ضرورت فعال‌سازی دیپلماسی هسته‌ای

زاهدالدین سلگی
تصویب قطعنامه شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی علیه ایران، واکنش‌های متفاوتی را در داخل کشور به همراه داشت. گروه‌های منتقد دولت تیم هسته‌ای را به کم‌کاری متهم کردند. گروه‌های تندرو خروج از NPT را خواستار شدند. مجلس در اقدامی تلافی‌جویانه با تصویب الزام دولت به تعلیق اجرای پروتکل‌الحاقی سعی در مقابله به‌مثل با تلاش کشورهای اروپایی برای ارجاع پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت داشت و برخی احزاب و گروه‌ها نیز مواضع ملایم‌تری را خواستار شدند. وزارت امور خارجه نیز آمادگی خود را برای دریافت پیشنهادات درباره پرونده هسته‌ای اعلام کرد.
گرچه در این واقعیت که این طبق اساسنامه آژانس و تمامی ضوابط بین‌المللی حق استفاده صلح‌آمیز از انرژی هسته‌ای را داراست، هیچ بحثی وجود ندارد، ولی نباید به یکباره تمامی پل‌ها را خراب کرد و مثلا با خروج از NPT به جهانیان اعلان جنگ دهیم و یا اینکه بدون هیچ‌گونه قید و شرطی تمامی قطعنامه‌های تصویبی شورای حکام را پذیرا شویم. اگر ما امتیاز می‌دهیم بایستی متناسب با آن، امتیاز هم دریافت کنیم. لاریجانی که در دولت خاتمی جزو منتقدین تیم هسته‌ای بود و می‌گفت که ما در توافقنامه پاریس مروارید دادیم و آب‌نبات گرفتیم حال که خود در راس تیم هسته‌ای قرار گرفته است نوبت اوست که در قبال مرواریدی که می‌دهد مروارید دریافت کند و از اقداماتی که باعث ارجاع پرونده هسته‌ای کشورمان به شورای امنیت می‌شود جلوگیری کرده و مانع به خطر افتادن امنیت ملی و تمامیت ارضی کشور شود.
اگر غیر از این باشد، ما در واقع همان راهی را رفته‌ایم که آمریکا با پیشاهنگی اروپا پیش‌رویمان قرار داده است. سخن گفتن در نظام بین‌الملل قبل از اینکه براساس حق باشد، تابع قدرت است. اگر کشوری دارای قدرت اقتصادی و نظامی باشد، برای پیشبرد اهداف خود احتیاجی به قانون و حق و تکلیف ندارد و به راحتی می‌تواند هر کاری را که تضمین کننده منافعش باشد انجام دهد. در اینکه داشتن انرژی صلح‌آمیز هسته‌ای حق ایران است، هیچ شکی وجود ندارد، ولی باید این نکته را در نظر داشته باشیم که دستیابی به انرژی هسته‌ای به قیمتی گزاف برای ما تمام نشود و امنیت ملی و تمامیت ارضی ما را با تهدید مواجه نسازد. با شرایط کنونی و فرصتی که تا ماه نوامبر داریم اگر وضع به همین صورت پیش برود ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت غیرقابل اجتناب است. اگر ما دست روی دست بگذاریم که پرونده هسته‌ای کشورمان به شورای امنیت ارجاع شود در حقیقت کاری را کرده‌ایم که خواسته آمریکا و انگلیس است و با این کار برنامه‌ای را که آنها برای ما پیش‌بینی کرده‌اند هموارتر کرده و آنها را در دستیابی به اهدافشان که وضع تحریم‌های بین‌المللی است یاری می‌کنیم.
در شرایطی که تنها دلخوشی ما رای منفی ونزوئلا و رای ممتنع کشورهایی است که انتظار ما از آنها بسیار بیش از این بود با جو کنونی، در ماه نوامبر جایگزینی کشورهای علی‌البدل در شورای حکام آژانس بین‌المللی انرژی اتمی که مواضع ملایم‌تری نسبت به ایران دارند نیز سودی برای ما ندارد چرا که در صورت نپذیرفتن قطعنامه اخیر شورای حکام توسط ایران در اجلاس آتی لزومی به رای‌گیری مجدد نبوده و پرونده ایران به صورت اتوماتیک به شورای امنیت ارجاع می‌شود که در آن صورت شرایط برای ایران به مراتب دشوارتر از حال خواهد بود. گرچه مسوولان رده بالای کشور بارها اعلام کرده‌اند که شورای امنیت آخر دنیا نیست و ایران ترسی از ارجاع پرونده‌اش به شورای امنیت ندارد، ولی بایستی به این نکته توجه داشته باشیم که در عصر کنونی و به وجود آمدن سازمان‌هایی مانند سازمان تجارت جهانی که جهان روزبه‌روز کوچکتر شده و به سوی دهکده جهانی پیش می‌رود، حتی ابرقدرتی مانند آمریکا که بزرگترین قدرت اقتصادی جهان است با وضع تحریم‌هایی این چنینی دچار مشکل می‌شود. پس بهتر است به هموار کردن مسیر شورای امنیت برای غرب‌‌‌‌، از بروز بحران‌هایی که کل پروژه هسته‌ای و حتی امنیت ملی و تمامیت ارضی‌مان را مورد تهدید قرار می‌دهد جلوگیری کنیم.
آمریکا بارها نشان داده است که از هیچ ترفندی برای پیش بردن اهداف خود دریغ نمی‌کند، در جاهایی که لازم باشد با دادن امتیازهای فراوان به کشورهایی که احتیاج به رای آنها دارد، با تطمیع این کشورها، آرای آنها را به سود خود تغییر می‌دهد. در مورد هند که هیچ کارشناس سیاسی پیش‌بینی رای مثبت هند به قطعنامه شورای حکام را نمی‌کرد آمریکا این کار را کرد و رای هند را به سود خود تغییر داد، با این تفاسیر ما باید در مورد مسایلی که به تمامیت ارضی و امنیت ملی‌مان مربوط می‌شود، از تکیه به احتمالات خودداری کرده و واقعیات عینی را مدنظر قرار دهیم. آمریکا در عمل نشان داده است اگر لازم باشد سازمان ملل و شورای امنیت را نیز دور زده و بدون تصویب قطعنامه‌ای که چنین مجوزی را برای آمریکا صادر کند، کشوری را مورد تجاوز نظامی قرار می‌دهد کمااینکه در مورد عراق این کار را انجام داد و منتظر تصویب شورای امنیت که خود عضو دائم و دارای حق وتوی آن است، نشد. در شرایط کنونی بهترین گزینه برای مقابله با تلاشهای آمریکا که در جهت زدن مهر مشروعیت به اقدامات خود علیه ایران و بسیج جامعه جهانی علیه کشورمان گام برمی‌دارد اولا از اقداماتی شتابزده که این اقدام آمریکا را موجه می‌سازد خودداری کنیم. ثانیا مواضع قدرت‌هایی مانند چین و روسیه را که در شورای امنیت از حق وتو برخوردارند بیش از پیش به خود نزدیک کنیم.
در چنین حالتی حتی در صورت ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت می‌توان امیدوار بود. ذکر این نکته نیز لازم است که پرونده هسته‌ای ایران، پروژه‌ای است که غرب بعد از اشغال نظامی عراق روی آن برنامه‌ریزی کرده و به این سادگی آن را از دست نخواهد داد و یک اشتباه از سوی ایران کافی است که آمریکا سناریوی عراق را در مورد ایران نیز به اجرا درآورد.