حاکمیت یگانه دموکراتیک الگوی مطلوب اصلاح‌طلبان

کامران بارنجی
گروه سیاسی: دبیر کل جبهه مشارکت ایران اسلامی، روزهای چهارشنبه و پنجشنبه در تبریز، ارومیه و خوی سخنرانی کرد. در این سخنرانی‌ها که با استقبال گسترده‌ای همراه بود، عده معدودی از مخالفان هم حضور داشتند که شعار «مرگ بر منافق» سر می‌دادند و از «مرگ اصلاحات» اظهار شادمانی می‌کردند.
محمدرضا خاتمی در سخنرانی‌های خود در شهرهای آذربایجان، ضمن آنکه یکی از دستاوردهای مهم اصلاحات را زمینی کردن حکومت خواند تأکید کرد که اصلاحات، دولت و حتی بخش دینی حکومت را از حالت قدسی و آسمانی خارج کرد و ثابت نمود حتی افراد توانمند هم اشتباه می‌کنند و باید پاسخگوی اشتباه خود باشند. به اعتقاد او مردم‌سالاری بدین معنی نیست که دین از سیاست جدا است، اما اسلام وقتی می‌تواند حکومت کند که مردم بخواهند و هر چند در ایران جدا کردن عرصه‌های مختلف از دین امری غیرممکن است اما نهاد قدرت باید از نهاد دین جدا باشد. معاون اول دولت اصلاح‌طلب دکتر مصطفی معین همچنین ضمن بیان اینکه از نظر او تفاوت چندانی بین کاندیداهای اصولگرا وجود ندارد تأکید کرد که رقابت آنها بر سر قدرت است و تا زمانی که به این افراد دستوری نرسد امکان وحدت برای رأی آنها وجود ندارد. محمدرضا خاتمی ادامه داد که جریان اصلاحات نسبت به اینکه چه کسی در جناح مخالف کاندیدا می‌شود حساسیتی ندارد و نسبت به آن قصد ندارد برنامه‌‌ریزی کند. دبیر کل جبهه مشارکت از اعتقاد اصلاح‌طلبان به اصل جمهوریت نیز خبر داد و یکی از آفت‌های عمده و انحرافات اصلی طی سال‌های گذشته را کم‌رنگ شدن این اصل عنوان کرد. به تعبیر او برخی جمهوریت را فقط به حضور مردم پای‌‌ صندوق‌های رأی تعبیر می‌کنند، اما این در حالی است که در جمهوریت موردنظر اصلاح‌طلبان مردم باید در همه سازوکارها مشارکت نهادمند داشته باشند. معاون اول دکتر معین گلایه اصلی مردم را از اصلاح‌‌طلبان کوتاه آمدن در برابر اقتدارگرایان نامید اما تأکید کرد که همه باید بدانند دولت دکتر معین ضعف‌ها و اشتباهات دولت گذشته را مرتکب نخواهد شد و با قاطعیت در اجرای برنامه‌های خویش ایستادگی خواهد کرد. رضا خاتمی ضمن بیان اینکه دکتر معین اجازه نخواهد داد نیروهای غیرمسؤول در حوزه مسؤولیت‌هایی که به طور مستقیم به دولت ارتباط دارند دخالت کنند.
این نماینده مجلس ششم تأکید کنونی اصلاح‌طلبان را نیز برگزاری انتخابات آزاد خواند و سرنوشت کشور را به انجام این انتخابات وابسته دانست. به اعتقاد او مخالفان اصلاحات که از همراهی و همکاری برخی از قدرت‌های خارج هم حداقل در ظاهر برخوردار بودند تلاش کردند که اصلاحات را شکست خورده بنامند و مدعی شوند اصلاح‌طلبان هیچ جایگاهی در کشور ندارند. خاتمی توفیق محافظه‌کاران را در انتخابات مجلس هفتم با ترفندهایی چون دوپینگ [...] خواند و گفت که آنها با تشکیل یک مجلس متحد فکر کردند کار اصلاحات تمام شده است در حالی که اصلاح‌طلبان با وقوع این اتفاقات به اتخاذ راهکارهای جدید پرداختند و توانستند در عرصه ریاست جمهوری یک شور و حرکت در جامعه ایجاد کنند. او هدف کنونی اصلاح‌طلبان را نیز برگزاری انتخاباتی آزاد نامید و گفت که اصلاح‌طلبان قصد دارند زمینه‌ای را فراهم کنند که محافظه‌کاران به انتخابات آزاد تن دهند. رضا خاتمی از تلاش اصلاح‌طلبان برای پیروزی در انتخابات هم خبر داد اما در عین حال گفت که حتی اگر جناح مقابل اصلاحات در یک انتخابات آزاد به پیروزی برسد، اصلاح‌طلبان خود را موفق و پیروز می‌دانند چون کشور در راه برپایی دموکراسی یک گام به جلو برداشته است. هر چند خاتمی وقتی پس از بیان این صحبت‌ها با سؤالی مواجه شد که از او می‌پرسید آیا به نظر او امروز نوبت اصولگرایان نیست که به قدرت برسند، اینگونه پاسخ داد که در یک انتخابات آزاد این مردم هستند که پیروز را تعیین می‌کنند و اعتقاد به نوبتی بودن دستیابی به قدرت نشان‌دهنده عدم پایبندی به اصول دموکراتیک است. به تعبیر دبیر کل جبهه مشارکت آنها که اینگونه می‌اندیشند از برگزاری انتخابات آزاد دل‌خوشی ندارند و فکر می‌‌کنند حکومت چیزی است که از بالا باید درباره آن تصمیم‌گیری شود. معاون اول دولت دکتر مصطفی معین همچنین حاکمیت یگانه دموکراتیک را بهترین نوع حکومت دانست و آن را در مقابل حاکمیت یگانه اقتدارگرا قرار داد.
