جامع تفاسیر نور

* لطفاً درباره روند تهیه و هدف از تولید نرم‌افزار جامع تفاسیر نور توضیح دهید.
**‌ با تشکر از شما که این فرصت را در اختیار ما قرار دادید، باید عرض کنم که این نرم‌افزار در واقع ارتقای نرم‌افزار نورالانوار 2/2 می‌باشد که از پشتوانه تحقیقاتی و فنی سنگینی برخوردار و طی حدود 7 سال عرضه با استقبال بی‌نظیری روبه‌رو بوده است. در طول این مدت مراحل تحلیل و طراحی و فراهم‌سازی دیتا به منظور ارتقای این نرم‌افزار به صورت جدی در این مرکز پی‌گیری می‌شد که خوشبختانه در سال 1383 عملیات فنی به روزسازی این نرم‌افزار آغاز شد، که به دلایل متعددی فرآیند تولید آن در سال مذکور متوقف گردید، اما مجدداً روند اجرایی این طرح از 25 اردیبهشت 84 شروع شده و به شکل طاقت‌فرسایی تا 10 مهر ماه سال جاری ادامه یافت.
به این ترتیب در این مدت نورالانوار از یک برنامه قرآنی به یک نرم‌افزار تخصصی تفسیری ارتقا یافت و تلاش چندین ساله محققین و متخصصین این مرکز به ثمر نشست. در 28 شهریور 84 نسخه سه زبانه برنامه را به طور آزمایشی برای نمایشگاه جی تکس در امارات متحده عربی تولید نمودیم و بعد از آن محتوا و امکانات برنامه را به حد چشمگیری افزایش دادیم. همچنان که گفتیم هدف اولیه از تولید این برنامه، ارتقای نورالانوار 2/2 بود، ولی از آنجا که در نسخه جدید نورالانوار متون تفسیری بسیاری را گنجاندیم، به نرم‌افزار جامع تفاسیر نور تبدیل گردید. هر چند می‌توان گفت که این برنامه در واقع فرآیندی از امکانات و تجربیات سه نرم‌افزار قدرتمند مرکز یعنی نورالانوار و کتابخانه تفسیر و امکانات و قابلیت‌های کتابخانه فقه می‌باشد که با تحلیل و طراحی جدید به منصه ظهور رسیده است.
از این گذشته، هدف مهم ما در تهیه و تنظیم جامع تفاسیر نور، تسهیل امر پژوهش در حوزه تفسیری و ترجمه قرآن کریم بوده تا محققان علوم اسلامی به ویژه، قرآن پژوهان گرامی به منابع مهم در این زمینه دسترسی داشته باشند و به سامان‌دهی تحقیق خود بپردازند.
* مجموعاً در این لوح فشرده چند کتاب و در چه زمینه‌هایی گنجانده شده است؟
** جامع تفاسیر نور مشتمل بر متن کامل 205 عنوان کتاب در 1110 جلد است که در زمینه تفسیر، ترجمه، آوانگاری،‌ لغت و فرهنگ‌نامه قرآنی می‌باشند که در نوع خود بی‌نظیر است؛ زیرا حجم تفاسیر ارایه شده در این نرم‌افزار حدوداً دو برابر تفاسیر موجود در "جامع‌التفاسیر" محصول موسسه فرهنگی ایران است. به جهت برخورداری از حجم عظیمی از اطلاعات مربوط به قرآن کریم و قابلیت‌های متنوع و کارآمد پژوهشی است که این لوح فشرده توانسته است در سیزدهمین نمایشگاه بین‌المللی قرآن کریم عنوان "خادم القرآن" را کسب نماید.
* تعدا تفاسیر ارایه شده در برنامه چقدر است و به چه زبان‌هایی قابل دستیابی هستند؟
**‌ متن کامل 134 عنوان تفسیر فارسی (44 مورد)،‌ عربی (86 مورد) و انگلیسی (4مورد) از مذاهب مختلف اسلامی به همراه امکانات متنوع پژوهشی در جامع تفاسیر نور گنجانده شده است که در این میان 4 عنوان تفسیر انگلیسی به نام‌های تفسیر میراحمدعلی، تفسیر نمونه، تفسیر نورالقرآن و تفسیرالمیزان، از تفاسیر انگلیسی این برنامه هستند که دو عنوان نخست، دربردارنده تفسیر کامل آیات قرآنی می‌باشند. مطلب دیگر این که 85 عنوان از تفاسیر برنامه تفسیر کامل در 754 مجلد، 19 عنوان آنها تفاسیر ناقص در 90 مجلد و 22 عنوان تفسیر موضوعی در 32 مجلد و 4فرهنگنامه واژگان قرآنی در 27 مجلد می‌باشد و مجموعاً‌ 130 عنوان کتاب در 903 مجلد است که این موارد به غیر از چهار مورد تفسیر انگلیسی موجود در برنامه است.
