آموزش به رونق مجدد سینمای کودک و نوجوان بسیار کمک می‌کند

* چطور شد به سمت ساخت برنامه‌های کودک و نوجوان کشیده شدید؟
** من فارغ‌التحصیل رشته کارگردانی از دانشکده هنرهای نمایشی هستم. در سال 1350 با همکاری عده‌ای از دوستان مرکز تئاتر حرفه‌ای کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان را راه‌اندازی کردیم و می‌توانم بگویم که تئاتر کودکان برای اولین بار به صورت حرفه‌ای در کشور پا گرفت. اولین اجراهای حرفه‌ای در 2 شکل صحنه سیار و صحنه ثابت پا گرفت و چندین سال تداوم پیدا کرد. در کنار آن نیز کار آموزش انجام می‌شد و تعداد زیادی از جوانان را در همان سالها توانستیم تعلیم دهیم که همین افراد به مراکز مختلف کانون در شهرستان‌ها فرستاده شدند و کلاسهای تئاتر در سراسر ایران برای کودکان برگزار می‌شد. از سال 54-1353 به تلویزیون آمدیم و کار تئاتر و سریالهای نمایشی برای اولین بار در تلویزیون توسط گروه ما شکل گرفت و می‌توانم بگویم که به نوعی ما پایه‌گذار این شیوه کاری در تلویزیون بودیم.
* شما اشاره کردید که فعالیتتان را از کانون شروع کرده‌اید و همچنین آموزشهایی نیز در کانون به افراد داده می‌شد فکر می‌کنید چرا دیگر چنین موج فعالی در کانون پرورش فکری کودکان و نوجوانان تربیت نشد؟
** طبیعی است چرا که تعداد دوستانی که در این زمینه فعالیت می‌کردند به مرور زمان متعدد می‌شدند و از طرف دیگر عرصه کار به تلویزیون کشیده شد، طبیعتا نوع کارها از نظر شیوه، مدل و تکنیک به دلیل نگاه به کار تصویر متفاوت شد. بنابراین تئاتر زنده به مرور محور شد. تلویزیون به دلیل بار وسیعی که از نظر مخاطب داشت و دارد معمولا افراد را جذب می‌کرد و کسانی که در این زمینه فعالیت می‌کردند به دلیل برد تصویر و این جذابیت به این سمت یعنی تلویزیون کشیده شدند.
* ما زمانی شاهد رونق بسیار زیاد سینمای کودک بودیم اما در حال حاضر من فکر می‌کنم سینمای کودک و نوجوان دوران بسیار بدی را می‌گذراند شما علت اینکه سینمای کودک به این حال و روز افتاده است را چه چیزی می‌بینید؟
** ببینید علل مختلف دارد اما من فکر می‌کنم از علتهای اصلیش برمی‌گردد به تکنولوژی و استفاده ما از این تکنولوژی‌های جدید. در حال حاضر کامپیوتر امکانات متعددی برای بچه‌ها ایجاد می‌کند از بازیهای کامپیوتری گرفته تا دیدن فیلم‌ها و چیزهای مختلف و متعدد و وقتی این امکانات از سطح شهر و مراکز استثنایی به داخل خانه‌ها کشیده شود مسلما دیگر خانواده‌ای حاضر نیست هزینه کند و بچه‌اش را به سینما ببرد. چرا که با همان امکانات داخل خانه‌اش می‌تواند بهترین فیلم‌ها و سریالها و کارتون‌ها را به بچه‌اش نشان دهد. علت دیگر رکود سینمای کودک آن است که خیلی به سینمای کودک و نوجوان از لحاظ تجارتی بها داده نشد در حالی که سینما به عنوان بخش خصوصی نیاز به سرمایه‌گذاری دارد و در این زمینه اولویت به طور عام با سینمای بزرگسال است. من فکر می‌کنم تمامی این عوامل باعث می‌شود سینمای کودک نتواند روش سال 68-67-66 را پیدا کند، البته باید امیدوار بود.
*اما در اروپا و آمریکا به به کارگیری تکنولوژیهای روز مثل کامپیوتر توانسته‌اند فیلم‌هایی بسازند که بسیار پرفروش حتی در سطح جهان بوده است؟
**خوب ببینید در همان اروپایی که شما مثال می‌زنید اگر از تکنولوژی روز و ابزار و امکانات کامپیوتری استفاده نمی‌شد سینمای کودک نمی‌توانست جوابگو باشد. یعنی از فیلم‌های انیمیشن گرفته تا فیلم‌هایی که با امکانات و تجهیزات خاص ساخته می‌شوند همه حاصل تجهیزات تکنولوژیکی است و فیلم‌هایی که کاملا رئال هستند و فقط به کمک کار فیلمبرداری و دوربین و امکانات کلاسیک ساخته می‌شوند آنچنان جذابیتی برای بچه‌ها و خانواده‌هایشان ندارد من فکر می‌کنم آنها به دلیل استفاده از تکنولوژی توانسته‌اند به موفقیت برسند.
* برگردیم به سینمای کودک خودمان فکر می‌کنید در حال حاضر و با وجود مدیریتی که هست سینمای کودک به کجا باید هدایت شود تا ما شاهد رونق دوباره آن باشیم؟
** ببینید هر چیزی در زمانی که تازگی داشته باشد جذابیت دارد و چنانچه در اختیار عام هم قرار بگیرد برای یک دوره جذابیت عام هم پیدا می‌کند من فکر می‌کنم باید وارد عرصه‌های پیچیده‌تری از تکنولوژی و دانش و تجربه شویم ما نیاز داریم در تمامی زمینه‌ها آموزشهای مختلف و متنوع بدهیم حتی به کودکان در مدارس نه هر هفته حداقل 2 هفته‌ای یکبار آموزش تئاتر داشته باشیم نه فقط بازیگری. اگر این آموزشها داده شود اولین اثر مثبتش آن است که تماشاچی خوب در حد وسیع می‌سازیم.
