اشتباه تاکتیکی آمریکا به سود روسیه

عارف واحدناوان
نیروهای نظامی آمریکا از ازبکستان خارج خواهند شد. این اتفاق باید تا پایان سال جاری میلادی رخ بدهد چرا که ازبک‌ها خواستار خروج بی‌قید و شرط آمریکایی‌ها از خاک کشور خود هستند.
پرسش اینجاست چرا ازبک‌ها با این صراحت خواستار خروج آمریکایی‌ها از خاک کشور خود هستند. اگر نیم نگاهی به آن چه بر روابط تاشکند _ واشنگتن که در طول 14 سال پس از استقلال این جمهوری گذشته بیندازیم متوجه تصمیم سرسخت و قاطع حاکمان کنونی جمهوری ازبکستان می‌شویم. جمهوری کوچک ازبکستان نیز بسان سایر جمهوری‌های آسیای مرکزی و قفقاز پس از فروپاشی و استقلال سیاست گریز از مرکز (مسکو) و نزدیکی به غرب را پیش گرفت بر این اساس نیرروهای نظامی سازمان آتلانتیک شمالی (ناتو) به ویژه نیروهای آمریکایی به سرعت وارد ازبکستان شدند.
ازبک‌ها برای نشان دادن حسن نیت خود به غرب و خارج شدن از سایه سنگین روس‌ها قراردادهای رنگین سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و نظامی با دولت‌های غربی به ویژه آمریکایی‌ها بستند.
این‌گونه بود که پایگاه نظامی "خان‌آباد" با پرداخت سالانه 23 میلیون دلار و دادن خدمات فنی و مادی به آمریکایی‌ها اجاره داده شد از آن پس روابط سیاسی اقتصادی و نظامی ازبکستان با آمریکایی‌ها روزبه‌روز محکم‌تر شد. اوج این روابط در حمله نیروهای نظامی آمریکایی به رهبری انگلیسی‌ها به افغانستان و سرنگونی طالبان در این کشور بود. دولت ازبکستان با قرار دادن پایگاه‌های نظامی در اختیار آمریکایی‌ها و انگلیسی‌ها و همکاری با این نیروها بار بزرگی از این جنگ را به دوش خود کشید اما وقوع انقلاب‌های رنگین در جمهوری‌های گرجستان، اوکراین و قرقیزستان و حمایت مالی و سیاسی دولت آمریکا از انقلابیون نگرانی‌های را نزد مقام‌های ازبک ایجاد کرد اوج این نگرانی زمانی بود که در "اندیجان" این جمهوری شورش سختی علیه دولت مرکزی رخ داد به نحوی که حتی شایعه سقوط دولت "اسلام کریم‌اف" قوت گرفت اما نیروهای دولت مرکزی با خشونت هرچه تمام‌تر شورش در این شهرا سرکوب کردند دولت ایالات متحده که دستش در تحریک و حمایت شورشیان و کم‌های مالی و سیاسی به انقلابیون و شده بود آشکارا حکومت جمهوری ازبکستان را به نقض حقوق بشر متهم کرد و فشارهای بین‌المللی را علیه حاکمان این جمهوری تشدید کرد. از آن پس شیرینی روابط میان تاشکند _ واشنگتن به تلخی گرایید و ازبک‌ها از بیم وقوع انقلابی مشابه انقلاب مخملی گرجستان، اوکراین و قرقیزستان تصمیم به اخراج نیروهای آمریکایی از خاک کشور خود گرفتند. اگر چه آمریکایی‌ها پذیرفته‌اند تا موعد مقرر از خاک ازبکستان خارج شوند اما "دانیل فرید" مشاور وزیر امور خارجه آمریکا در امور آسیا و اروپا پس از دیدار با اسلام کریم‌اف دخالت در امور جمهوری ازبکستان پس از حوادث اندیجان را به شدت رد کرد.
فرید همچنین برای دلجویی از حاکمان ازبکستان مدعی شد دولت آمریکا تمایل ندارد تا در جمهوری ازبکستان خلیفه‌گری اسلامی تشکیل شود. اما او هرگز علاقه کشورش در حمایت از سازمان‌های غیردولتی برای گسترش دموکراسی و ایجاد جامعه مدنی را کتمان نکرد. به هر روی روابط دولت‌های ازبکستان و آمریکا پس از حوادث اندیجان وارد مرحله پیچیده‌ای شده است و دولت این جمهوری نزدیکی به جمهوری فدراتیو روسیه را در گسترش روابط با ایالات متحده آمریکا ترجیح می‌دهد. براساس مشی جدید دولتمردان ازبکستان نیروهای نظامی این جمهوری با نظامیان روسی در پایگاه نظامی "فوریش" واقع در 250 کیلومتری تاشکند اقدام به برپایی رزمایش مشترک نظامی کردند در این رزمایش نظامی که برضد تروریست بود وزرای خارجه دو کشور هم حضور داشتند اهمیت این رزمایش از آن جهت است که پس از فروپاشی شوروی برای نخستین بار است که دو طرف دست به انجام مانور مشترک می‌زنند.
واقعیت این است که آمریکایی‌ها با حمایت از شورشیان اندیجان مرتکب اشتباهی تاریخی شدند که در نتیجه آن جایگاه خود را در میان حاکمان این جمهوری تازه استقلال یافته از دست دادند در این بین روس‌ها بودند که از وضعیت پیش آمده نهایت بهره‌برداری سیاسی را بردند شرایط اکنون به سود مسکو در منطقه پیش می‌رود.