* در مورد ترجمه‌های عرضه شده صحبت کنید و بفرمایید که چند ترجمه و به چه زبان‌هایی در برنامه تعبیه گردیده است؟
** قابلیتی که به ارزشمندی و کارآمدی این نرم‌افزار کمک شایان نموده، وجود ترجمه‌های متنوع با زبان‌های مختلف در برنامه است. 36 ترجمه فارسی که 12ترجمه آن برگرفته از تفاسیر است، در این گنجینه قرآنی قابل دسترسی است. ضمن این که 28 ترجمه خارجی به 18 زبان گوناگون برای استفاده کاربران مختلف فراهم آمده است؛ زبان‌هایی چون: انگلیسی (9عنوان)، روسی (3عنوان)، فرانسوی، آلمانی، ایتالیایی، اسپانیایی، پرتغالی، لهستانی، بلغاری، آلبانیایی، ترکی استانبولی، آذری، اردو، ژاپنی، چینی، مالایی و سواحلی.
همچنین کاربر می‌تواند به جستجو در ترجمه قرآن به 13 زبان خارجی اقدام نماید. بدیهی است که امکان مزبور کاربران بسیاری را پوشش می‌دهد و بر تعداد استفاده‌کنندگان برنامه می‌افزاید. به طور کلی باید عرض کنم که در این کتابخانه الکترونیکی 64 عنوان ترجمه در 19زبان دنیا ارایه شده است.
* چه نوع کتب تفسیری در این نرم‌افزار ارایه شده و آیا در قالب خاصی عرضه گردیده‌اند؟
** تفسیرهای برنامه به سه زبان فارسی، عربی و انگلیسی از مذاهب مختلف اسلامی هستند که از جنبه‌هایی مانند زبان، قرن، مذهب، نام کتاب، نام مولف و موضوع قابل دسته‌بندی و چینش‌اند و کاربر می‌تواند دامنه برنامه را به بر مبنای زمینه دلخواه خویش تعیین نماید و به تحقیق در محدوده موردنظر بپردازد.
* قرآن پژوهان و محققان بسیاری به طور تخصصی در حوزه ترجمه و تفسیر آیات کار می‌کنند و کمابیش با اصطلاحات و واژگان مهم قرآنی مواجه‌اند. آیا لغت‌نامه و یا قاموس‌های قرآنی معتبر و موردنیاز را هم ارایه نموده‌اید؟
** بدیهی است که در پژوهش‌های قرآنی، نیاز مبرمی به لغت‌نامه و فرهنگ‌نامه‌های قرآنی داریم. به همین جهت متن کامل 4 عنوان فرهنگ‌نامه معتبر قرآنی در 27 جلد در این لوح فشرده عرضه شده است که عبارت‌اند از: التحقیق فی کلمات القرآن (13جلد)، قاموس قرآن (7جلد)، مفردات راغب (1جلد) و مجمع‌البحرین (6جلد)، افزون بر این متن کامل 2 لغت‌نامه عربی به عربی در 23 جلد به نام‌های لسان‌العرب (15جلد) و کتاب العین (8 جلد) به همراه امکان جستجو قابل استفاده است.
* از اطلاعات محتوایی که بگذریم، چه قابلیت‌ها و امکانات را برای تسهیل امر تحقیق در متون برنامه‌ برای کاربران در نظر گرفته‌اید؟
** بیان تمام امکانات فنی برنامه، خود مجالی دیگر می‌طلبد، اما به طور کلی می‌توان به بارزترین این قابلیت‌ها اشاره کرد.
جستجوی ساده و ترکیبی در متن و فهرست کتب، ارتباط همزمان آیه انتخابی با ترجمه و تفسیر، تنظیم سوره‌ها بر اساس ترتیب نزول با استفاده از مصحف امام علی(ع) و مصحف الازهر، دسترسی به فهرست اعلام‌شان نزول استخراج شده از 17 تفسیر و ارتباط متون عربی به لغت‌نامه‌های عربی برنامه از جمله امکانات کاربردی برنامه به شمار می‌آیند.
