آینده آمریکا و انگلیس در عراق

یوسف محسن‌زاده
در دو هفته گذشته جک استراو وزیر خارجه انگلیس، رایس وزیر خارجه آمریکا و همچنین کوفی عنان دبیر کل سازمان ملل از عراق دیدن کرده و با مقامات این کشور مذاکره کردند.
به واقع سرازیر شدن این مقامات اروپایی و آمریکایی به بغداد، با برگزاری انتخابات سرنوشت‌ساز و حساس پارلمانی عراق که قرار است شکل و شمایل اصلی ساخت سیاسی این کشور را مشخص سازد، ربط دارد. با این حال، سفر کوفی عنان دبیر کل سازمان ملل به این کشور، معنی و مفهوم ویژه‌ای دارد. سازمان ملل و شورای امنیت آن، به عنوان نهادی که حافظ و پاسبان صلح جهانی است، هیچگاه با حمله آمریکا و انگلیس به عراق موافقت ننموده و حضور سربازان این دو کشور در عراق، بدون تأیید و ابرام شورای امنیت صورت گرفته است و به همین دلیل است که کوفی عنان در سال گذشته حضور نظامی بیگانگان در عراق را غیرقانونی نامید و در پی آن، خشم آمریکا و انگلیس را برانگیخت. بدیهی است به هر اندازه‌ای که عراقی‌ها به سمت ایجاد نهادهای قانونمند و حاکمیتی خویش حرکت کنند، نقش سازمان ملل برای هدایت این فرایند، پررنگتر می‌شود. به ویژه اینکه، سازمان ملل، خود نقش اصلی را در اجرا و برگزاری انتخابات گذشته ایفا کرد و قرار است انتخابات بعدی را نیز تحت نظارت مستقیم خود، برگزار نماید. از این رو، برای کوفی عنان حایز اهمیت بود که از آخرین ترتیبات اتخاذ شده برای اجرای انتخابات بازدید کند. هر چند که نمی‌توان، در این میان، از بهره‌برداری‌های خاص آمریکا از این سفر برای القای صبغه قانونی حضور آمریکا و انگلیس در عراق، غافل ماند. چه بسا، کوفی عنان بعد از برگزاری انتخابات پارلمانی از بغداد دیدن می‌کرد، احتمال بهره‌برداری آمریکا و انگلیس از تبعات سفر خود را به حداقل می‌رسانید. با این حال، رایس و استراو دلایل خاص خود را بری سفر به عراق دارند. بویژه اینکه باید در نظر گرفت نتایج انتخابات آتی در عراق برای این دو کشور، بسیار حساس و با اهمیت تلقی می‌شود. چنانچه آمریکایی‌ها نتوانند عناصر مورد اطمینان خود را در رأس حاکمیت سیاسی عراق قرار دهند، آنگاه باید برای ایجاد بحرانی که دست کم از لحاظ رسمی بیش از دو هزار سرباز ارتش آمریکا قربانی گرفت، عزا بگیرند و در این خصوص، وضعیت انگلیس بهتر از آمریکا نخواهد بود.
بنظر می‌رسد آمریکا و انگلیس در مورد روی کار آمدن ایاد علاوی بعنوان نخست وزیر عراق،‌ به توافق رسیدند. چنانکه عربستان نیز از انتخاب وی حمایت می‌کند. علاوی، شیعه سکولار با پیشینه همکاری امنیتی با دستگاه‌های جاسوسی غرب و برخورداری از احساسی عنادآمیز نسبت به ایران و سوریه، می‌کوشد که با جمع‌آوری طیف‌های سکولار در میان شیعیان، اعراب سنی و کردها،‌ جبهه‌ای گسترده انتخاباتی ایجاد کند. طبیعی است که وی بدلیل عدم بهره‌مندی از حمایت اکثریت مردم عراق شانس زیادی برای برخورداری از اکثریت پارلمانی را نخواهد داشت.
علاوی بعلاوه می‌کوشد میان عناصر اصلی شکل‌دهنده ائتلاف وحدت‌بخش عراق ـ مجلس اعلا، جریان صدر و حزب الدعوه ـ اختلاف ایجاد کند. وی با ابزار تمایل برای گفت‌و‌گو با جریان صدر، کوشش کرده است که مقتدی صدر، روحانی جوان و پرشور را به نفع لیست انتخاباتی خود، متمایل سازد. این کوشش‌ها البته تا به حال نتیجه نداشته و قطعا هوشیاری سیاسی میان عناصر اصلی شیعه، مانع از موفقیت وی ـ و در نتیجه آمریکا و انگلیس ـ خواهد شد. بهرحال، واشنگتن و لندن که قرار است آینده نیروهایشان را از عراق خارج سازند، باید به حضور دولتی جانبدار غرب در بغداد مطمئن شوند و انگیزه سفر رایس و استراو به عراق در همین چارچوب قابل درک و فهم است.