فدائیان اسلام و ساماندهی اجتماعی*

داود گلی
برخلاف آنچه که در دهه‌های گذشته در مورد فدائیان اسلام بیان و تبلیغ شده، آنان گروهی نبوده‌اند که اصلاح جامعه را صرفا در ترور عناصر فاسد بدانند و راهکارهایی مشخص برای اداره کشور نداشته باشند. بلکه فدائیان اسلام دارای یک برنامه جامع و مشخص برای اداره کردن جامعه اسلامی آن روز خود داشته‌اند.
این مدل اجرایی کشور، توسط رهبر فدائیان اسلام شهید بزرگوار سید مجتبی صفوی، ارائه شده است.
کتاب «رهنمای حقایق» که تالیف شهید نواب صفوی است در واقع منشور اداره کشور از سوی فدائیان اسلام بوده که در بخشهای مختلف این کتاب گرانقدر، راهکارهای مشخص و عملی برای نهادینه کردن تعالیم اسلامی در اداره کردن کشور و حکومت‌داری به وضوح بیان شده است. هر چند برخی مفاهیم و روشهای ارائه شده در این کتاب ممکن است فقط مختص شرایط آن روز ایران است، اما در مجموع می‌تواند منشوری جامع و کامل برای همیشه تاریخ این مرز و بوم باشد. از آنجا که در این نوشتار مجال شرح کامل کتاب «رهنمای حقایق»‌ نیست به قطراتی از این دریای پهناور بسنده کرده و اشارتی به برخی شیوه‌های مورد نظر فدائیان اسلام برای اداره جامعه می‌کنیم.
در بخش اول کتاب «راهنمای حقایق» که با نام «نماینده کوچک حقایق نورانی جهان بزرگ» نیز معروف است. شهید نواب صفوی به بررسی موشکافانه «ریشه‌های مفاسد خانمان‌سوز ایران و جهان» پرداخته و در یک تقسیم‌بندی 14 عامل را ریشه‌های اصلی بروز فساد در جامعه می‌داند. این عوامل عبارتند از:
1- گسستن ریشه‌های نورانی ایمان به حقایق و انحراف بشر از مسیر دین فطری اسلام و تربیت سازمانی آفرینش.
2- اجراء ‌نشدن احکام اسلام و قانون مجازات
3- مفاسد فرهنگ - نبودن فرهنگ - شهوت آموزی به نام علم
4- آتش شهوت از بدنهای عریان زنان بی‌عفت شعله کشیده، خانمان بشر را می‌سوزاند.
5- مشروبات مسموم کننده و جنون انگیز الکلی مایه تفریح عمومی است!
6- استعمال دودهای خطرناک تریاک و شیره و سیگار هم از آثار تمدن کنونی است.
7- قماربازان هم در فقر مادی و اخلاقی جامعه نقش خوبی بازی می‌کنند.
8- سینماها و نمایش خانه‌ها و رمانها و تصانیف و اشعار موهوم و شهوت‌انگیز و جنایت‌آموز
9- نغمه‌های ناهنجار غیر مشروع جز شهوت و سستی اعصاب جامعه چیزی به بار نیاورده و نمی‌آورد.
10- دروغ و چاپلوسی و مداحی‌های فضیلت کش به زبان مردم و رادیو و جراید، رذایل را می‌پرورد و فضائل جامع را می‌کشد.
11- نبودن کار و فقر عمومی و کثرت بیچارگان و سرگردانان و بی‌خانمانان و بی‌سرپرستی آنان چرخهای زندگی اجتماعی را فلج می‌کند.
12- فحشاء و سرگردانی زنان و امراض مقاربتی، نمونه کوچکش قطع نسل و مرگ آنان در عنفوان جوانی است.
13- رشوه‌خواری عمومی ادارات و وزارتخانه‌ها و سایرین و رباخواری‌های عمومی و بانکهای رباخواری، میوه‌اش کینه اندوزی و فقر عمومی
14- همه از هم پاشیده‌اند، همه به هم بی‌اعتمادند و بد بینند دولت از ملت و ملت از دولت هم از هم جدا هستند.
