کمتر از سه ماه از آغاز به کار دولت جدید
دیپلماسی عزتمدار احمدینژاد به ثمر نشست
علی رستگاری
گفتوگو با علی امینی، کارشناس امور بینالملل
اروپاییها باید ناتوانی خود را در تسلیم ایران بپذیرند
* یالثارات: تحولات جدید پرونده هستهای ایران چگونه شکل گرفت؟
** امینی: تحولات اخیر در پرونده هستهای ایران با مسیری که در قبل طی میشد بسیار متفاوت است. نقطه عطف در این رابطه، نامهای بود که سه کشور اروپایی طرف مذاکره با ایران در تیر ماه نوشتند که در آن بر اساس تحلیل اشتباهی که از شرایط سیاسی داخلی ایران داشتند، اعلام کردند حرف آخر ما این است که ایران نمیتواند چرخه سوخت هستهای داشته باشد. ایران باید تمام فعالیتهای هستهای خود را بطور دائم معلق نگه دارد و در قبال آن یکسری امتیازات اقتصادی و امنیتی مثل توسعه روابط اقتصادی ایران با اتحادیه اروپا و مشارکت دادن ایران در ساختار امنیتی خلیج فارس بگیرد. ایران خواسته اروپا را نقض توافقنامه پاریس که میان ایران و سه کشور اروپایی در شهریور 83 امضاء شده بود، دانست زیرا در آن تأکید شده بود که مذاکرات اولاً بایستی در چهارچوب معاهده بینالمللی ان.پی.تی باشد و ثانیاً بایستی روندی رو به جلو داشته باشد. ایران پس از ارسال این نامه اروپاییها، دلیلی برای اجرای تعهدات خود در موافقتنامه پاریس نمیدید، به همین خاطر به عنوان مقدمه شروع به کار مجدد چرخه سوخت هستهای، تصمیم گرفت تا نخستین گام را در این رابطه با بازگشایی تأسیسات فنآوری اصفهان بردارد. این تصمیم که در روزهای پایانی عمر دولت آقای خاتمی در شورای عالی امنیت ملی اتخاذ گردید در دولت آقای احمدینژاد با تغییراتی که در تیم هستهای داده شد با قاطعیت پیگیری شد. خوب اروپاییها و آمریکاییها ساکت ننشستند و جنگ روانی و هجمههای سیاسی و تبلیغاتی گستردهای را شروع کردند که اگر تأسیسات اصفهان بازگشایی شود، اروپا مذاکرات خود را با تهران قطع میکند و پرونده را به شورای امنیت ارجاع میدهد. اما ایران عزم خود را برای بازگشایی تأسیسات اصفهان که مقدمه داشتن چرخه سوخت هستهای است، جزم کرده بود و بدون توجه به فشار جنگ روانی پرحجم مقامات و رسانههای غرب، کارخانه فنآوری اصفهان را بازگشایی کرد. در عوض اروپاییها نیز یک قدم به عقب نهادند و به جای ارجاع پرونده به شورای امنیت، آن را به شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی ارجاع دادند. ایران نیز این اقدام اروپا را نقض موافقتنامه میان ایران و سه کشور اروپایی دانست که در «اسلو» منعقد شده بود. طبق این موافقتنامه قرار بود که پرونده هستهای ایران در چارچوب مذاکرات ایران و سه کشور اروپایی حل شود و به شورای حکام ارجاع نشود.
آنها در 21 مرداد، جلسه اضطراری شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی را تشکیل دادند و به اجماع از ایران خواستند که بر سر خط برگردد و تأسیسات یو.سی.اف اصفهان را تعطیل کند. علیرغم همه تهدیداتی که اروپا کرده بود در این جلسه پرونده به شورای امنیت ارجاع نشد. در قطعنامه آمده بود که اگر ایران تأسیسات اصفهان را معلق نکند پرونده در اجلاس شهریور به شورای امنیت ارجاع میشود. اجلاس شهریور ماه شورای حکام نیز برگزار شد، اما باز پرونده به شورای ارجاع نشد و گفتند که این کار را در اجلاس نوامبر (آذر ماه) انجام میدهند. در اجلاس شهریور ماه قطعنامهای غیرحقوقی و کاملاً سیاسی بر علیه ایران صادر شد که در آن چند نکته مهم وجود دارد:
1-محتوای آن قطعنامه سقف خواستههای غرب در خصوص پرونده هستهای ایران است. 2- در اجلاس شهریور، شکستهای غرب و ناتوانی آنها در ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت کاملاً هویدا گشت. 3- برای اولین بار در طول تاریخ آژانس شورای حکام یک قطعنامه بدون اجماع صادر شد. 4- برای اولین بار حدود 13 کشور از 35 کشور با آمریکا و اروپا همراهی نکردند. 5- برای اولین بار در درون شورای حکام بلوکبندی و قطببندی سیاسی شکل گرفت.
در اجلاس آذرماه نیز که هفته گذشته برگزار گردید، بحران سیاسی در جبهه غرب اجازه هیچ تصمیمسازی در خصوص پرونده هستهای ایران را نداد و شورای حکام صرفاً به صدور یک بیانیه تقریباً خنثی که خواستههای هر یک از گروهها و بلوک سیاسی شورای حکام در یک بند آمده بود اکتفا کرد.
