اندر احوالات الفبای فناوری

بی‌گمان، بنیادی‌ترین عنصر، در باب پیدایش علم، رشد، تکامل و نیز تعمیق و گسترش آن، از آغاز تاکنون، همانا پژوهش بوده است. حیات امروز بشر، همزیستی انفکاک ناپذیری با صنعت و فناوری یافته است. رقابت در پیشرفت‌های علمی و صنعتی، در بین کشورهای جهان، مرزبندی‌ها و تقسیمات خاصی را ایجاد کرده است. رهیافت‌های پیچیده علمی و صنعتی قدرت‌های ویژه‌ای به کشورهای مبدع این طرح‌ها و روش‌ها اعطا کرده است؛ چنان که در سایه آن توانسته‌اند امتیازات و تفوقات دیگری به دست آورند. امروزه صنعت و فناوری، حقیقتا درخت تناور و پرحاصلی است و ریشه این ثروت مصنوع دست بشر، پژوهش است. پژوهش ماهیتی اجتماعی است و بنابراین باید در خدمت اجتماع باشد. به دیگر سخن، پژوهش باید دستمایه توسعه اجتماعی و صنعتی قرار گیرد. بدین سان، تعامل جامعه، صنعت و پژوهش، رهیافتی است که نهایتا به پویایی و تکامل اندیشه و فناوری خواهد انجامید.
دانشگاه، جایگاه پراهمیتی برای رشد و بالندگی پژوهش می‌باشد. در واقع دانشگاه به مثابه اصلی‌‌ترین محل خلق و نشر دانش، شایستگی آن را دارد که در تعمیق دانش از راه پژوهش، رسالتی تاریخی و نقشی محوری به عهده بگیرد. تحقیق دانشگاهی، باید ضمن سازگاری با آموزش و با تاکید بر انجام پژوهش‌های بنیادی در علوم پایه، راه گشای مسایل راهبردی صنعت و توسعه صنعتی باشد. اشاعه فرهنگ تحقیق، می‌تواند توانایی‌های نهفته در دانشگاه‌ها را از قوه به فعل برساند. از این رو، بجاست که با ایجاد تسهیلات بیشتر، فضای مطلوب‌تری برای به بار نشستن تلاش‌های علمی و تحقیقی در این مراکز به وجود آید. نقش زیربنایی تحقیقات معنادار و هدفمند، که در فضای علمی ـ تخصصی دانشگاه‌ها، در راستای سیاست‌های دولت و علاوه بر انجام تحقیقات بنیادی در علوم پایه بر مبنای نیازهای صنعت انجام شود، در فرآیند توسعه کشور بسیار اصولی، پرمحتوا، کارساز و حیاتی است. زیرا براساس تجربه‌های جهانی، سعی در ایجاد ارتباط تنگاتنگ در درون مثلث دانشگاه، دولت و صنعت شده است. به گمان اساتید فن، صرفا از طریق تعامل و همکاری این سه عنصر، قادر خواهیم بود به توسعه تکنولوژی دست یابیم. غول‌های صنعتی عصر حاضر، سال‌ها قبل، به رابطه این تعامل پی برده و تلاش نمودند عوامل اصطکاک‌زایی را که می‌توانست همسویی این سه نیرو را در جامعه ضعیف کند، حذف کنند. آنان دریافتند که حل و رفع بسیاری از معضلات جامعه به قدرت طرح ریزی و شناخت پژوهشگران آن وابسته است.
تقویت نیروهای پژوهنده، از سویی به رفع مشکلات پیش روی جامعه کمک می‌کند و از دیگر سو، به پیشرفت علم و تکنولوژی کشور، شتاب می‌دهد. در حال حاضر توده عظیمی از مردم کشور ما، آن گونه که بایسته و شایسته است، به ارزش و جایگاه پژوهش پی نبرده‌اند. در حالی که، کشورهای بزرگ صنعتی با اختصاص بودجه‌های هنگفت به بخش تحقیقات و حمایت‌ها و تشویق‌های ویژه، بیش از پیش به گسترش فناوری و کاهش ضریب خطای طراحی خود، می‌پردازند. به همین دلیل، لازم است مردم جامعه با حلقه‌هایی از علوم، از یک سو با حیات مکانیکی، صنعتی و پیشرفت اقتصادی جامعه و از سوی دیگر با توان پژوهشی و تحقیقاتی کاربران آن در ارتباطی نزدیک است، آشنا شوند.
