌های دایمی برنامه‌ها و اداری و مالی نیز هر کدام دارای 9 عضو است که این اعضا از میان 57 کشور عضو اسبوا برگزیده می‌شوند. نشر نظریه اسلامی، شناسایی آثار اسلامی، مبارزه در راه آرمانهای اسلامی، تلاش در جهت نشر زبان عربی در جهان، تقویت برادری در میان امت اسلامی، تبادل برنامه‌های رادیویی و تلویزیونی میان کشورهای عضو؛ شناساندن چهره روشن و صادقانه اسلام و امت اسلامی، مقابله با هجوم تبلیغی غرب در مورد دین اسلام و مسلمانان از اهدافی است که برای تشکیل اسبوا بر شمرده شده است.
د‌ـ خبرگزاری بین‌المللی اسلامی (اینا)
خبرگزاری بین‌المللی اسلامی "اینا" نهاد اطلاع‌رسانی وابسته به سازمان کنفرانس اسلامی است.
وزیران خارجه کشورهای عضو در دومین نشست خود در کراچی پاکستان اصل وجود یک نهاد اطلاع‌رسانی برای سازمان را ضروری دانسته و در سومین اجلاس که در سال 1972 میلادی در جده عربستان برگزار شد تاسیس آن را تصویب کردند. مقر اصلی اینا در جده قرار دارد.
حفاظت از میراث فرهنگ اسلامی و شناسایی آن، تحکیم رابطه بین اعضای سازمان کنفرانس اسلامی،‌ تقویت روابط حرفه‌ای بین خبرگزاریهای اسلامی، کمک به یکسان‌سازی اهداف کنفرانس اسلامی، کمک به افزایش درک سیاسی و اقتصادی و اجتماعی ملتهای اسلامی، اقدام برای آسان‌سازی روابط اطلاع‌رسانی بین کشورهای اسلامی و مبادله خبرنگار و روزنامه‌نگار از جمله اهدافی است که برای این خبرگزاری در نظر گرفته شده است.
خبرگزاری بین‌المللی اسلامی از دو تشکیلات اصلی مجمع عمومی و شورای اجرایی تشکیل شده و رییس آن نیز از سوی دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی تعیین می‌شود.
مجمع عمومی اینا از نمایندگان خبرگزاریهای رسمی کشورهای عضو سازمان کنفرانس اسلامی تشکیل می‌شود و هر دو سال یک بار برای بررسی اوضاع و تحولات خبرگزاری تشکیل جلسه می‌دهد.
دبیرکل سازمان کنفرانس اسلامی و نیز 11 نماینده از کشورهای اسلامی اعضای شورای اجرایی خبرگزاری بین‌المللی اسلامی را تشکیل‌ می‌دهند و ریاست این شورا نیز برعهده وزیر اطلاع‌رسانی عربستان است.
دانشگاههای وابسته به سازمان
سازمان کنفرانس اسلامی دو دانشگاه مستقل در کشورهای مالزی و بنگلادش تاسیس کرده است.
دانشگاه اسلامی بین‌المللی مالزی از سال 1983 میلادی فعالیت خود را آغاز کرده است.
این دانشگاه از شش دانشکده علوم اقتصادی و اداری، مهندسی، معارف اسلامی و علوم انسانی، حقوق، مهندسی عمران و پزشکی تشکیل شده است.
دانشگاه اسلامی مالزی در رشته‌های مهندسی، حقوق، علوم اقتصادی و اداری، معارف اسلامی و علوم انسانی دانشجوی فوق لیسانس و دکترا دارد.
وزیران امور خارجه کشورهای عضو در چهاردهمین نشست خود که در سال 1985 میلادی برگزار شد پیشنهاد بنگلادش مبنی بر تاسیس دانشگاه اسلامی در این کشور را تصویب کردند.
دانشجویان دانشگاه اسلامی بنگلادش در دانشکده الهیات و علوم انسانی و اجتماعی این دانشگاه به تحصیل اشتغال دارند.