* یالثارات: شما از بحران سیاسی در جبهه غرب سخن گفتید این بحران ناشی از چیست؟
** امینی: یک طرف این بحران زیادهخواهی غیر حقوقی اروپا و آمریکا در پرونده هستهای ایران است که برخلاف تمام معاهدات بینالمللی با ایران سخن میگویند و دیگر ناتوانی آنها در تأمین خواستههایشان است. خواسته آنها برچیدن فعالیتهای هستهای در ایران است. برای نیل به این خواسته تحریکات وسیعی داشتهاند اما با دیپلماسی جدید ایران کاملاً زمینگیر شدهاند.
اروپا و آمریکا تهدید میکنند که چنانچه ایران به فعالیتهای هستهای مقدماتی خود در اصفهان ادامه دهد، پرونده را به شورای امنیت ارجاع میدهند اما ایران صراحتاً اعلام کرده است:
اولاً شورای امنیت خط قرمز ایران نیست و در ارجاع پرونده به شورای امنیت وجود ندارد. ثانیا اینکه ایران به محض ارجاع پرونده به شورای امنیت، تمام فعالیتهای خود را که به خاطر اعتمادسازی اخطار جهانی و قدرتهایی که خود از سلاحهای اتمی در عراق و افغانستان و صربستان استفاده کردند، به حال تعلیق در آورده است، مجدداً راهاندازی میکند و پروتکل الحاقی ان.پی.تی را که دولت به صورت داوطلبانه دارد آن را اجرا میکند و هیچ قاعده حقوقی بر آن مترتب نیست متوقف میکند. خب این نقض قرض است، اروپا و آمریکا میخواهند که ما به قبل از تأسیسات اصفهان برگردیم اما میگوییم که با ارجاع پرونده نه تنها به قبل از UCF اصفهان بر نمیگردیم بلکه بقیه مسیر چرخه موقت را میپیماییم.
* یالثارات: یعنی اگر پرونده به شورای امنیت نرود، بقیه مسیر چرخه سوخت پیموده نمیشود؟
** امینی: این طور نیست. ایران تصمیم خود را برای داشتن چرخه سوخت گرفته است اما ارجاع پرونده به شورای امنیت این کار را تسریع میکند. ما برای نطنز برنامه داریم. نطنزی که تکمیل کننده اصفهان در چرخه سوخت است. اما به اروپاییها گفته شده است که هر نوع اقدام غیرحقوقی و فشار مضاعف شما سبب تعجیل این امر میشود. خوشبختانه مجلس هم به کمک دولت آمد و با مصوبه بازدارندهای که چند روز قبل از اجلاس اخیر شورای حکام داشت عملاً استراتژی اروپاییها و آمریکاییها را با این بنبست مواجه ساخت.
* یالثارات: استراتژی اروپاییها و آمریکاییها در فاصله بین اجلاس شهریور و آذر چه بود؟
** امینی: الف- سقف آن برگشت به نقطه صفر و تعطیلی تأسیسات یو.سی.اف ب- کف آن پذیرش وضعیت کنونی و جلوگیری از حرکت ایران به سوی نطنز
در واقع سعی کردند که آنقدر هزینههای را زیاد کنند که ایران مجبور شود به قبل از اصفهان و نقطهی صفر باز گردد و اگر نشد و ایران حاضر به پذیرش این هزینهها شد، لااقل دیگر به سوی تکمیل چرخه سوخت هستهای نرود و غنیسازی را در نطنز شروع نکند. لذا مدام از ارجاع پرونده به شورای امنیت و تحریم اقتصادی و سیاسی ایران سخن میگفتند.
* یالثارات: اخیراً بحث از اشکال مختلف ارجاع پرونده به شورای امنیت میشود ایران در چه صورتی همکاری فراتر از یو.سی.اف را به آژانس و اروپاییها متوقف میکند؟
** امینی: ارجاع پرونده به شورای امنیت سه حالت دارد:
الف- جهت اصلاح ب- جهت ارائه گزارش و درخواست حمایت و تفویض اختیار بیشتر به آژانس ج- سلب مسئولیت البرادعی و آژانس از خود و ارسال پرونده ایران به شورای امنیت جهت تصمیمگیری.
ایران اعلام کرده در صورتی که پرونده به شورای امنیت ارجاع شود چه برای ارائه گزارش، چه برای تصمیمگیری و حتی جهت اصلاع، مصوبه مجلس که دولت را ملزم به توقف اجرای پروتکل الحاقی نموده و نیز خواهان خاتمه دادن به تمام تعلیقات داوطلبانه شده است اجرا میشود.
* یالثارات:آیا اروپاییها و آمریکاییها همان طور که قبلاً گفته بودند، واقعاً قصد داشتند که در اجلاس اخیر پرونده ایران به شورای امنیت ارجاع دهند؟
** امینی: غرب مطمئن نیست که با ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت موفق خواهد شد. امروز آمریکا و طرفهای مذاکره کننده ما در بحث هستهای، در داخل و در محیط بینالمللی و در شورای حکام آژانس بینالمللی متزلزل و بسیار آسیبپذیر هستند.