رهبر فدائیان اسلام با بیان هر کدام از دلایل فوق برای گسترش فساد در جامعه، به شرح آنها پرداخته و در غالب موارد، حکومت فاسد وقت را دلیل اصلی وجود این معضلات دانسته است. او شرایط آن روز ایران را مملو از فسادهای گوناگون فردی و اجتماعی توصیف کرده و تنها راه حل نجات جامعه و افرادی از این باتلاق را حذف این ریشه‌های فساد توسط دولت و مردم دانسته است.
در بخش دیگر کتاب که در واقع بخش مهم و عمده کتاب بوده به بیان راهکارهای اصلاح نهادها و وزارتخانه‌های کشور پرداخته شده است.
عنوان این بخش «طریق اصلاح عموم طبقات» نام دارد و در ابتدای آن یک جمله نوشته شده است:
«این دستورات بایستی به یاری خدا، مو به ‌مو عملی گردد.» سپس به شیوه‌های اصلاح و نهادها و وزارتخانه‌ها اشاره کامل شده است. نکته بسیار مهمی که شهید نواب صفوی به آن دقت کرده‌اند این است که اولین نهاد ضروری برای اصلاح را «روحانیت» مطرح کرده تا مخالفان غرض‌ورز گمان نکنند که فدائیان اسلام همه خوبی‌ها را در روحانیت خلاصه کرده و باقی اقشار را مستحق حذف و نابودی می‌دانند.
و اما شروع مختصر شیوه‌های اصلاح عمومی طبقات:
1- روحانیت:
با مطالعه این بخش کتاب رهنمای حقایق متوجه می‌شویم که نواب صفوی، در اصلاح روحانیت کشور به مرجعیت تقلید، امور درسی حوزویان، منابر، دسته‌ها و نوحه‌سرایی‌های عمومی، مساجد و مدارس و اوقاف، دایره امر به معروف و نهی از منکر و انتشارات و حقوق شرعیه بعنوان هفت رکن اصلی جامعه روحانیت کشور توجه داشته و برای اصلاح هر کدام از آنها به بیان راهکارهایی پرداخته است. بعنوان مثال وی معتقد است باید دایره‌ای تحت نظر علمای پاک و مطلع برای تبلیغات و امر به معروف و نهی از منکر تشکیل شده و از رادیو و جراید مستقل در این راه استفاده کنند.
و یا اینکه باید صندوق منظمی برای حقوق شرعیه تحت نظر معتمدین پاک تهیه نموده و محصلین علوم دینی و مبلغین کاملا مستغنی گردند.
و همچنین در صورت امکان، سرمایه‌ای از حقوق واجبه تهیه نموده، تجارت‌‌خانه‌ها و کارخانجات بزرگی در دنیا تشکیل دهند و از منافع یومیه آن بودجه بزرگی برای اداره روحانیت و تبلیغات اسلامی تهیه کنند.
در پایان این بخش هم جمله جالبی تحریر شده است:
مراجع مقدس روحانیت چنانچه در امور اصلاحی مربوطه و انجام وظایف مقدس روحانیت نیاز به قوه مجریه داشتند. «حکومت صالح اسلامی» بایستی آماده اجرای دستورات مشروعشان باشد.
این جمله در واقع تعریفی دیگر از «ولایت فقیه» است در دورانی که کمتر از ولایت فقیه سخن گفته است.
2- وزارت فرهنگ:
در این بخش شهید نواب صفوی به بیان روشهای اصلاحی در 12 حوزه مرتبط با وزارت فرهنگ پرداخته و برای هر کدام مطالب کاملی را شرح داده که در مجال این نوشتار نیست.
این 12 حوزه عبارتند از:
دبستانها - دبیرستان‌ها - دانشگاه‌ها - دارالایتام - رادیو و تبلیغات - جراید - سینماها - اداره ایجاد حسن امانت و اعتماد عمومی - ارتباطات صحیح فرهنگی با دنیا - جمع آوری کتب علمای اسلام و ایران از اطراف دنیا و تشکیل کتابخانه بزرگ - پرچم اسلام، مسجد به اذن جماعت - صندوق قرض‌الحسنه و صندوق اعانه.
