یونسکو با نقض حقوق بشر مبارزه می‌کند

* اعلامیه جهانی حقوق بشر پایه فعالیت‌های یونسکو هم هست؟
** اعلامیه جهانی حقوق بشر در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در تاریخ دهم دسامبر 1948 به تصویب رسید و به تبع آن یونسکو هم این اعلامیه را در سال 1949 در کنفرانس عمومی خود، به اتفاق آرا، تصویب کرد.
* آیا این تصویب، تعهدی را نیز برای عملکردهای سالانه یونسکو پدید آورد؟
** بله، پس از تصویب قرار بر این شد که به موازات برنامه‌های سازمان ملل، یونسکو هم متعهد به اجرای مفاد این اعلامیه باشد.
* در این صورت قضاوت شما از عملکرد یونسکو در این محور چگونه است؟
** اگر بخواهیم از روی انصاف قضاوت کنیم، بای بگوییم یونسکو در طول 55 سال گذشته، صمیمانه کوشش کرده است تا در تمام موارد، عملکرد خود را با مبانی مندرج در بیانیه جهانی حقوق بشر انطباق دهد. به طور مثال در زمینه نظری یونسکو همواره فلاسفه و دانشمندان علوم انسانی را از کشورها و مناطق مختلف دعوت به تفکر درباره جنبه‌های مختلف حقوق بشر نموده است.
* مشخصا چه جنبه‌هایی؟
** به عنوان مثال در دهه 60 رنه مائو مدیر کل وقت یونسکو از یک استاد معروف فلسفه به نام خانم ژان هرش از دانشگاه ژنو دعوت کرد تا با بررسی فرهنگ‌های مختلف در جهان، معنا و مفهومی را که در عمق هر فرهنگی درباره حقوق بشر وجود دارد نشان دهد.
* هدف از این کار چه بود؟
** اینکه جهانیان متوجه شوند حقوق بشر به لحاظ بنیادی منحصرا از تمدن غرب ناشی نشده است و در تمام فرهنگ‌ها ریشه دارد.
* چه عاملی باعث شد تا یونسکو به این کار اقدام کند؟
** نظر به این که یونسکو برای نهادینه کردن صلح و برای از میان برداشتن موانع صلح اقدام کرد. بنابراین با توجه به موقعیت زمانی تشکیل یونسکو، یعنی پس از جنگ جهانی دوم، اولین مساله مهم برای یونسکو مساله نژادی بود که از زمان هیتلر ایجاد شده بود. آنچه هیتلر انجام داده بود دقیقا مخالف با ایدئولوژی‌ انقلاب فرانسه و دموکراسی‌‌های غربی بود که در آنها همه از نظر نژاد با هم برابرند. به این جهات اولین کار علمی برای یونسکو، مبارزه با افکار نژادپرستانه بر مبنای حقوق بشر بود. به همین جهت علمای انسان‌شناسی، مردم‌شناسی، جامعه‌شناسی و فلاسفه را در سال‌های اول برای اثبات پوچ بودن اختلاف نژاد در تئوری‌های مختلف دعوت به تحقیق و تفحص کرد. تا سپس حاصل بررسی را از اینجا به دیگر نقاط جهان یعنی اروپا، آفریقا، آسیا و آمریکا که خود در رفتار با سیاهان تبعیض قایل می‌شدند گسترش دهد.
* این اقدامات نتیجه‌بخش بود؟
** اقدامات یونسکو بسیار مفصل و نتیجه‌بخش بود، از جمله سلسله کتابهایی تحت عنوان "مساله نژادی در برابر علوم امروزی" توسط این سازمان منتشر شد که بسیار آموزنده بود.
* یونسکو در زمینه ریشه‌های حقوق بشر در فرهنگ‌های مختلف نیز بحث‌ها و سمینارهایی را ترتیب داده بود، نتیجه آنها چه شد؟
** یونسکو به این تعریف دست یافت که حقوق بشر ریشه در تمدن‌ها و فرهنگ‌های مختلف دارد و تنها در تمدن غرب ریشه ندارد. یونسکو این تعریف ارزنده را به زبان‌های مختلف با عناوینی همچون "حق انسان بودن" منتشر کرد.
* سمینارها و بحث‌های یونسکو بر مبنای حقوق بشر، آیا موارد دیگری را هم در برمی‌گرفت؟
** بله، یونسکو درباره دموکراسی، چندین سمینار با حضور فلاسفه،‌جامعه‌شناسان، حقوقدان‌ها و علمای علم سیاست تشکیل داد و هر بار نتیجه این جلسات را به صورت کتبی تحت عنوان "فلسفه دموکراسی"، "فلسفه دموکراسی در جهان امروز"، "فرهنگ دمورکاتیک چالشی برای مدارس ابتدایی و متوسطه جهان"، "مدارا به سوی صلح" و ده‌ها کتاب دیگر که همه نتیجه سمینارهای بین‌المللی است.
