ساختار قدرت در عراق

تهمینه بختیاری
عراق یکی از کشورهای نفت‌خیز منطقه خاورمیانه و در همسایگی غربی ایران است. این کشور پس از حوادث 11 سپتامبر در سیبل اهداف آمریکا برای طرح به اصطلاح مبارزه با تروریسم قرار گرفت و بدین ترتیب تحولات این کشور در صدر اخبار رسانه‌های بزرگ جهان قرار دارد.
ساختار حکومتی در عراق با توجه به این که این کشور در مرحله بازسازی است هنوز کاملا شفاف و واضح نیست؛ اما آن چه مسلم است این است که این کشور همچون دیگر کشورهای جهان سوم دارای ساختار حکومتی مستحکمی نیست به طوری که برخی افراد با به حکومت رسیدن، ساختار کلی این کشور را تغییر داده‌اند. عراق در سال 1932 به استقلال رسید.
در سال 1958 کودتایی به رهبری عبدالکریم قاسم انجام شد و با سقوط ملک فیصل دوم، حکومت عراق به جمهوری تغییر شکل یافت. عبدالکریم قاسم تا زمان به قدرت رسیدن حزب بعث در سال 1963، در این کشور حکومت می‌کرد.
در سال 1968 حزب سوسیالیست بعث به ریاست احمد حسن البکر به قدرت رسید تا این که صدام حسین در سال 1979 ریاست حزب بعث در این کشور را در کنترل خود گرفت. صدام حسین در اولین اقدام نمایشی خود به ایران حمله کرد و جنگی 8 ساله را رقم زد که خسارت‌های بسیار مالی و جانی به همراه داشت. صدام حسین از جنگ با ایران عبرت نگرفت و در سال 1990 براساس یک رویای باطل به کویت حمله کرد. نیروهای بین‌المللی به رهبری آمریکا در آن زمان علیه صدام وارد جنگ شدند و صدام را از کویت خارج کردند. این جنگ، جنگ اول خلیج‌فارس نام گرفت. پس از این حادثه عراق در جامعه بین‌المللی منزوی شد و از نظر اقتصادی در وضعیت بسیار نامطلوبی قرار گرفت.
تا سال 2003 ساختار حکومتی در عراق دیکتاتورمابانه بود و صدام حسین تقریبا رئیس‌جمهوری مادام‌العمر این کشور بود؛ هر چند ادعا می‌کرد که نظام عراق دمکراتیک است. وی در آخرین اقدام نمایشی در کشور عراق، انتخابات ریاست جمهوری برگزار کرد که در آن توانست صد در صد آراء را به دست آورد و میزان شرکت‌کنندگان در انتخابات نیز صد در صد بود و صدام حسین عراق دارای رای مجلس قانونگذاری بود که به نام مجمع ملی شناخته می‌شد. تعداد کرسی‌های آن نیز 250 کرسی بود و اعضای آن به مدت 4 سال انتخاب می‌شدند. کاندیداهای مجمع ملی همانند انتخابات ریاست جمهوری نمی‌توانستند بدون تایید از حزب بعث نامزد انتخابات مجمع ملی شوند.
پس از حوادث 11 سپتامبر مقامات آمریکایی به بهانه وجود سلاحهای کشتار جمعی در عراق بدون اخذ مجوز از سازمان ملل دستور حمله به عراق را صادر کردند. در این حمله، ائتلافی از کشورهای اسپانیا، استرالیا، لهستان و دیگر کشور حضور داشتند. در آوریل سال 2003 حزب بعث، عراق عملا به اشغال نیروهای ائتلاف به رهبری ایالات متحده آمریکا درآمد. در آن دوره آینده عراق کاملا نامعلوم بود، به طوری که در هرج و مرج ناشی از فقدان دولت پایدار، گروههای آنارشیستی و شورشی تشکیل شدند. البته گروههایی نیز بودند که فقط هدف از آنها مبارزه با اشغالگران بود. پس از اشغال عراق، دولت آمریکا، پی برمر را به عنوان حاکم آمریکایی عراق انتخاب کرد.
در دوره پل برمر بود که یک شورای موقت در عراق تشکیل شد. رئیس شورای موقت برای مدت 6 ماه و به طور دوره‌ای انتخاب می‌شد.
این شورا، وزرا و مقامات عالی‌رتبه را انتخاب می‌کرد. در ماه ژانویه 2005 اولین انتخابات آزاد در عراق برگزار شد و در آن گروههای شیعی توانستند اکثر کرسی‌های پارلمان این کشور را به دست آورند. به دنبال این انتخابات جلال طالبانی رئیس‌جمهور عراق شد و دکتر ابراهیم الجعفری، نخست وزیر شد. در 15 اکتبر سال 2005 همه‌پرسی درباره پیش‌نویس قانون اساسی عراق برگزار شد که براساس آن نتایج قانون اساسی عراق نیز تصویب شد. براساس پیش‌نویس قانون اساسی عراق، نظام این کشور جمهوری است که هویتی اسلامی و عربی دارد. در این پیش‌نویس که در یک مقدمه و 6 فصل ارائه شده بر آزادی‌های مردم و عدم تبعیض نژادی، دینی و قومی تاکید شده است.
همچنین ماده 7 پیش‌نویس قانون اساسی تصریح می‌کند دولت عراق دارای سرزمین، ملت و حاکمیت یکپارچه و متحد است. براساس قانون اساسی جدید عراق، پارلمان این کشور 275 کرسی دارد که 230 کرسی آن برای استان‌ها و 45 کرسی برای احزاب و گروههایی تعلق خواهد داشت که رای لازم را در سطح استان‌ها کسب نکرده باشند. براساس قانون انتخابات عراق برای کسب هر کرسی 45 هزار رای لازم است و هر گروه یا فهرستی که کمتر از این رقم را می‌آورد به منزله رای سوخته است. ساختار دولتی عراق با توجه به وضعیت فعلی ممکن است با خروج اشغالگران تغییراتی داشته باشد. به هر حال عراق زمانی آزاد، آباد و مستقل خواهد بود که هیچ اشغالگری در خاک آن حضور نداشته باشد.