گفتمان خاص دولت و تنهایی در جامعه جهانی

دکتر محمدرضا تاجیک
پذیرفتن طرح پیشنهادی روسیه متضمن خروج ایران از چرخه سوخت اتمی است. پیشنهاد روسیه متضمن تولید کنسانتره اتمی یا کیک زرد و تبدیل آن به 6UF در ایران و سپس تحویل این محصول به شرکت روسی برای تولید میله اتمی با غلظت به جهت مصارف صلح‌آمیز هسته‌ای و در نهایت تحویل این فرآورده به ایران است که این مطلب به معنای خارج کردن ایران از چرخه سوخت اتمی است چرا که عرصه اصلی غنی‌سازی به کشور روسیه و توسط شرکت روسی انجام می‌شود. به نظر می‌رسد که بهره‌مندی ایران از برخی امتیازات سیاسی و اقتصادی در سایه تولید و استفاده صلح‌آمیز از فن‌آوری انرژی هسته‌ای و قراردادهایی که در این رابطه می‌توانست با اروپا داشته باشد در صورت عدم پذیرش طرح روسیه توسط ایران از دست می‌رود.
پذیرش این طرح به سمت بی‌اعتمادی که به روسیه در ادوار تاریخی مختلف در اذهان عمومی وجود دارد. با پیامدهای متفاوتی روبرو است اما به هر تقدیر این طرح تاکنون مورد پذیرش قرار گرفته است. اما مشخص نیست که ورود به این جریان می‌تواند منافع ملی را حفظ کند یا خیر.
برای ورود به مذاکرات و پذیرش این طرح باید با علم به این سه پیامد وارد عرصه مذاکرات شد اما در صورت عدم پذیرش این طرح احتمال این که روسیه نیز به جرگه رقبای ایران بپیوندد، بیشتر می‌شود و در صورت بروز این اتفاق قطعا شرایط مذاکره با آژانس بین‌المللی اتمی و وضعیت ایران را در شورای حکام نامساعد کرده و محدود شدن روابط ایران با روسیه فضای مذاکرات را از این پس با چالش مواجه خواهد ساخت.
در واقع نوع گفتمان دولت و تاثیر آن به روابط خارجی و روند پرونده اتمی موجب شده که در شرایط کنونی شاهد تلاش برای تقریر و تثبیت یک فراگفتمان ایدئولوژیک در عرصه داخلی و خارجی هستیم. در این فراگفتمان به طور جدی از گزاره‌های هاله قدسی بهره گرفته می‌شود و با جامه‌ای که از جنس حقیقت به آنها پوشانده شود و در سطح داخلی از استدلال بالایی برخوردار است، نوعی مشروعیت به آن بخشیده می‌شود. همچنین دستی نامریی و حمایت یک نیرو همواره در تمام حرکات چاشنی تصمیم‌گیری‌های کشور می‌شود.
طبیعی است چنین فراگفتمانی اگر چه ممکن است در سطح داخلی خریداری داشته باشد، اما قطعا در سطح بین‌المللی کنش‌ها و واکنش‌های متفاوتی را در پی خواهد داشت. قطعا در سطح جهانی نمی‌توان همان گزاره‌هایی را که در سطح داخلی از آن بهره گرفته می‌شود، استفاده کرد. چنین گفتمانی باعث می‌شود در جامعه جهانی تنها زیسته و تنها بمیرم و از سوی سایر کشورها ایزوله شده و تمام یاران و کشورهای متحد با خود را از دست بدهیم.
بازتاب سخنان احمدی‌نژاد در چند هفته اخیر نیز فضایی را به وجود آورده که به نظر می‌رسد باید در میان گزاره‌ها دقت بیشتری شود تا به مانند همان مثال قدیمی آش نخورده و دهان سوخته نشویم!