آمریکاییها در عراق در یک باتلاقی گیر کردهاند که آسیبپذیری آنها فوقالعاده بالاست و تاکنون بیش از 25 هزار نفر از نیروهای نظامی آنها را صحنه نبرد خارج شدهاند. آنها یا کشته شده و یا مجروح شدهاند و یا اینکه به بیماری روانی دچار شده و فرار کردهاند. صحنه عراق با وجود همه هزینههایی که آمریکا میکند در اختیار دوستان ایران است. چند روز پیش از طالبانی رییسجمهور عراق به ایران آمده بود اعلام کرد که آمریکا چه بخواهد و چه نخواهد من هر وقت بخواهم به ایران میآیم. آمریکا نمیخواست که با هزینههای خود، دومین حکومت شیعی در خاورمیانه شکل بگیرد.
در افغانستان نیز در انتخابات اخیر پارلمانی این کشور حدود 85% از مجاهدین که میانه خوبی با آمریکا ندارند موفق شدند کرسیهای پارلمانی را از آن خود کنند. آنجا نیز در اختیار آمریکا نیست.
آمریکا در آسیای میانه نیز با مشکل مواجه شده است اخیراً تحت فشار ازبکستان، پایگاه نظامی و امنیتی خود را در «خانآباد» این کشور که پس از جنگ افغانستان ایجاد کرده بود تعطیل کرد. در سرزمینهای اشغالی نیز متحد استراتژیک این کشور روز به روز در مقابل انتفاضه فلسطین عقبنشینی میکند. چه کسی باور میکرد شارون تا دندان مسلح از غزه عقبنشینی کند؟ شارونی که در سال 79 آمده بود تا ظرف مدت زمان یکصد روز انتفاضه را برچیند. در سوریه و لبنان و جاهای دیگر همین طور آمریکا دچار مشکلات عدیدهای است.
سه کشور اروپایی طرف مذاکره کننده ما نیز همین وضعیت را دارند. انگلستان در داخل وضعیت شکنندهای دارد. در عراق نیز با مشکلات متعددی مواجه است. فرانسه نیز با بحران سیاسی از داخل موجود است و در لبنان و سوریه نیز سیاستهایش زمینگیر شده است. الان با تغییر دولت هنوز در حالت کماست.
به این ترتیب و با توجه به شناختی که ما از تحولات بینالمللی و منطقهای و اوضاع داخلی این کشورها داریم آمریکا و اروپا توان ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت را ندارند به فرض ارجاع در شورای امنیت نیز وضعیت کاملاً شکنندهای دارند. کیسینجر در طول دو اجلاس اخیر مدام به آمریکاییها توصیه میکرد که ارجاع پرونده هستهای ایران به شورای امنیت کار شما را سخت میکند و شما نمیتوانید روی آن تصمیم بگیرید. چون هم قدرت بازیگری ایران بسیار بالاست و هم سایر بازیگران مثل چین و روسیه که مخالف سیاست یک جانبهگرایی آمریکا در جهان هستند دشواریهای زیادی ایجاد میکنند.
* یالثارات: چرا تهدید به ارجاع میکردند؟
** امینی: به چند دلیل: 1- امتیاز گرفتن از رقبای اقتصادی و سیاسی خود مثل چین، روسیه و... 2- جلوگیری از شکست دیپلماسی مذاکرات اروپایی در حل پرونده هستهای ایران 3- حفظ انحصار مذاکرات در سه قدرت اروپایی 4- القاء این باور به ایران که واقعاً غرب قصد ارجاع پرونده به شورای امنیت را دارد به منظور بازگشت ایران به نقطه قبل از بازگشت یو.سی.اف اصفهان زیرا آنها بازگشایی تأسیسات اصفهان را مقدمه غنیسازی در نطنز میدانند.
* یالثارات: اختلافات میان اروپا، آمریکا و غیرمتعهدها در اجلاس اخیر شورای حکام را چگونه ارزیابی میکنید؟
** امینی: در واقع بخشی از اختلافات ناشی از دیدگاههای حقوقی و سیاسی آنها در پرونده هستهای ایران بود و بخشی نیز در چارچوب منافع خود آنها دور میزد. کشورهای غیرمتعهد معتقد بودند که ایران بیشترین همکاری را با بازرسان آژانس و مدیر کل آژانس داشته است و در طول دو سال و نیم گذشته بیش از 1400 نفر از بازرسان روزانه از مراکز تأسیساتی ایران بازدید داشته که در طول حیات آژانس بیسابقه بوده است. فلذا حرکت آمریکا و غرب را کاملاً سیاسی و غیر حقوقی قلمداد کردند. از سویی نیز برخی از این کشورها مانند مصر منکر فعالیتهای هستهای خود بودند که آنها نیز ممکن است تحت فشار آمریکا و اروپاییها قرار بگیرند، لذا بلوک قدرتمندی در شورای حکام تشکیل دادهاند و همین یکی از عوامل عقبنشینی اروپا و آمریکا در بحث صدور قطعنامه علیه ایران شد. در واقع هیچ اجماعی در این رابطه وجود نداشت.