به اعتقاد رضا خاتمی برای کشوری مثل ایران که در شرایطی خاص امکان ایجاد حکومت یگانه دموکراتیک میسر نیست حکومتی شکل می‌گیرد که حداقل در بخشی از آن آرای مردم مؤثر است. محمدرضا خاتمی همچنین هنگامی که در برابر پرسشی مبنی بر استفاده از افرادی نظیر عبدالکریم سروش و ابراهیم یزدی در دولت آینده مصطفی معین قرار گرفت پاسخ داد که هر ایرانی در صورت تمایل برای استفاده از توان خودش در چارچوب قانون، آزاد است و دولت نمی‌تواند این حق را از او بگیرد، حتی باید از آن هم دفاع کند، هر چند به تعبیر رضا خاتمی ما در شرایطی قرار داریم که حقوق اساسی دیگران رعایت نمی‌شود و به فردی مثل دکتر سروش اجازه تدریس در دانشگاه‌های ایران داده نمی‌شود، چه رسد به اینکه اینها بخواهند وزیر شوند و یا در حکومت قرار گیرند.
دبیر کل جبهه مشارکت در ادامه صحبت‌های خودش هم رفتار شورای نگهبان در بررسی صلاحیت کاندیداها را غیرقابل پیش‌بینی دانشت اما تأکید کرد پیروزی اصلاح‌طلبان در انتخابات ریاست جمهوری و آن هم پس از 8 سال فشار اقتدارگرایان و هجمه‌های زیادی که آنها وارد کردند نشان خواهد داد که این همه استفاده غیرقانونی از امکانات موجود و کارشکنی‌ها و بحران‌سازی‌های آنان به اینجا ختم خواهد شد که اصلاحات همچنان زنده باشد. معاون اول دکتر مصطفی معین در تبیین تشکیل دولت توسط کاندیدای مورد حمایت خویش گفت که دکتر معین نگفته است که به دولت حزبی اعتقاد ندارد بلکه او دولت حزبی را دولتی ایده‌آل می‌داند، هر چند در شرایط کنونی امکان تحقق این دولت وجود نخواهد داشت. به اعتقاد او در شرایطی که افراد شایسته زیادی وجود دانرد که یا به حزب خاصی تعلق ندارند و یا در احزاب دیگر هستند مناسب نیست که از توان آنها استفاده نشود و دکتر معین قصد ندارد کشور را از توان این افراد محروم کند.
محمدرضا خاتمی دعوت از مصطفی معین برای پذیرش کاندیداتوری انتخابات نهم ریاست جمهوری را با توجه به شناخت موجود از سوابق و اعتقاد او به انقلاب و اصلاحات خواند و تأکید کرد که او می‌تواند با اتکا بر یک تیم قوی و کارآمد اصلاحات را به پیش ببرد. به اعتقاد معاون اول دکتر معین امروز آن کسانی که معین به خاطر آنها از وزارت علوم استعفا داد یعنی دانشجویان این عمل را مظهر یک اقدام دموکراتیک می‌دانند و به آن با دید احترام نگاه می‌کنند. هر چند به تعبیر او موقعیت وزارت با موقعیت ریاست دولت متفاوت است و در موضع ریاست جمهوری به طور قطع اولین اقدام استعفا نخواهد بود؛ بلکه دکتر معین با ایستادگی، مقاومت و استفاده از همه اختیارات خود اهدافش را تحقق خواهد بخشید.
دبیر کل جبهه مشارکت ستاد مصطفی معین را هم از کم هزینه‌‌ترین ستادهای کاندیداهای ریاست جمهوری خواند و گفت که هزینه‌های این ستاد از محل کمک‌های مردمی تأمین می‌شود. به تعبیر خاتمی، آزادی و اصالت فرد از جمله اصول موردنظر دکتر معین است و او اعتقاد دارد آزادی به عنوان وجه ممیزه انسان دموکراسی را نیز تحقق خواهد بخشید. خاتمی در بیان اصالت فرد هم از شهروند توانمند نام برد و تأکید کرد که شهروند توانمند در زندگی خصوصی خود آزاد است و در اجتماع نیز از نظم دموکراتیکی که در آن زندکی می‌کند تبعیت دارد. معاون اول دکتر معین پس از مالکیت خصوصی از عزت و اقتدار کشور هم به عنوان دو اصول دیگر موردنظر دکتر معین خبر داد و ضمن بیان اینکه در اصلاحات منظور از مالکیت خصوصی فقط مالکیت اقتصادی نیست، بلکه جنبه‌های معنوی؛ فکری و هنری انسان‌ها هم مدنظر قرار خواهد گرفت؛ همچنان که منظور از عدالت هم فقط عدالت اقتصادی نیست بلکه انواع عدالت مانند عدالت جنیستی، قومی، سیاسی نیز از انواع دیگر عدالت هستند که تاکنون مورد توجه قرار نگرفته‌اند.