* یونسکو در زمینه حقوق زنان اقدامی کرده است؟
** یونسکو آثار متعددی درباره حقوق زن و حقوق کودکان و یا مبارزه با نژادپرستی و همچنین طریقه همزیستی با اقوام مختلف منتشر کرده است.
* فعالیت‌های علمی یونسکو چگونه بود؟
** از ابتدای تاسیس یونسکو، مبارزه با نژادپرستی در ردیف اول اولویت‌های این سازمان بوده است. مثلا بیش از سی سال یونسکو بطور علمی پا به پای نلسون ماندلا با آپارتاید مستقر در آفریقای جنوبی مبارزه کرد، بطوریکه اولیای آن کشور به اعتراض یونسکو را ترک کردند ولی با آغاز ریاست جمهوری نلسون ماندلا از سال 1990 این کشور دوباره به عضویت یونسکو درآمد.
* آنچه در مورد فعالیت یونسکو در مورد حقوق زنان گفتید بصورت نظری و تئوریک بوده، آیا یونسکو در این زمینه فعالیت‌های اجرایی هم انجام داده است؟
** یونسکو به برقراری مساوات میان مرد و زن در همه عرصه‌های فعالیت‌های آموزشی و اجتماعی توجه داشته است. به همین جهت در این سازمان بخشی برای فعالیت در زمینه مسائل زنان ایجاد شد. همچنین یونسکو به اتفاق سازمان ملل، کنفرانس‌های زنان را برگزار کرد و از جمله در سال 1995 در پکن از ایران حدود یکصد نماینده از سازمانهای غیر دولتی در این کنفرانس که حدود سی هزار نفر شرکت کننده داشت حضور یافتند. این کنفرانس نتایج ملموس به دنبال داشت که از جمله می‌توان به ایجاد مرکز مشارکت زنان در ریاست جمهوری و مشاوره امور زنان در سازمانها و وزارتخانه‌های ایران اشاره کرد.
* برگردیم به آغاز بحث که در زمینه فعالیت‌های یونسکو در مورد حقوق بشر بود. اقدام عملی یونسکو در راستای مبارزه با تبعیض نژادی و نقض حقوق بشر بود؟
**‌یونسکو در زمینه مبارزه با نقض حقوق بشر و یا لااقل افشای موارد نقض حقوق بشر اقدامات زیادی کرده است. مثلا یکی از اقدامات موثر یونسکو این است که کمیته اجرایی آن که هر 6 ماه یکبار تشکیل می‌شود، به شکلی تقریبا بدون سرو صدا "به منظور نرنجیدن کشورهای ناقض حقوق بشر" با آنها جلساتی تشکیل می‌دهد. این کمیته تاکنون توانسته است به بیش از سیصد تقاضای استاد و نویسنده در جهان رسیدگی کند، موجب آزادی آنها را فراهم آورد و آنها را به کار خود برگرداند.
* از آنجا که یونسکو قوه اجرایی خاصی بخصوص در کشورهای ناقض حقوق بشر ندارد، نمی‌توانست اقدامات ملموس‌تر دیگری انجام دهد؟
** یونسکو در همین راستا جایزه آزادی بیان را اعطاء می‌کند. هیات داوران این جایزه از 22 نفر از نویسندگان و روزنامه‌نگاران و شخصیت‌های شناخته شده تشکیل می‌شوند که هر سال به یکنفر که قربانی نقض حقوق بشر شده است جایزه می‌دهد. از سال 1997 تاکنون روزنامه‌نگارانی از چین، کوبا، سوریه، مکزیک، اسراییل " به دلیل حمایت از فلسطین"، زیمباوه، میانمار، خانوم آنگ‌سان سوچی ـ و نیجریه این جایزه را به خود اختصاص داده‌اند. روزنامه‌نگار چینی که این جایزه را به خود اختصاص داد، زندانی بود به همین دلیل نماینده چین در یونسکو تهدید کرد که از این سازمان خارج خواهند شد اما یونسکو به این تهدید ترتیب اثر نداد.
* از ایران تاکنون کسی کاندیدای دریافت جایزه نشده؟
** دولت ایران قبلا آقای سعید حجاریان را کاندیدای دریافت این جایزه کرده بود، به این علت که این فرد در آن زمان عضو دولت بود جایزه به او تعلق نگرفت. یونسکو مدعی شد که هر چند اقدامات حجاریان قابل ستایش است اما از آن جا که در حال حاضر پست رسمی به عنوان مشاور رییس جمهور را دارد، جایزه به او تعلق نمی‌گیرد.
* چطور دولت ایران این پیشنهاد را داد؟ آیا یونسکو معمولا براساس پیشنهاد دولت‌ها کسی را انتخاب می‌کند؟
** یونسکو براساس پیشنهاد دولت و همچنین سازمان‌های غیر دولتی اقدام می‌کند. از نظر یونسکو اعتبار سازمان‌های غیر دولتی روز به روز افزایش می‌یابد.