مانیفست اخلاقی - اجرایی دولت اسلامی

احسان صالحی‌طالقانی
نامه امیرالمؤمنین علیه‌السلام به مالک‌اشتر در هنگامی که حضرت وی را به فرمانداری مصر برگزیدند، ارائه‌کننده مانیفستی جامع و مانع از مشخصات و خصوصیات یک حاکم در حکومت اسلامی و سیره‌ی اخلاقی و اجرایی اوست. مقام معظم رهبری در تاریخ 17/7/84 در جمع اعضای هیأت دولت به بیان فرازهایی از این نامه گهربار - که اینک به عنوان سندی ارزشمند در سازمان ملل نگهداری می‌شود - پرداختند که مداقه در این فرمایشات مبین وظایف مسئولان کلان اداره کشور و به کار بستن آن ضامن حفظ محتوا و عملکرد حکومت اسلامی است.
نکات مورد اشاره مقام معظم رهبری در سه ردیف قابل دسته‌بندی است:
یک - هشدار نسبت به تصور نادرست مصونیت از انحراف؛ که وسیله پرهیز از انحراف را مراقبت از خود و دومصداق از زمینه‌های این انحراف را تن دادن به شهوات نفسانی و خلف وعده (که از نتایج آن نفاق است) برشمردند.
دو - بیان فرازهایی از نامه امام علی علیه‌السلام به مالک‌اشتر:
تحذیر نسبت به خودرأیی؛ تبعات خودرأیی: افساد قلب، تضعیف روح دینداری، تقریب تغییرات ناخواسته؛
وامدار دانستن خود در مقابل مردم در رعایت حقوقشان و دادخواهی مردم از خود و نزدیکان؛
محبوب‌ترین کارها: میانه‌روی و پرهیز از افراط و تفریط، تعمیم عدالت، هدف‌گیری جلب رضایت عامه‌ی مردم - به عنوان ستون‌های استوار دین و نیروهای تدافعی در برابر دشمن - نه جلب رضایت قشر یا گروهی خاص. (توده‌گرایی)
مشخصات گروههای خاص (ویژه خواران سیاسی - اقتصادی):
کمتر از همه یاری‌دهنده در سختی‌ها، ناخشنودتر از همه نسبت به رعایت انصاف، مصرتر از همه در درخواستها، ناسپاس‌تر از همه در هنگام اعطا و بخشش‌ها، دیر عذرپذیرتر از همه به هنگام منع خواسته‌ها، کم صبرتر از همه در برابر مشکلات زمانه.
ترسیم سیمای کارگزاران در حکومت اسلامی:
1- انتخاب کارگزاران با آزمایش که در مقابل گزینش بر مبنای رفاقت و دوستی و یا استبداد و خودکامگی (فقدان ملاک و معیار و مشورت با اهل نظر) قرار می‌گیرد.
2- خصوصیات کارگزاران: باتجربه، با حیا، از خاندان‌های پاکیزه و با تقوا دارای سابقه درخشان در مسلمانی.
3- ضرورت نظارت بر رفتار کارگزاران که در نهایت منتج به حفظ امانت و مهربانی با رعیت خواهد شد.
4- برخورد با کارگزاران خائن (پس از اثبات جرم): کیفر با تازیانه، بازپس‌گیری اموال، خوار ساختن، خیانتکار شمردن و بدنام ساختن خائن.
5- پرهیز از خودشیفتگی و علاقه‌ی به تحمید از ناحیه دیگران که از بهترین فرصتهای شیطانی برای از بین بردن نیکی نیکوکاران است؛
6- پرهیز از منت‌گذاری به سبب انجام خدمات بر مردم از بین برنده پاداش نیکوکاریست؛
7- اجتناب از بزرگنمایی کارهای انجام شده که خاموش گرداننده‌ی نور حق است؛
8- دوری جستن از خلف وعده که برانگیزاننده خشم خداوند و مردم است؛
9- پرهیز از عجله و شتابزدگی در کارها از سویی و از سوی دیگر اهمال و سستی در امور؛
10- عدم پافشاری بر تصمیم نادرست و اجتناب از لجاجت و ستیزه‌جویی؛
با عنایت به موارد بالا و سایر فرازهای این نامه و سایر فرمایشات حضرت و نصب‌العین ساختن منطق و سیره علوی در برنامه و مشی مسئولان چارچوبی محکم و مصون از خطا پیش روی قرار می‌گیرد و ایفای نقش نظارتی مردم و رسانه‌ها و به تبع آن پاسخگویی مسئولین نیز در همین محدوده معنا می‌یابد. چارچوبی که توسط امام معصوم(ع) و برای همیشه تاریخ تبیین گردیده است که با وجود چنین معارف غنی و توحیدی چشم داشت به مکاتب دست‌ساز بشر و طلب نجات از فرهنگ و تمدن رو به سقوط غرب همانند روشن ساختن شمعی در برابر خورشید عظیم و طلب روشنایی جستن از آن شمع است، اگر بتوان با تسامح تشبیه به شمع را پذیرفت!