* یالثارات: چرا قطعنامه علیه ایران صادر نشد؟
** امینی: در طول 27 ماه گذشته، این دومین اجلاسی بود که علیه ایران از شهریور 82 تاکنون در 10 اجلاس عادی و دو اجلاس اضطراری علیه فعالیتهای هستهای ایران قطعنامه صادر کرده است. عدم صدور قطعنامه چند دلیل داشت:
الف- گزارش البرادعی که در آستانه اجلاس پائیزه شورای حکام صادر شد حاوی نکات مثبتی بود و بر همکاری مثبت ایران با بازرسان آژانس تأکید شده بود. ب- کشورهای غیرمتعهد و برخی دیگر از کشورهای غیرمتعهد و برخی دیگر از کشورهای عضو آژانس مثل مکزیک و کشورهای چین، روسیه و... تصمیم داشتند با زیادهخواهیهای آمریکا و اروپا مخالفت کنند. ج- قطعنامه شهریور سقف انتظارات و خواستههای غرب بود و به طور قطع آن خواستهها در شرایط فعلی مجدداً نمیتوانست تصویب شود. د- برخی از کشورهای اروپایی اجلاس شهریور را سقف همراهی خود با سه قدرت اروپایی طرف مذاکره اعلام داشتند و گفتند که بیش از این حاضر نیستند در تور آنها بازی کنند. هـ- تحریک تیم دیپلماسی هستهای ایران نیز در ایجاد شرایط جدید بسیار کارساز بود.
به این ترتیب آمریکا و اروپا یا باید به یک قطعنامه ضعیف تن میداد و یا اینکه از ارائه هر نوع قطعنامهای خودداری کند و تنها به صدور بیانیه از سوی رییس شورا اکتفا کند.
* یالثارات: آیا بیانیه شورای حکام اعتبار حقوقی دارد؟
** امینی: بیانیهای که در اجلاس شورای حکام صادر شد و به وسیله آقای «یوکیو آمانو» رییس دورهای شورا و نماینده ژاپن قرائت و امضا شد، نسبت به قطعنامه شورای حکام اعتبار حقوقی کمتری دارد. این بیانیه در واقع جمعبندی مواضع 35 کشور عضو شورای حکام است که مشتمل بر چهار بند است. بند اول مواضع اروپاییها، بند دوم مواضع کشورهای غیرمتعهد، بند سوم مواضع ایالات متحده و بند چهارم مواضع کشورهای بینابین است.
* یالثارات: در خواست آمریکا در بیانیه چیست؟
** امینی: در واقع آمریکا در این اجلاس مواضعی انفعالی داشت. حتی چند روز قبل از اجلاس تحت شرایط محیط بینالمللی، دیپلماسی فعال و بازدارنده و نیز اوضاع و احوال آژانس دستان خود را به حالت مستقیم بالا برد و لذا به همین اکتفا کرد که از نشست بعدی شورای حکام که در اوایل فروردین ماه برگزار میگردد مدیر کل آژانس بینالمللی انرژی اتمی گزارش از فعالیتها و همکاری هستهای ایران به شورا ارایه دهد و همین نکته در بند چهارم بیانیه آمده است.
* یالثارات: در گذشته عدهای از داخل (اعم از افراد- شخصیتها و جریانات سیاسی) مدام ابراز میکردند که اگر یو.سی.اف اصفهان تعطیل نشود پرونده ایران در اجلاس بعدی به شورای امنیت میرود. تحلیل شما در این رابطه چیست؟ آنها چه توجیهی برای شکست آمریکا و اروپا در اجلاس اخیر و نیز اشتباه بودن تحلیلهای خود دارند؟
** امینی: این گروهها و جریانات تحلیل و درک درستی از شرایط و محیط بینالمللی و آنچه که در منطقه میگذرد ندارند. از سویی نیز از قدرت بازدارندگی و ظرفیت و توان بالایی ایران شناخت لازم و درک دقیقی ندارند. لذا خیلی سریع، تحت تاثیر تبلیغات رسانههای غرب قرار میگیرد و هر آنچه که آنها القا میکنند اینها ترویج میدهند.
ایران عمق استراتژیک بسیار بالایی دارد. ایران در حال گذر از یک کشور با موفقیت ژئوپلتیک منطقهای به یک کشور با موقعیت ژئواستراتژیک جهانی است.
دیپلماسی جدید و تحرک مناسب تیم هستهای و گسترش دامنه مذاکرات به سایر بازیگران بینالمللی از یک سو و تاکید بر حق مشروع ایران در داشتن چرخه سوخت هستهای از سوی دیگر غرب را زمینگیر و ناتوانی آنها را در مقابل ملت غیور و مقاوم ایران ثبات کرد و این یک پیروزی بزرگی برای ملت ایران است و باید به آنها تبریک گفت.
این جریانات سعی دارند که ناتوانی آمریکا و اروپا در بردن پرونده هستهای ایران به شورای امنیت و نیز اشتباه تحلیل خود را به پیشنهاد جدی روسیه ارتباط دهند که ورود فعال روسیه سبب شد تا آمریکا و اروپا کوتاه بیایند و فعلاً(!) پرونده به شورای امنیت نرود، در حالی که این موضوع نیز ناشی از فقدان اطلاعات و شناخت آنها از واقعیتهای محیطی داخلی، بینالمللی و منطقهای است.
* یالثارات: طرح روسیه چیست؟
** امینی: آنچه روسیه اعلام کرده است طرح نیست بلکه پیشنهادی است که حدود دو هفته قبل از نشست اخیر شورای حکام مطرح شد و در خصوص اینکه آیا واقعاً ابتکار روسها است و یا اینکه پیشنهاد انگلیسیها و آمریکاییها برای برونرفت از بحران و بنبست آنها در پرونده هستهای است، باید تردید کرد.
