نقش روان‌کاوی در سیاست

پروفسور نادره مهتدی
سایکو فیزیولوژیست
اخیرا یک دولت اروپایی با انتشار یک آگهی در روزنامه‌ها برای انتخاب سفیر اقدام کرده است؛ ظهور چنین شیوه‌هایی برای تجدید سازمان یک وزارتخانه حاکی از تغییرات دنیاست. دیگر نمی‌توان به طور سنتی عمل کرد؛ دیگر وزیر خارجه نمی‌تواند برای انتخاب سفیر، برادر، خواهر، برادرزاده و دیگر اقوام و هم سلکان خود را انتخاب کند و به شایستگی‌ها اعتنایی نکند. اما متاسفانه در ایران و با اندک تغییراتی در فرانسه و کشورهای انگلوساکسون همین طور بوده است.
امروز حتی مباحث سیاسی به سوی علمی شدن می‌رود؛ علمی شدن یعنی چه؟ یعنی اینکه پدیده‌ها و تصمیمات سیاسی باید با روان‌کاوی تجزیه و تحلیل گردد و امور با فرآیندی مبتنی بر علت و معلول پیش برود.
به طور مثال اخیرا مقامات کشورمان ضمن دیدار از هند کوشیدند دولت این کشور را با سیاست‌های هسته‌ای کشورمان همسو کنند، اما این دیدار نتیجه دور از انتظاری به دست داد و هند ریاکارانه بیانیه اروپا علیه کشورمان را در شورای حکام آژانس انرژی تائید کرد. روس‌ها نیز چندان صادقانه با ایران برخورد نمی‌کنند. این موارد نشان می‌دهد با تحفه و لبخند نمی‌شود رای مثبت یک کشور را به دست آورد.
تاریخ روابط کشورمان نشان می‌دهد هر چند بیشتر لبخند بزنیم باز هم قهقهه تحویل می‌گیریم و در عوض تحفه گران قیمت، آبرو و سرزمین ما را مطالبه خواهند کرد. ما از این ماجراها چه درس‌های بسیاری می‌توانستیم بیاموزیم. نخستین درس این بود که در مواضع هند و روسیه می‌توانستیم تغییرات جدی‌تری بدهیم. در آژانس روسیه هم تنها رای ممتنع داد، اگر روسیه به نفع ایران و به بیانیه رای منفی می‌داد با استقبال گرم به کاخ سفید دعوت نمی‌شد.
درس‌هایی که می‌توانست به اشتباهات و انحرافات کمتری بینجامد. این یک ضرورت است که از سوابق کشورها مطلع شویم. آیا می‌دانیم پوتین یکی از نیروهای دستگاه جاسوسی روسیه کمونیست بود؟ اکنون چرا صلیب به سینه خود می‌بندد. آیا می‌دانیم نخست‌وزیر هند از حزب کنگره است و کنگره چه تاریخ و سوابقی دارد؟
کمونیسم بیش از آنکه یک مکتب اقتصادی، اجتماعی و سیاسی باشد یک حالت روانی دارد و مانند اغلب مکاتب بشری دارای جنبه‌های بیمارگونه مانند تروریسم است. فردی که گرایش‌های کمونیستی دارد، دارای احوال پرخاشگر و در منش سیاسی رادیکال و کودتاگر است. کمونیسم، مخترع تروریسم است؛ نشانه این منش‌ها را می‌توان در جنگ استالین با تروتسکی و قتل تروتسکی دید. انسانی که دارای چنین احوال بیمار گونه‌ای است برای جان آدمی ارزش قائل نیست. به قول و قرارهای یک فرد کمونیست نمی‌توان دل بست. چنین فردی عهد و پیمان و محبت و گذشت را درک نمی‌کند؛ همه چیز را به نحو تاکتیکی پیش می‌برد. در هند، حزب کنگره گرایش انگلو ساکسونی دارد. این کشور البته نیازمند گاز ایران است و علاقمند گسترش روابط با ایران است اما انگلو ساکسونی‌ها علاقه بسیاری دارند در پیچیدگی‌های روانی - سیاسی حریف خود را سرگرم کنند. شاید هند بی‌میل نیست، گاز ایران را ارزان‌تر بخرد.
بهره‌مندی از ملاحظات روان‌کاوانه در سیاست می‌تواند نتایج مفیدی برای کشور داشته باشد. این ملاحظات از سوی کشورهای غربی رعایت می‌شود. از این همه می‌خواهم این نتیجه را بگیرم که با نگاه ساده‌لوحانه به مباحث دیپلماتیک نگاه نکنیم. سیاست را با احساسات و خوش‌خیالی اشتباه نگیریم و به مسائل از دیدگاهی علمی بنگریم؛ از تعریف و تمجیدهای بیهوده در ملاقات‌ها غره نشویم و با دیدگان باز به دام حریف مکار گرفتار نشویم.
اگر دستگاه وزارت امور خارجه از دانشمندان با سابقه و دارای پشتوانه علوم روز استفاده کند و به جای فامیل بازی، شایستگی‌ها را در اعزام سفرا لحاظ کند ملاحظات روان‌کاوانه هم در مناسبات دیپلماتیک جای خود را پیدا خواهد کرد.