ثانیا همین کودکان در سالهای مختلف آشنا می‌شوند با سینما از بازیگری گرفته تا کارگردانی و فیلم‌نامه نویسی و ... در نتیجه افرادی که از این مجموعه عظیم بیرون می‌آیند هم تعدادشان بیشتر است و هم با دانش بیشتری مدارج عالی‌تر را طی می‌کنند ما در حال حاضر مجبوریم با تبلیغات فراوان بچه‌ها را به سینما بکشانیم اما اگر آموزش از پایه انجام بگیرد هم بچه‌ها بیننده آگاه و با دانشی خواهند بود و هم شکل‌گیری‌شان در عرصه سینما و هنر از پایه بوده است. اگر این اتفاق بیفتد سینمای کودک و نوجوان ما در همه ژانرها واقعا به رشد فوق‌العاده‌ای می‌رسد.
* نقش بنیاد را در پیشرفت و توسعه سینمای کودک چقدر مثبت ارزیابی می‌کنید؟
** بالاخره بنیاد سینمایی فارابی یکی از مسوولیت‌های اصلیش همین سینمای کودک بوده و همیشه به عنوان یک کمک‌کننده تلقی شده است. بنیاد می‌تواند تاثیر مثبت بگذارد اگر امکانات بیشتری و البته در زمینه تصمیم‌گیری داشته باشد.
* شما فکر می‌کنید بنیاد این امکانات را ندارد؟
** من همیشه به یک چیزی باور و اعتقاد دارم و آن این است که اگر ما می‌توانیم در هر نقطه‌ای که هستیم و می‌خواهیم راجع به موردی اظهارنظر کنیم ابعاد متعدد آن قضیه را در نظر بگیریم کمتر ممکن است به خطا برویم و بیشتر به نقاط واقعی و دقیق یک موضوع برسیم. بنابراین من به دلیل عدم اطلاعات دقیق در این زمینه نمی‌توانم اظهارنظر بکنم.
* شما در سریال زیر گنبد کبود به سمت ادبیات کهن و قصه‌گویی رفتید در واقع همان تعامل سینما و ادبیات که آقای جعفری جلوه در حال حاضر روی آن تاکید فراوان داشتند. چرا در حال حاضر این شیوه فیلمسازی منفعل شده است؟
** سینما از یک زاویه فقط می‌تواند یک تکنیک باشد و می‌تواند سطحی‌ترین موضوع‌ها را با قوی‌ترین تکنیک‌ها بیان کند. ما دارای فرهنگ بسیار غنی هستیم که اگر با تکنولوژی همخوانی پیدا کند شیوه‌های متعالی در سینما به وجود می‌آید. این مساله نیاز به تجربه دارد.
کارگردان و فیلمنامه‌نویسی که در این زمینه تجربه کمی دارد و یا در بخش‌های به خصوصی تجربه دارد نمی‌تواند به مقوله آموزش به معنی حقیقی‌اش بپردازد. اینجا سوالی مطرح می‌شود که ما چگونه می‌توانیم این غنای فرهنگی بسیار بالا و با تنوع خودمان را با تکنولوژی ادغام بکنیم تا حاصل کار یک فیلم فوق‌العاده هم از نظر زیبایی‌شناسی و هم از نظر اجتماعی شود؟
من فکر می‌کنم آموزش مهمترین گام است و بخشی از همین آموزش می‌تواند به عنوان تجربه قلمداد شود. من معتقدم که تجربه همراه تئوری.
سریال زیر گنبد کبود همانگونه که شما مثال زدید موضوع و اسمش قصه‌گویی بود. یعنی هدف این بود که چگونه می‌توان یک موضوع را به قصه و قصه را به نمایش و تئاتر تبدیل کرد بدون آنکه کوچکترین نگاه مستقیمی به مقوله آموزش اما در عین حال یک کار آموزشی تلقی می‌شد انجام گیرد. من فکر می‌کنم زیر گنبد کبود با همین شیوه و سبک توانست همچنان در نوع خود بسیار موفق عمل کند و همین که اثر مثبتی را حتی پس از سال‌ها گذاشته است برای من بسیار ارزشمند است. در هر حال من فکر می‌کنم رویکرد آقای جعفری جلوه در خصوص تعامل ادبیات و سینما بسیار رویکرد مثبتی خواهد بود و به رونق مجدد سینمای کودک بسیار کمک خواهد کرد.
* جشنواره 20 را چگونه ارزیابی می‌کنید؟
** امروز روز سوم جشنواره است - قابل ذکر است که این مصاحبه در روز سوم جشنواره انجام شده است - و چندان فرصت نکرده‌ام کارها را ببینم. اما یکی از موارد مثبت جشنواره امسال این بود که سینما به 12-10 شهرستان اصفهان برده شد و این یک اتفاق بسیار موفق در حوزه سینمای کودک و نوجوان است و می‌شود گفت اگر این اقدام مثبت ادامه پیدا کند برای آینده سینمای ایران بسیار مفید خواهد بود. اما در ارتباط با ارزیابی جشنواره باید بگویم که باید منتظر بود تا انتهای جشنواره و نباید خیلی سطحی و شتاب‌زده به ارزیابی فیلم‌ها بپردازیم.