این پیشنهاد هنوز به صورت رسمی به ایران ارایه نشده است و چارچوب و اصول آن بیان نشده است اما رسانههای غربی اعلام کردهاندکه محتوای اصلی پیشنهاد روسیه این است که بخش غنیسازی چرخه سوخت هستهای ایران با مشارکت روسیه و در خاک روسیه انجام شود.
این طرح توقف کامل غنیسازی در نطنز و فعالیت فنآوری یو.سی.اف اصفهان را بیان میکند.
اروپاییها و آمریکاییها از پیشنهاد روسیه حمایت میکنند. نماینده انگلیس در شورای حکام در این زمینه میگوید که ایران باید به صورت جدید پیشنهاد روسیه را مورد بررسی قرار دهد و اجازه دهد تا مرحله غنیسازی چرخۀ سوختش در خاک روسیه انجام شود.
«گرمکیوری شولت» نماینده آمریکا در شورای حکام نیز بر این نکته تاکید کرد. حمایت آنها از پیشنهاد روسیه در واقع به معنای عقبنشینی از مواضع قبلی آنهاست و به تعبیری به معنای پذیرش حق ایران در داشتن چرخه سوخت هستهای هر چند ناقص است.
* یالثارات: مذاکرات آینده پیرامون پرونده هستهای را چگونه ارزیابی میکنید؟
** امینی: به نظر میرسد که محور اصلی مذاکرات بین ایران و شورای اروپایی پیشنهاد روسیه باشد. برخی از اخبار، گویای این مطلب است که مذاکرات در هفته بعد شروع میشود. ایران نیز اعلام کرده که مخالفت مذاکرات نیست و مذاکرات را برای احقاق حقوق مشروع خود لازم میداند.
ما در طول دو سال و نیم گذشته بر ادامه مذاکرات برای نیل به یک راهحل منطقی که هم حقوق ایران را حفظ و تثبیت کند و هم پارهای از نگرانیهای کشورهای اروپایی را مرتفع کند، تاکید داشتهایم.
اروپاییها فریب زیادهخواهیهای آمریکا را خوردند اما اکنون با چندگام عقبنشینی خواهان مذاکره هستند.
ایران باید تاکید کند که مذاکره برای مذاکره قابل قبول نیست. در مذاکرات آن بایستی چند مولفه وجود داشته باشد. از جمله؛ چارچوب زمانی مذاکرات باید مشخص باشد؛ مذاکرات روندی و رو به جلو داشته باشد، محتوای مذاکرات باید در چارچوب معاملات حقوقی بینالمللی بوده و نتایج آن نبایستی فراتر از معاهدات فی مابین ایران و آژانس باشد.
و در انتها حق مسلم در داشتن چرخ کامل سوخت هستهای به رسمیت شناخته شود. در این صورت میتوان به مذاکرات با اروپاییها بازگشت.
* یالثارات: ... و چشمانداز شما از فرایند آینده پرونده هستهای؟
** امینی: اروپاییها باید ناتوانی خود را، در تسلیم ایران بپذیرند. آنها باید قدردان فرصت باقی مانده باشند. لشکرکشی و تحت تاثیر قرار دادن سایر کشورها از طریق رسانههای تبلیغی و فشارهای سیاسی گذشته است و همانطوری که از طریق رسانههای تبلیغی و فشارهای سیاسی گذشته است و همانطوری که برخی از مقامات اروپایی نظیر «فراکنومارتین» قائم مقام کمیسیون اروپا اعتراف کردهاند: «بزرگترین منفعت اروپا در مذاکرهای شفاف و اعتمادساز با ایران است. اروپا باید ایران را شریک سهم و تاثیرگذار خود بداند. اروپا نیازمند عملگرایی و برخورد واقعبینانه با ایران است. نقش جدید اروپا در مواجه با ایران باید نقش مبتنی بر نرمش و انعطافپذیری باشد.»
از سوی دیگر تیم هستهای ایران، همانطوری که روزنامه انگلیسی گاردین به تلخی از آن یاد میکند بسیار چیره دست و هوشمند است. بر اصول مسلم پایبند و زیادهخواهی در مقابل آنها برای ارواییهای نتیجهای آزاد دهنده خواهد داشت.
فعالیتهای هستهای ایران امروز به اراده سیاسی ملی ایران تبدیل شده است و لذا تیم دیپلماسی ایران بر خلاف گذشته دیگر اجازه مذاکره برای فرصتسوزی به اروپاییها را نمیدهد. نتیجه اینکه همانطوری که به برخی از مقامات و رسانههای غرب اعتراف کردهاند غرب هم چارهای جز پذیرش ایران هستهای ندارد و ایران هستهای نیز قدرتی است که هیچ جایگزینی ندارد.
گفتگو با محمد نبی رودکی نایب رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس شورای اسلامی
پیشنهادات رییسجمهور در اجلاس سالانه روسای جمهور در سازمان ملل دایره اعتمادسازی را شفافتر کرد
* یالثارات: اتفاق مثبتی که در مورد پرونده هستهای ایران به وقوع پیوست، محصول چه سلسله اقداماتی بود و به چه جهت این اتفاق در شورای حکام ماه نوامبر رخ داد؟
** رودکی: چند عامل باعث شد تا بالاخره شورای حکام حق قانونی جمهوری اسلامی ایران را در مورد پرونده هستهای به رسمیت بشناسد و برخلاف آن همه تبلیغاتی که کردند، به جای آنکه پرونده را به شورای امنیت سازمان ملل متحد ارجاع دهد، این پرونده با 180 درجه چرخش از شورای حکام نیز خارج شد. در واقع این پرونده نه تنها به شورای امنیت احاله نشد، بلکه از شورای حکام هم خارج شد و به آژانس بینالمللی انرژی هستهای بازگشت و 2 روز نشست شورای حکام در ماه نوامبر بدین نتیجه رسید که جمهوری اسلامی ایران برنامه هستهای خود را با آژانس به پیش برد.