محمدرضا خاتمی ارزیابی اصلاح‌طلبان را نیز از اصل اقتدار و عزت کشور مبتنی بر «دموکراسی در خانه» و «صلح در جهان» دانست و گفت اقتدار کشور در صورتی حفظ خواهد شد که دولتی دموکراتیک و برخاسته از ملت در این کشور حاکم باشد. به تعبیر خاتمی این دولت برای پیشرفت خودش نیازی به خشونت ندارد و رعایت حقوق بشر را سرلوحه خود قرار خواهد داد. او در عین اینکه بر عدم توان پیشرفت کشور در صورت وجود انزواگرای تأکید می‌کرد و گفت که راه اصلاحات تنها راه تصمین‌کننده کشور است.
محمدرضا خاتمی ضمن اینکه پیشرفت کشور را با اقتدارگرایی امکان‌پذیر ندانست همچنین گفت که در صورت عدم انجام انتخابات آزاد ممکن است عرصه رقابت از اصلاح‌طلبان خالی باشد؛ اما در هر صورت، چه اصلاح‌طلبان حاضر باشند و چه حضور نداشته باشند اصول آنها تغییر نخواهد کرد.
معاون اول دکتر معین انرژی هسته‌ای را نیز حق هر ملتی دانست و ضمن اینکه گفت‌و‌گو با جهان را تنها راه اعتمادسازی معرفی کرد گفت که اگر دولت آینده از راهی غیر دموکراتیک به قدرت برسد مسأله هسته‌ای برای ایران به یک بحران نفس‌گیر تبدیل خواهد شد.
دبیر کل جبهه مشارکت همچنین حکومت ایران را حکومتی نامشخص خواند و گفت که این حکومت نه آنقدر بسته است که رأی مردم در آن تأثیر نداشته باشد و نه آنقدر باز که کاملاً انتخابی باشد. به اعتقاد رضا خاتمی حکومت از طریق نیمه انتخابی خود به سوی نظام دموکراتیک کشیده شده است؛ هر چند به گفته این فعال سیای یک مشکلی که در شرایط کنونی کشور وجود دارد این است که هرکس از مفاهیم مختلف تعریف خاص خودش را دارد و واژه اصلاحات هم از آن مستثنی نیست. گروهی اصلاحات را به سیر کردن شکم مردم تعبیر می‌کنند و گروهی هم آن را به ایجاد یک حکومت غیر دموکراتیک معنی میکنند و گروه سوم هم آن را توسعه همه‌جانبه می‌دانند در حالی که اساساً نیروهای اصلاح‌طلب به شعار اصلی انقلاب که استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی است اعتقاد دارند؛ هر چند تلقی آنها از اسلام یک اسلام قیم مآبانه و خشونت‌گرا نیست، بلکه اسلامی است که از خود یک چهره رحمانی بر جای می‌گذارد و در آن مخالفان هم می‌توانند آزاد باشند و نظرات خودشان را ارائه کنند. محمدرضا خاتمی همچنین اظهار داشت که معنای واژه اصلاح‌طلبی اقتدارگرایانه را نمی‌داند و ادامه داد که اصولگرایی امروز به شعاری تبدیل شده است که گاه معنی آن با اقتدارگرایی و گاهی هم با قیم مآبی اشتباه گرفته می‌شود، هر چند بعضی نیز آن را با ارزش‌ها و مبانی انقلاب که استقلال و آزادی است تعریف می‌کنند.
در حاشیه
توزیع شبنامه‌ و تلاش گروه فشار برای برهم زدن سخنرانی‌ها
چند روز پیش از سخنرانی محمدرضا خاتمی در خوی، شبنامه‌هایی علیه او در این شهر توزیع شده بود.
گروه‌های فشار، اصلاح‌طلبان، را در شهرستان خوی تهدید کرده بودند که در صورت تبلیغ برای سخنرانی محمدرضا خاتمی با آنها تسویه حساب خواهند کرد.
در حالی که مسؤولان برگزاری مراسم به مخالفان سخنرانی محمدرضا خاتمی اجازه طرح سؤال داده بودند، آنها با شعارهای «مرگ بر منافق» به سوی محمدرضا خاتمی حمله کردند
رضا خاتمی در جمع مردم ارومیه هنگامی که در برابر این سؤال قرار گرفت که یکی از کاندیداها خود را «رضاخان حزب‌اللهی» خوانده است پاسخ داد: آیا به نظر شما «دیکتاتور مصلح» معنی دارد؟