فدائیان اسلام در مورد هفت محور اول وظایف وزارت فرهنگ به اصلاح روشها معتقد و در پنج موضوع آخر در واقع پیشنهاد و تاسیس موارد بوده که به اعتلای فرهنگ کشور کمک می‌کند.
3- وزارت دادگستری:
شهید بزرگوار نواب صفوی برای اسلامی شدن اصلاح وزارت دادگستری روشهای ذیل را بطور کامل شرح داده است.
اول- اجرای احکام اسلام و قانون مجازات اسلام؛ که یکی از جملات تحریر شده در این بند این است.
آری، بایستی قانون مجازات اسلام مو به ‌مو عملی گردد، دست دزد بریده شود؛ زناکار در منظر عمومی تازیانه خورد و نیز هر مجرمی طبق قانون مقدس اسلام به جزای خود برسد تا ریشه جنایت و فساد یکباره بسوزد و نابود شود.
دوم- انتخاب فقهای پاک و لایق برای قضاوت
سوم- تسریع در جریان امور قضایی
چهارم- ثبت و املاک
پنجم- اراضی موات و زمین‌های بایر حق مسلم عموم مسلمانان است.
ششم- ازدواج و طلاق؛ که باید دفاتر و رسمی این امور اصلاح شده و زوجها را به ازدواج تشویق و از طلاق نهی کنند.
هفتم- تکلیف پرونده‌های سابق و زندانی‌ها و تبعیدی‌ها روشن شود.
هشتم- دیوان کیفر دولت کارکنان و اداره بازرسی عمومی تاسیس شود که در آن فقهای عادل و مطلعی پاک بایستی برای رسیدگی به خیانت‌ها و لغزشهای کارکنان دولت گماشته شوند و نیز مردان بینا و صالح برای بازرسی امور کارمندان دولت و حکومت تعیین شود.
نهم- تاسیس نمازخانه در وزارت دادگستری و ادارات و برپایی نمازهای جماعت
دهم- تشکیل صندوق قرض الحسنه و اعانه برای کارمندان که نیاز مالی دارند.
نکته مهمی که فدائیان اسلام به آن توجه دارند همین تشکیل صندوق قرض‌الحسنه و اعانه در کلیه وزارتخانه‌ها و ادارات دولتی است تا از رهگذر آن مشکلات معیشتی کارمندان مرتفع گردد.
چون به تجربه ثابت شده که مشکلات مالی کارکنان دولت می‌تواند منشا بروز معضلات زیادی در سیستم اداری کشور شده و مانعی بزرگ برای رشد و ارتقاء ایران گردد.
در ادامه کتاب «رهنمای حقایق» و در فصلهای جداگانه‌ای، روشهای اجرایی فدائیان اسلام درباره وزارتخانه‌های ذیل به طور کامل توضیح داده شده است.
وزارت کشور - دارایی - بهداری - پیشه و هنر - کشاورزی - خارجه - جنگ - پست و تلگراف و تلفن،‌ راه - دربار - کار و اقتصاد.
به دلیل اینکه توضیح کامل این مطالب از حوصله این نوشتار خارج است مطالعه آن را به خوانندگان محترم توصیه می‌‌کنیم. عنوان برخی سرفصلهای پایانی کتاب رهنمای حقایق تالیف شهید سید مجتبی نواب صفوی از این قرار است:
مشروطیت و مجلس شورای ملی - ایران به یاری خدای جهان با اجرای دستورات گذشته بهشت جان خواهد بود - اعلام ما به دشمنان اسلام و غاصبین حکومت اسلامی؛ شاه، دولت و سایر کارگردانانی که آنان را به خوبی می‌شناسیم - مطلوب حقیقی بشر - صلح و آسایش عمومی و آزادی تنها در سایه پرچم مقدس اسلام است - حکومت کنونی غیر قانونی است. ای بشر راست بگو و به خدای خود و آفریننده عزیزت وفادار باش. برای آخرین بار اعلام می‌شود - پادشاهان و روسای جمهور دنیا -! و ...
در پایان این نوشتار باز هم گرامی می‌داریم یاد و خاطره «فدائیان اسلام» شهدایی که نهال انقلاب را با خون خود آبیاری کردند. امید آنکه اندیشه‌های مطهرشان در جامعه اسلامی ما پیاده شود.