نهادهای دموکراتیک عراق
عبدالحسین علی مددی
مقدمه:
با نزدیک شدن به دومین سالروز اشغال عراق به دست آمریکا و همپیمانانش مردم عراق خود را برای تمرین دموکراسی و مردمسالاری در کشورشان آماده کردند به این امید که با حضور در صحنه انتخابات مجمع ملی کشورشان اداره امور عراق را خود به دست گیرند. در روند انتقال قدرت در عراق که در قانون اساس موقت پیشبینی و لازمالاجرا شده بود میبایست اولین انتخابات سراسر عراق برای انتخابات 275 عضو مجمع ملی عراق حداکثر تا 30 ژانویه 2005 (11 بهمن 1383) برگزار شود.
قانون اساسی موقت عراق که 25 عضو شورای حکومت منحل انتقال آن را در هجدهم اسفندماه 82 در 9 فصل و 62 ماده به تصویب رساند که تا زمان تدوین قانون اساسی دائم منشور اداره امور کشور عراق باشد. در قطعنامه 1546 شورای امنیت که به درخواست آمریکا و انگلیس به تصویب رسید تبصرهای بر قانون اساسی و معین شده که دولت انتقال عراق که توسط مجمع ملی انتخاب میشود حداکثر تا 31 دسامبر 2005 عهدهدار ادارهی عراق است.
همچنین در مراتب دولت انتقالی آمده که در 31 دسامبر 2005 قانون اساسی دایم به رفراندوم گذاشته میشود و پس از آن دولت دایم عراق بر سر کار میآید.
درباره انتخابات و ضرورت برگزاری آن هیچ حزب و گروه در عراق شک نداشت اما خیلیها از جمله اشغالگران و برخی احزاب عراق ـ که عموما سنی بودند ـ چندین بار مساله تعویق انتخابات را به بهانههای مختلف نظیر مشکلات امنیتی، عدم وجود وقت کافی، عدم امکان تبلیغات و عدم آمادگی مردم را مطرح کردند تا از این رهگذر بتوانند فرصت برای چالشآفرینی در اداره امور عراق ایجاد کنند و با اجماع عمومی عراق و مسئولین متعهد عراق این طرحها نقش بر آب شد و انتخابات در موعد مقرر انجام شد و مردم عراق پس از 45 سال به دور از سایه استبداد و دیکتاتور برای تعیین سرنوشت خود تصمیم گرفتند.
در این مقاله قصد دارم با اشاره به تاریخچه انتخابات عراق و انتخابات سی ژانویه به بررسی، چینش، حدود و وظایف و ساختار نهادها دموکراتیک عراق دوره گذار بپردازم.
1- تاریخچه انتخابات عراق
پس از اشغال عراق به دست انگلیسها در دهم آگوست 1920 و در پی فروپاشی حکومت عثمان در این کشور اولین انتخابات عراق در ژانویه 1924 برای تعیین نمایندگان مجلس موسسان جهت تدوین قانون اساسی عراق برگزار شد. این انتخابات توسط آیتآلله خالصی از مراجه شیعه وقت به خاطر تقلبهای صورت گرفته در روند اجرای تحریم و پس از شمارش آرا واعلام نتایج مردم عراق علیه این انتخابات دست به شورش زدند. در این انتخابات تنها سه حزب عراق شکست کردند.
در 14 اکتبر 1932 که عراق از سلطه انگلیسها رهایی یافت و اعلام استقلال کرد خاندان هاشمی برسر کار آمدند و زمام حکومت را در دست گرفتند. در دوران سلطنت هاشمی به این کشور انتخابات خاصی در کار نبود چرا که حکومت بین شاهزادهها دست به دست میشد. و نهادهای قانونگذار هم نقش عمدهای نداشتند. در سال 1952 انتخابات تعیین نمایندگان در عراق برگزار شد که به خاطر اعتراض احزاب عراق برای اصلاح قانون انتخابات، این انتخابات هم فرجام خوش نداشت و منجر به حادثه نوامبر عراق گردد.
در سال 1953 و پنجسال قبل از پایان نظام سلطنت هاشمی در عراق برگزار شد و پس از روی کار آمدن بعثها شیوه انتصاب و انتخاب جای خود را به کودتا داد، به این صورت که حاکم بعد حاکم قبل را با کودتا ساقط میکرد و خود سوار بر حکومت میشد. صدام آخرین دیکتاتور بعث عراق در سال 1995 برای تعیین خود به ریاست جمهور رفراندوم برگزار کرد که با روش خاص خود 99/96 درصد آرا را کسب کرد. روش صدام در انتخابات این گونه بود که اولا فقط خودش حق کاندیدا شدن داشت و ثانیا رأیگیری در مناطق معلوم که عموما طرفدار حزب بعث ساکن آن بودند انجام میشد.
در 23 مهر 1381 آخرین انتخابات در عراق برگزار شد تا صدام را برا ی 7 سال دیگر رییس جمهور عراق کند. عزت ابراهیم فردای انتخابات یعنی 24 مهر پیروزی مطلق صدام را از صفحه تلویزیون عراق اعلام کرد. در این انتخابات جهتدار که با شیوه خاص بعث در هزار محل رایگیری در 15 استان انجام شد، صدام با کسب آرا دوباره به جنایاتش تحت لوای نام رییس جمهور ادامه داد.
تا آنکه در روز 9 آوریل 2003 و با اعلام رسمی سقوط دولت صدام مردم عراق خود را برای آزمون بزرگی که همانا تحقق دموکراسی در قالب آزادی در انتخاب بود آماده کردند. برخی معتقدند این اولین انتخابات آزاد عراق در 45 سال گذشته بود ولکن میتوان گفت بعد از اشغال عراق و به دست انگلیسها عملا انتخابات آزاد در این کشور برگزار نشد پس بعد از 85 سال این اولین انتخابات آزاد بود.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