بنده به عنوان نایب رییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس به رییسجمهور که اولین دیپلماسی موفق خود را در طول سه ماه گذشته به غرب و اروپا نشان داد باید تبریک عرض میکنم.
چند عاملی که باعث این اتفاق مثبت شد علاوه بر تلاشهایی که در گذشته بر روی این پرونده صورت گرفته بود، فعال کردن بیشتر دیپلماسی در طول دو ماه گذشته توسط وزارت خارجه ایران و توسط شورای عالی امنیت ملی ما و همچنین ورود مجلس و تصویب قانونی تعلیق اجرای داوطلبانه پروتکل الحاقی بود.
عامل مهمتر موضوع سه پیشنهاد رییسجمهور در اجلاس سالانه روسای جمهور سازمان ملل متحد بود که آن هم دایره اعتمادسازی را شفافتر کرد. پیشنهاد آن بود که دیگر کشورها به کاملتر کردن چرخه سوخت هستهای کمک و مشارکت کنند و از طرفی دیگر دولتها و دیگر شرکتهای جهان هم میتوانند فعالانه مشارکت نمایند. پیشنهاد دیگر هم این بود که همه کشورها بخصوص کشورهای اسلامی بایستی از سوخت هستهای برخوردار باشند و از آن استفاده کنند. پیشنهاد سوم هم این بود که کمیته نظارت بر فعالیتهای هستهای کشورهای دارای سوخت هستهای و دارای بمب اتمی، از طریق سازمان ملل تشکیل و بر آن کشورها نظارت فعال داشته باشد. بعد از پیشنهادات فعال و هجومی رییسجمهور اسلامی ایران بود که وزیر خارجه انگلیس اعلام کرد که ما از این طرح جدید هستهای ایران ناامید شدهایم و طرح جدید ایران سوخت هستهای را برای همه دنیا میخواهد. بدین ترتیب ایران در صدد است سوخت هستهای را از انحصار غرب خارج کند.
اینها نقاط مثبتی در پیشنهاد حکیمانه رییس جمهور ایران است که آنان را ناامید کرد. پس از آن 2 ماه و اندی، وزارت خارجه و شخص وزیر فعالانه بهمراه شورای عالی امنیت ملی به کشورهای مختلف دنیا سفر کردند و رایزنیهای گستردهای انجام دادند و غیرمتعهدها را در این موضوع توجیه و اذهان آنان را روشن ساختند. دنیا متوجه شد که در ایران تمام قوا و تمام مردم یک حرف را میزنند و آن بهرهگیری از حق قانون ما، یعنی داشته چرخه سوخت هستهای بر اساس مقررات ان. پی.تی و امضای پروتکل الحاقی است که همه اعتمادسازیها هم در کنار آن انجام شده است.
* یالثارات: ما سخنان بزرگان نظام، نظیر حضرت امام مقام معظم رهبری را در پیش رو داریم که میفرمودند هر جا جمهوری اسلامی از مواضع خود کوتاه بیاید دشمنان نه تنها یک گام به عقب بر نمیدارند که چند گام هم جلو میآیند. این مطلب در عمل هم بارها به اثبات رسیده است مثلاً هنگامی که ایران میخواست فعالیت یو.سی.اف اصفهان را از سر بگیرد و فک پلمپ کند عدهای در داخل همنوا با بیگانگان مدعی بودند که بلافاصله پرونده به شورای امنیت احاله خواهد شد و عواقب خطرناکی برای ما خواهد داشت. این دیپلماسی فعال که برخواسته از روح انقلاب اسلامی است چه ثمراتی را در ادامه راه پرونده هستهای ما میتواند به ارمغان آورد؟
** رودکی: بنده در جلسهای که به اتفاق فرماندهان ارتش و فرماندهان لشکرهای سپاه در خدمت امام(ره) بودم، ایشان فرمودند: زمانی پیروز هستید که وحدت داشته باشید. یعنی ما در این پرونده هستهای هم مجلس و هم دولت و هم ملت و ارکان نظام با وحدت و اعلام یک موضع واحد در ایران اسلامی، گفتند که حق قانونی ملت ایران بر اساس مقررات قانونی بینالمللی ان. پی.تی، داشتن چرخه سوخت هستهای است. و برای صنایع پزشکی و برق و... درصدد استفاده از این فنآوری همچون سایر کشورهای پیشرفته هستیم. بنابراین وحدت در اعلام موضع و اصرار بر آن باعث سرافرازی ایران شده و میشود. در دفاع مقدس هم ثابت شد که جنگ بر ما تحمیل شد اما ما 8 سال ایستادگی کردیم و یک وجب از خاک ما را نتوانستند غصب کنند و بعد هم سازمان ملل صدام را متجاوز اعلام کرد. امروز هم همین است، ایستادگی باعث پیروزی است. اولین دیپلماسی رییس جمهوری موفقیتآمیز بود، حال آنکه کمتر از سه ماه از عمر دولت میگذرد و بایستی به دولت فرصت داده شود اما اولین تلاش دولت به ثمر نشسته است. من خوشبین هستم که در دولت آقای احمدینژاد شاهد موفقیتهای دیگری هم خواهیم بود و ان شاء الله خواهیم دید که این دولت قصد خدمت به ملت ایران و مهروزی و پیشرفت و تعالی کشور را در سر میپروراند قطعاً این شعارها با ایستادگی بر آن موفقیتآمیز خواهد بود. ما نیز در مجلس تمام توان خود را برای حمایت از دولت به کار خواهیم گرفت و امیدواریم که شاهد پیشرفتهای بیشتر کشور باشیم.
