طوفان فکری و اقتصاد نفتی

حسن سبحانی / عضو کمیسیون برنامه و بودجه مجلس
1. استادان دانشگاه، دانشمندان، نخبگان، گروههای مرجع، رسانه‌ها و... در هر جامعه دارای تاثیرات غیرقابل انکار بر امور و شوون عرصه‌های مختلف زندگی اجتماعی هستند. آنان بعضا و عمدتا با ارائه دیدگاه‌ها و نظرات کارشناسی خویش، موجبات هدایت کلی جامعه به سوی اهداف عالیه را فراهم می‌آورند. تحقیقا به دلیل همین نقش تاثیرگذار است که آحاد هر جامعه با احترام فراوان به فرهیختگان و گروههای مرجع خود تلاش می‌کنند اقوال و آرای آنان را مورد توجه و استناد قرار دهند و این عنایت به اندازه‌ای است که می‌توان برای دانشمندان و مصلحان هر جامعه در ارتقا و توسعه آن جامعه سهم قابل اعتنایی قایل شد.
2. جامعه ایران، جامعه‌ای متحول و در حال گذار و تجربه دوران توسعه‌یافتگی خویش است و بدون تردید تلاشهای مسئولانه و متعهدانه انبوه کارشناسان در سطوح مختلف اجرایی و تحقیقاتی و تقنینی و قضایی از این تحول و گذار پشتیبانی می‌کند؛ لیکن باید اذعان کرد معطوف به شرایط و ویژگی‌های دوران تحولات سریع و بعضا غیرقابل اجتناب، ضرورت مطرح شدن دیدگاه‌ها و ایده‌ها و انتقادات صاحبان فکر و اندیشه کشور بیشتر از زمانی است که جامعه دوران توسعه‌یافتگی خود را طی کرده است، وجود دارد و البته واضح است در وضعیت توسعه یافتگی نقش این مجموعه به مفاهیم متفاوت دیگری معطوف است. بر این مبنا، جامعه ایران و عرصه‌های مختلف حیات اقتصادی، سیاسی، اجتماعی آن بشدت نیازمند آن است که در معرض افکار و دیدگاه‌ها و انتقادات برجستگان فکری خود قرار بگیرد؛
زیرا طوفان فکری ناشی از برآیند اظهار دیدگاه‌ها و مباحث کارشناسی ـ که تحقیقات خارج از محدوده‌های کلوپهای سیاسی و لایه‌های قدرت معنی‌دار می‌شوند ـ می‌تواند به نیاز عاجل و ضروری جامعه پاسخ مثبت دهد و ضمن برخوردار کردن کشور از ثمرات مفید و موثر حضور و نفوذ اندیشمندان و نخبگان، این مجموعه را هم از فیض ناشی از حل شدن مشکلات مردم، به تبع به کار گرفت ایده‌ها و افکار آنان محروم نکند.
3. اقتصاد همواره مستظهر ایران به درآمدهای نفتی سالیان طولانی است که کاستی‌ها و سوءمدیریت‌های متنوع خود را تحت‌الشعاع افزایش قیمت نفت قرار داده که بعضا به تخریب بنای نه چندان استوار این اقتصاد مشغول است. از سوی دیگر، برخی مسئولان دولتی و تعدادی از نمایندگان مردم در مجلس به نیت خدمت‌رسانی به مردم، درخصوص هزینه کردن بهینه و مناسب درآمدهای افزایش یافته سختگیری لازم را ندارند و معمولا می‌گویند که ما می‌پذیریم که نباید پول نفت را به نحوی هزینه کنیم که به حراج پول شباهت پیدا کند؛ لیکن چون خرج کردن درست درآمدهای نفتی کاری اصولی است، ان‌شاءالله آن را در آینده رعایت می‌کنیم؛ اما تجربه نشان داده است روزمرگی حاکم بر این استدلال هیچ گاه به پایان نمی‌رسد و درهای اقتصاد ایران همچنان بر پاشنه‌های نفتی می‌چرخد و در این میانه چالش نحوه هزینه شدن درآمدهای نفتی. به تحقیق جای دیدگاه‌ها و ایده‌ها، دلمشغولی و دغدغه صاحب‌نظران و اندیشمندان اقتصادی کشور خالی است؛ مقوله‌ای است که اقتصاد ما را برای تنفسی تازه شدیداً به آن نیازمند است.