تغییر سیاست برای پس گرفتن مروارید غلتان

رضا آریان
نامه اخیر علی لاریجانی دبیر شواری عالی امنیت ملی به سه کشور اروپایی، اگر چه انتقاد برخی از همفکران او، همچون مرتضی نبوی را در پی داشت، اما می‌توان آن را اقدامی مثبت ارزیابی کرد، هر چند که شاید این اقدام لاریجانی، با کمال میل و طیب خاطر انجام نشده است.
لاریجانی زمانی که در انتخابات ریاست جمهوری اخیر بین 7 کاندیدا، در رده ششم قرار گرفت، هیچگونه نگرانی به خود راه نداد، چرا که اطمینان داشت در «صبح دولت اصولگرایان» برای او هم جایی هست.
او از همان زمان که از سازمان صدا و سیما خداحافظی کرد، برای دوره پس از خاتمی برنامه داشت. به همین دلیل سپردن دبیر شورای عالی امنیت ملی کشور به لاریجانی منصبی که پیش از آن تنها حسن روحانی بر آن تکیه زده بود، برای رئیس سابق صدا و سیما چندان غیر منتظره نبود.
لاریجانی که زمانی مذاکره کنندگان هسته‌ای ایران را به «دادن مروارید غلتان و گرفتن آب نبات» متهم کرده بود، فعالیت خود را برای پس گرفتن مروارید غلتان آغاز کرد؛ هر چند که دیپلمات‌های عضو تیم مذاکره کننده هسته‌ای اعتقاد داشتند اصلا مرواریدی در کار نبوده که آنها آن را از دست بدهند. اما لاریجانی مصمم بود «آب نبات» را به غربی‌ها پس دهد و مروارید غلطان را برای ملت به ارمغان بیاورد. برای نیل به این هدف، او سیاست «نگاه به شرق» را برگزیرد و هند را به عنوان مقصد نخستین سفر خارجی خود در منصب جدید انتخاب کرد.
در آستانه نشست شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی، لاریجانی با اطمینان از مذاکراتی که با مقامات مشرق زمین انجام داده بود، در انتظار حاکمیت فضای تازه‌ای بر مذاکرات هسته‌ای بود. اما رای مثبت هند به قطعنامه ضد ایرانی شورای حکام و رای ممتنع روسیه و چین به این قطعنامه که به مجموع آرای منفی افزوده می‌شد موجب شد علی لاریجانی در نخستین گام با ناکامی مواجه شود. سیاست «نگاه به شرق» شکست خورد و این موضوعی نبود که لاریجانی و همفکران او توانایی کتمان کردن آن را داشته باشند.
اما اکنون گویا لاریجانی راه درست را یافته است. همان راهی که به مذاکره با سه کشور اروپایی - انگلیسی، فرانسه و آلمان - ختم می‌شود و بر خلاف نظر برخی همفکران لاریجانی، مقصد آن به ترکستان نیست. اکنون لاریجانی به همان راهی بازگشته که تیم مذاکره کنندگان هسته‌ای ایران در دوره سید محمد خاتمی، همان راه را برای رایزنی انتخاب کرده بود. لاریجانی خیلی زود، مسیر صحیح را یافت و درک کرد که سیاست نگاه به شرق در دوره‌ای که از بلوک بندی‌های دوره جنگ سرد خبری نیست سیاستی محکوم به شکست است. هر چند که سیاست نگاه به شرق سه ماه فرصت را از مذاکره کنندگان هسته‌ای ایران گرفت اما بنا به مثل پارسی «ماهی را هر وقت از آب بگیری تازه است» باز هم می‌توان رویکرد جدید دبیر شورای عالی امنیت ملی را به فال نیک گرفت. البته در این راه باید از کنار انتقادات برخی همفکران یا طعنه‌های دوستان و طنز نویسان کیهان نشین است به راحتی گذر کرد، چرا که هدف روشن است و مسیر مشخص؛ هر چند که راه اندکی ناهموار باشد.
سیاست تداوم مذاکرات هسته‌ای با اروپا، حتی اگر اسمش را سیاست پس گرفتن مروارید غلتان بگذاریم، در اصل سیاستی سنجیده است. لاریجانی خیلی زود متوجه شد که از طریق مذاکره با شرق،‌ نمی‌توان مروارید غلتان را از غرب پس گرفت. پس باید با طرفهای اصلی مذاکره کرد اما یک شرط را نباید فراموش کرد و آن اینکه اصل مذاکره نیز همچون انتخاب خط مشی، ضرورتهایی دارد که بدون توجه به آن ضرورتها کسب موفقیت غیر ممکن است.