زمینه‌های تعدادی از این علوم عبارتند از: مهندسی برق، پزشکی، پلیمر سازی، ریاضی، شیمی، مهندسی صنایع، عمران، فیزیک و علوم هسته‌ای، کامپیوتر، کشتی سازی و صنایع دریایی، معدن و متالوژی، مکانیک، نساجی، صنایع هوافضا و .... به عنوان نمونه می‌توان از بهینه سازی صنایع غذایی، مطالعه و آلودگی‌های منابع آب و رفع آنها، مطالعه گیاهانی که دارای خواص دارویی ـ صنعتی هستند، عیب یابی فرآیندهای پتروشیمیایی، کنترل کیفیت در مواد بهداشتی و تغذیه‌ای، رفع آلودگی‌های خاک به روش میکروبی، مهندسی پلیمریزاسیون، رفع آلودگی هوا، مطالعه رئولوژی خون، کاتالیزورهای صنعتی، که وابسته به رشته مهندسی علم شیمی است، نام برد.
آنچه گفته شد: تنها ذکر گوشه‌ای از کابرد عظیم علوم در صنعت و تکنولوژی است که در سایه پژوهش و تحقیقات جدید، بالنده می‌شود و انسان‌ها را از نیروی شگفت‌آور خود بهره‌مند می‌سازد. البته تعادل در انرژی، یکی از ویژگی‌های ارتقای تکنولوژی است. به این مفهوم که استفاده ازنیروهای علمی و یا گسترش کارخانجات به تنهایی قادر به تضمین بالا بردن درجه فناوری یک جامعه نیست؛ بلکه پرورش فرهنگ و روحیه پژوهشگری در سطح زیربنایی هر تخصص و دانشی، در کنار استفاده از نیروهای کارآمد و سایر ابزارها، همگام با یکدیگر، موجب رشد تکنولوژی و صنعت و به دنبال آن، تقویت بنیه اقتصادی کشور خواهد شد، در عصر ما، همگان شاهد و ناظرند که قدرت‌های اقتصادی جهان با تسلط بر گلوگاه‌های اقتصادی جوامع، چگونه در تمامی امور آنان از فرهنگ و سیاست‌های کلان گرفته تا مسایل جزیی‌تر به خود اجازه مداخله و کنکاش می‌دهند. اغلب این قدرت‌های اقتصادی، از توان صنعتی بالایی برخوردارند که از اساس، نیروی خود را از کارشناسان زبده و پژوهشگر، کسب کرده‌اند. کشور ایران با وجود برخورداری فراوان از انرژی و هوش جوان، می‌تواند در این بخش نیز به رشد مطلوب برسد. امید است که صنایع، موسسات، وزارتخانه‌ها، شرکت‌ها، دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقاتی و دیگر موسسات آموزش عالی با دستیابی به توانایی‌های تحقیقاتی پژوهشگران، بتوانند ضمن استفاده از دستاوردهای تحقیقاتی یکدیگر، با حمایت از پژوهشگران به زایش و پرورش نیروهای این عرصه کمک کنند. باشد تا در آینده‌ای روشن و نزدیک، شاهد به بار نشستن کلیه فعالیت‌های تحقیقاتی در همه سطوح علمی کشور باشیم، تا استقلال را که کلام تاکیدی امام راحل و اصل محوری انقلاب اسلامی بوده است در عملکرد و انعکاس عمیق‌تر و گسترده‌تری معنا کنیم.
ستاد احیای امر به معروف و نهی از منکر