کاربر به وسیله امکان "مقایسه" می‌تواند به پژوهشهای تطبیقی در تفاسیر عربی و ترجمه‌ها آنها اقدام نماید و همچنین از قابلیت ارتباط آیات با احادیث از جنبه‌های مختلف بهره‌مند گردد. انتقال به جایگاه دقیق تفسیر آیه دلخواه در متون تفاسیر، ارایه ابزارهای متنوع پژوهشی در صفحات گوناگون برنامه (مانند علامت‌گذاری، حاشیه‌نویسی، نمایه‌زنی و رنگی کردن)، محدود کردن کتب به وسیله دامنه کتابی، آیه‌ای و جلدی و نیز محدود کردن ترجمه‌ها به صورت‌های گوناگونی چون: زبان، نام کتاب و مولف از دیگر ویژگی‌های پژوهشی برنامه هستند.
با توجه به این که این دائره‌المعارف قرآنی به صورت چند رسانه‌ای ارایه گردیده، لطفاً درباره قابلیت‌های صوتی و تصویری آن نیز توضیح دهید.
درخصوص امکانات تصویری، 390 تصویر و 19 قطعه فیلم مرتبط با آیات در برنامه گنجانده شده است. البته تصاویر مزبور همان تصاویر ارایه شده در لوح فشرده نورالانوار است که به زودی تصاویر جدید متعددی به برنامه افزوده خواهد شد.
امکان به کارگیری فناوری MP3 در قرائت‌های برنامه جهت استفاده در رایانه و دستگاه پخش صوت، از جمله توانمندی‌های صوتی برنامه است. به منظور استفاده بهتر کاربران از برنامه و ایجاد یک فضای معنوی و قرآنی، قابلیت‌های صوتی متنوعی در این لوح فشرده عرضه گردیده است که شامل موارد ذیل می‌باشد:
- 10 دوره ترتیل کامل از اساتید معروف به نام‌های: سعدالغامدی، محمدصدیق منشاوی، عبدالباسط محمد عبدالصمد، عباس امام جمعه، سعدیان، شهریار پرهیزکار، علی الحذیفی، محمد جبریل، عبدالله مطرود و ابوبکر شاطری؛
- دوره کامل قرائت تحقیق خلیل الحصری؛
- 30 قرائت مجلسی در 7/5 ساعت با صدای 18 قاری مشهور مصری و ایرانی به نام‌های:‌ مصطفی اسماعیل، عبدالباسط محمد عبدالصمد، محمدصدیق منشاوی، محمودعلی البناء،‌ سید سعید، کریم منصوری، متولی عبدالعال، غلوش، احمد نعینع، طوخی، عبدالغزیز حصان، لیثی، محمد احمد بسیونی، محمد رمضان، سعید مسلم، محمد محمود طبلاوی، شحات محمد انور و علامه طباطبایی(ره).
همچنین کاربر با توجه به علاقه و نیاز خود می‌تواند به حذف و یا افزودن قرائت ترتیل و مجلسی مورد نظر خویش به برنامه اقدام نماید و این گونه، بر روی فایل‌های صوتی برنامه مدیریت لازم و دلخواه خود را به عمل آورد.
* آیا در زمینه قرآن کریم، برنامه دیگری هم در دست اقدام دارید؟
** مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی در صدد ارایه نرم‌افزار جداگانه‌ای برای موضوعات قرآنی می‌باشد. ضمن این که کار تحقیقاتی درباره علوم قرآنی را در نرم‌افزار دیگری به نام "مشکلات الانوار"‌ در دستور کار خود قرار داده است که ان‌شاءالله در آینده به قرآن پژوهان گرامی و محققان علوم اسلامی عرضه خواهیم داشت.
در اینجا مناسب است از تمامی عزیزانی که در بخش‌های مختلف مرکز تحقیقات نسبت به تهیه و تولید این برنامه مفدی و ارزشمند قرآنی همت گمارده و خالصانه زحمت کشیده‌اند، کمال تقدیر و تشکر را داشته باشم. همچنین از توجه و مساعدت همه اشخاص حقیقی و حقوقی که ما را در به ثمر رسیدن این دائره‌المعارف عظیم تفسیر و ترجمه یاری رساندند. سپاسگذاری می‌کنم و برای همگان توفیق بهروزی و موفقیت مسألت دارم.