کمیته‌های وابسته
چند کمیته و نهاد دیگر نیز به صورت دایمی زیر نظر سازمان کنفرانس اسلامی فعالیتهایی در زمینه امور خیریه، فرهنگی، اطلاع‌رسانی و غیره دارند که مهترین آنها به شرح زیر است:
1ـ کمیته قدس
وزیران خارجه کشورهای اسلامی در ششمین نشست خود که در سال 1975 میلادی برگزار شد ایجاد کمیته قدس را از تصویب گذراندند.
مقر دایمی این کمیته در رباط پایتخت کشور مغرب قرار دارد و ریاست کمیته را نیز پادشاه این کشور بر عهده دارد.
هدف نخستین از تشکیل این کمیته پیگیری اجرای مصوبات و تصمیمات اتخاذ شده از سوی سازمان کنفرانس اسلامی و دیگر سازمانهای بین‌المللی در مورد قدس شریف است.
پیشنهاد بهترین راهکار برای تحقق اهداف سازمان کنفرانس اسلامی درباره قدس، اتخاذ تصمیمات مناسب در مورد تحولات مربوط به قدس در حدود اختیارات تعیین شده و تلاش برای اجرای مصوبات سازمان در زمینه درگیری اعراب و رژیم صهیونیستی از اهداف دیگری است که برای کمیته قدس تعیین شده است.
نشستهای کمیته قدس با دعوت رییس و حضور اکثریت تشکیل می‌شود.
پادشاه مغرب چند سال پیش پیشنهاد کرد تا کمیته قدس شعبه‌ای با عنوان "نمایندگی بیت‌المال قدس شریف" دایر کند که مسئولان کمیته این پیشنهاد را به سازمان کنفرانس اسلامی ارایه کردند.
سران کشورهای عضو سازمان در نشست تهران این پیشنهاد را پذیرفته و به تشکیل نمایندگی بیت‌المال قدس شریف به مرکزیت "دارالبیضا"ی مغرب رای دادند.
تلاش برای نجات قدس شریف، ارایه کمک‌های مالی به مردم و سازمان‌های فلسطینی در شهر قدس، محافظت از مسجد الاقصی، نگهداری از آثار دینی و فرهنگی قدس و ترمیم و بازسازی آنها از اهداف اصلی نمایندگی بیت‌المال قدس در نظر گرفته شده است.
درآمدهای نمایندگی بیت‌المال قدس شریف از طریق کمک‌های داوطلبانه اعضا؛ سازمان‌های عمومی، انجمن‌های خیریه، گروه‌های اسلامی، افراد و شرکت‌ها و نیز درآمدهای حاصله از برخی طرح‌ها و تولیدات سازمان کنفرانس اسلامی تامین می‌شود.
2‌ـ کمیته اطلاع‌رسانی (کومیاک)
سران کشورهای عضو در سومین نشست خود که در ژانویه 1981 میلادی در مکه مکرمه طایف برگزار شد تشکیل کمیته اطلاع‌رسانی با عنوان کومیاک را تصویب کردند.
این کمیته وظیفه دارد که افکار عمومی جهان را به مسایل ملت‌های اسلامی و به ویژه مسلمان فلسطین و قدس شریف آگاه کند و اضافه بر آن با حملات تبلیغاتی رسانه‌های بیگانه علیه اسلام و مسلمانان مقابله کند.
اجرای مصوبات سازمان کنفرانس اسلامی در زمینه اطلاع‌رسانی، بررسی راه‌های تقویت همگرایی میان کشورهای عضو سازمان در زمینه‌های فرهنگی و اطلاع‌رسانی و ارایه راه‌کارهایی برای تقویت توان کشورهای اسلامی در این زمینه‌ها از وظایف دیگر کومیاک تعیین شده است.
مقر کمیته اطلاع‌رسانی در داکار پایتخت سنگال است و تمام کشورهای عضو این سازمان در کمیته اطلاع‌رسانی عضویت دارند.