گفتگو با دکتر الهام امین زاده نماینده تهران در مجلس شورای اسلامی
ایران هرگز تحت تأثیر فشارها و تهدیدات قرار نمیگیرد
* یالثارات: اتفاقی که در شورای حکام ماه نوامبر بوقوع پیوست نتیجه چه عملکردی از سوی جمهوری اسلامی ایران بود؟
** امینزاده: اینکه پرونده ما از شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی فعلاً خارج شد و به سطح خود آژانس تقلیل پیدا کرد، محصول دیپلماسی هستهای بود که مقامات ایرانی اعم از شورای عالی امنیت ملی کشورمان در تمام سطوح خود به همراه وزارت امور خارجه کشور در پیش گرفتند. این نشان میدهد که شفافسازی و اعتمادسازی ایران برای کشورهای مختلف جهان، که شاید از تبلیغات بیگانگان تحت تأثیر قرار گرفته بودند، مفید بوده است و آنها اعتمادشان را به ایران افزونتر کردهاند. عقل جمعی فهمیده است که ایران به دنبال پیگری امور خلاف قانون نبوده و تنها به دنبال ثبات است. اگر این ثبات در منطقه وجود نداشته باشد، امواج این بیثباتی میتواند در همه کشورهای جهان تأثیر گذار باشد. ما امیدواریم که این واقع بنیی که بوجود آمده است همیشه وجود داشته باشد و این جای پایی که میتواند منشأ تنش هر چند کوچک هم باشد- در پرونده ایران- از بین برود و جای خود را ثبات و اطمینان بدهد.
* یالثارات: دیپلماسی فعال ایران چه میزانی توانست برگ برنده را برای ایران به ارمغان آورد و از سطح تنشی که میان ایران و عوامل بدخواه در پرونده بود کاهش دهد؟
** امینزاده: بیشک اگر به این دیپلماسی جدی نگریسته نمیشد و منفعل با آن برخورد میشد، نتیجه عکس را بهمراه داشت. ایران به نوعی میخواست بگوید هرگز تحت تأثیر فشارها و تهدیدات قرار نمیگیرد تا از حقوق خود صرف نظر کند اقدامی که مجلس انجام داد در همین رابطه ارزیابی میشود. مجلس نشان داد که در تصمیم خود ثبات دادر و حرف آنها همان حرف نظام و مردم بود. نمایندگان گفتند که اگر حتی این پرونده بخواهد به شورای امنیت ارجاع داده شود، یکسری حقوق عملی و ثباتی برای ایران توسط ایران باقی خواهد ماند که در موقع خود این حقوق اجرا خواهد شد که البته تأثیر خود را بر روی اقدام اجلاس شورای حکام هم گذاشت.
* یالثارات: آینده پرونده با توجه به این پتانسیل بکار گرفته شده در دیپلماسی کشور را چگونه ارزیابی میکنید؟
** امینزاده: همان طوری که خیلی از بحرانها و تنشهای جهانی با ثبات قدمی کشوری که محق در آن پرونده بوده از بین رفته و زیادهخواهان مجبور به تسلیم شدهاند، در مورد این تنش هستهای نیز به همین منوال خواهد بود. اگر ثبات قدم وجود داشته باشد، ما که صاحب حق هستیم قطعاً پیروز خواهیم شد. اگر با دیپلماسی قوی و عزتمدارانه پرونده به پیش برود و تمامی کارهای کارشناسی در حد اعلاء خود به لحاظ سیاسی و فنی و حقوقی با توجه به منافع ملی کشور انجام شود. مطمئناً موفقیت چشمگیری را در پایان برای جمهوری اسلامی ایران به ارمغان خواهد آورد.
گفتگو با آقای محمد حسین استکی نماینده اصفهان در مجلس شورای اسلامی
مجلس در باب مسئله هستهای محکم پشت رییس جمهور ایستاده است
* یالثارات: اتفاقی که در جلسه اخیر شورای حکام بوقوع پیوست محصول چه اقداماتی از سوی جمهوری اسلامی ایران بود؟
** استکی: البته خارج شدن پرونده از دستور شورای حکام، خارج شدن دائمی نیست و فعلاً به صورت موقت تا تکمیل مدارک و شواهد قرار است که پرونده از دستور شورای حکام خارج شود. من گمان میکنم پیشنهاداتی که آقای رییس جمهور در سازمان ملل ارائه کردند، پیشنهاداتی بود که تقریباً افرادی که مستدل و منطقی فکر میکردند جوابی برای آن نداشتند. به هر جهت معلوم بود که ایران اصرار دارد وارد جریان شود. از سوی دیگر هم وقتی که درب فعالیتهای ایران بر روی جهانیان باز شود و افرادی که بتوانند مشارکت کنند فعالانه شرکت داشته باشند و محدودیتی وجود نداشته باشد، نشان میدهد که واقعاً این فعالیتها صلح طلبانه است. طولانی شدن مذاکرات که در دولت قبل وجود داشت، نمایندگان را متقاعد کرد تا طرح رهایی دقیق داوطلبانه پروتکل الحاقی که مذاکره کنندگان آن را قبول کرده بودند را ارائه دهند. هفته گذشته مجلس این طرح را تصویب کرد که اگر پرونده بخواهد ارجاع یا گزارش به شورای امنیت شود، دولت ملزم به تعلیق اقدامات داوطلبانه خواهد بود. این موضوع به نوبه خود مسأله را جدی نشان داد که مجلس محکم در این زمینه پشتیبان دولت است و باعث شد که آنها فعلاً از این ترفند خود دست بردارند و ادامه مذاکرات را به ایران پیشنهاد دهند و ما امیدواریم که فقط به این مقدار هم بسنده نشود، یعنی اینکه پرونده به طور کامل از دستور خارج شود و مذاکرات به نتایج مطلوبی که مدنظر ماست، برسد.
* یالثارات: در دولت قبل دیپلماسی ایران تقریباً تدافعی بود و اینک دیپلماسی ایران تقریباً تدافعی بود و اینک دیپلماسی رو به جلو مدنظر است، این دیپلماسی در آینده چه کمکی به ما خواهد کرد؟
** استکی: ما بر مبنای NPT عمل کردیم، اینگونه نبود که ما فعالیتی سوای فعالیتNPT انجام داده باشیم. بر همین اساس کافی بود که این مطلب برای دنیا روشن شود. دیپلماسی سیاسی قوی لازم بود که بحمدالله حداقل در طول یکی دو سال اخیر این دیپلماسی نشان داد که مطلب برای جهان تا حدی روشن شده است و البته نیاز دارد که بر مبنای قابلیتهایی که ایران در این موضوع دارد، زبان دیپلماسی هم بر همان مبنا تنظیم شود. به نظر مجلس میآمد که دولت قبل یک مقداری در کار کوتاه میآمد و به صورت تدافعی برخورد میکرد. بحمدالله با روی کار آمدن دولت جدید که هم ایده و هم عقیده مجلس هفتم بود این دیپلماسی به صورت فعال جلو رفت و امیدواریم که انشاءالله با همراهی این دو ارگان تصمیمگیر به نتایج خوبی دست پیدا کنیم.
* یالثارات: با توجه به سخنان رهبر انقلاب و امام راحل که تأکید داشتند در مقابل دشمن بایستی ایستادگی کرد و عقبنشینی نکرد، در ادامه مسیر پرونده چگونه میتوان از این دیپلماسی بهره گرفت و پرونده را به سرانجام مورد نظر ملت ایران رساند؟
** استکی: قدرتهای مادی همیشه این نقطه ضعف را دارند که هیچ گاه در جایی که خسارت مادی و معنوی به آنها وارد میشود، ریسک نمیکنند. این برگ برندهای برای ملت بود و لازم است به وقت خود به بهترین وجه از آن استفاده شود که البته شجاعت و جسارت هم میخواهد. بایستی افرادی مسوول باشند که اعتقاد به این موضوع داشته باشند و نهایتاً بر وی حرف حق پای فشاری کنند و به طریق صحیح خود به جلو برود. همانگونه که عرض شد هیئت جدید که مسوول کار شده تا حدود زیادی منعکس کننده نظرات دولت جدید است و در همین ارتباط هم موضوعاتی که مطرح میشود، خواسته ملت و نهایتاً طرز فکر مسئولین جدید است که امیدواریم از موضع حق به خوبی دفاع شود و به نتایجی که مدنظر است نایل شویم.
* یالثارات: قرار است که مذاکرات ایران از سرگرفته شود. موضوع این مذاکرات چه خواهد بود و ایران مسیر طی شده را چگونه در مذاکرات پیگیری خواهد کرد.
** استکی: اگر برای دنیا واضح شود که ما بر مبنای مقرراتNPT میخواهیم حرکت کنیم که نبایستی فوق این قانون از کشور انتظار داشته باشد. از سوی دیگرNPT برای کشورهای متعهد بعضی امتیازاتی قائل شده است که متأسفانه از ما دریغ شده است. در آن قانون آمده است، کسی که متعهد به NPT باشد و آن را امضا کند، کشورهای صاحب فن آوری ملزم به کمک به او در زمینه علمی و تکنولوژیکی هستند که متأسفانه در مورد ایران محقق نشده است. وقتی این مطلب بطور کامل توسط هیئت مذاکره کننده در سطح جهانی مطرح شود، امتیازاتی که لازم است در این زمینه کسب کنیم، بدست میآوریم و از سوی دیگر وقتی که دانشمندان و متخصصین ما تلاش کنند و به آن نتایج مطلوب دست یابند، کافی است که با رایزنیها این موضوع در سطح بین الملل هموار شود تا ان شاءالله فعالیتها به ثمر بنشیند.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