3ـ کمیته همکاریهای اقتصادی ـ بازرگانی
تشکیل این کمیته نیز از دستاوردهای سومین نشست سران کشورها عضو سازمان کنفرانس اسلامی است.
پیگیری مصوبات سازمان در زمینه اقتصادی و بازرگانی، بررسی بهترین راه‌های تقویت همکاری‌های اقتصادی و بازرگانی میان کشورهای اسلامی و آماده ساختن برنامه‌ها و پیشنهادات در جهت تقویت توان اقتصادی کشورها از جمله وظایف تعیین شده برای این کمیته می‌‌باشد.
مقر دایمی کمیته همکاری‌های اقتصادی و بازرگانی در شهر آنکارا پایتخت ترکیه، ریاست آن با رییس‌جمهوری این کشور و تمامی کشورهای وابسته به سازمان عضو آن هستند.
4ـ کمیته همکاری‌‌های علمی و فن‌آوری (کومستیک)
تشکیل این کمیته نیز مانند دو کمیته قبل از جمله مصوبات سومین نشست سران کشورهای اسلامی در عربستان است.
برای این کمیته وظایفی مانند اجرای مصوبات سازمان در زمینه‌های علمی و فن‌آوری، ایجاد راه‌های مناسب در جهت تقویت همکاری میان کشورهای اسلامی در این زمینه‌ها و ارایه برنامه‌ها، پیشنهادها و راه‌کارهای تقویت قابلیت‌های علمی و فن‌آوری کشورهای عضو کنفرانس اسلامی تعیین شده است.
مقر این کمیته در اسلام‌آباد، رییس دایمی آن رییس‌جمهور پاکستان و تمام کشورهای عضو نیز اعضای این کمیته محسوب می‌شوند.
5ـ کمیته امور فرهنگی و اجتماعی
وزیران امور خارجه کشورهای اسلامی در هفتمین نشست خود در ماه مه 1976 میلادی در استانبول ترکیه تشکیل این کمیته را تصویب کردند.
کمیته امور فرهنگی و اجتماعی نقش مجمع عمومی را برای این نهادها ایفا می‌کند.
این کمیته همچنین با ارایه راه‌‌کارهای مناسب در جهت تقویت زمینه‌های فرهنگی و اجتماعی کشورهای اسلامی مصوبات نشست‌های سران و وزیران امور خارجه سازمان را به اجرا در می‌آورد.
تهیه تحلیل‌های فرهنگی و اجتماعی از کشورهای اسلامی و سایر کشورها و ارایه آن به سازمان کنفرانس اسلامی از جمله وظایف دیگر کمیته امور فرهنگی و اجتماعی است.
این کمیته که نمایندگان تمام کشورهای اسلامی در آن عضویت دارند هر سال یک بار به دعوت دبیرکل سازمان تشکیل جلسه می‌دهد.
6ـ کمیته امور مالی
این کمیته براساس بند سوم از ماده هفتم منشور تشکیل سازمان کنفرانس اسلامی پایه‌گذاری شده و تمامی کشورهای عضو این سازمان در آن نماینده دارند.
اعضای این کمیته نیز هر سال یک بار به دعوت دبیرکل گردهم می‌آیند و در زمینه آماده ساختن طرح بودجه سالانه سازمان به دبیرکل کمک می‌کنند.
7ـ کمیته نظارت مالی
این کمیته نیز بر اساس بند نخست از هشتمین ماده مقررات مالی سازمان کنفرانس اسلامی تاسیس شده است.
نظارت بر درآمد و هزینه‌ها؛ نظارت بر حساب‌ها و انجام عملیات حسابرسی و تحقیق در جهت منابع مالی سازمان مهمترین وظایف این کمیته عنوان شده است.
وزیران امور خارجه کشورهای عضو سازمان هشت عضو این کمیته را در یک رای‌گیری غیر علنی برای مدت دو سال انتخاب می‌کنند.
کمیته نظارت مالی هر سال یک بار به درخواست دبیرکل و پس از آماده شدن حساب‌های پایان سال سازمان تشکیل جلسه می‌دهد.