بازی برد - برد در سیاست بین‌الملل

محسن بشمه
یکی از تعاریف ارائه شده درباره سیاست، سیاست را هنر تعامل با رقیب می‌داند.
چنین تعریفی از سیاست را می‌توان هم در ارتباط با رقبای داخلی به کار برد هم در ارتباط با رقبای خارجی. یعنی دولت‌هایی که در عرصه روابط بین‌الملل به رقابت می‌پردازند را می‌توان با هنر تعامل به نفع خویش به کار گرفت؛ رقابتی که کمترین هزینه و بیشترین فایده را در پی داشته باشد.
طبیعی است سیاستمدار با دیپلماتی که سکان سیاست خارجی یک دولت را بر عهده می‌گیرد باید این هنر را در حد اعلای خود شناخته و به کار گیرد. چنین شناختی مستلزم آن است که فرد دیپلمات هم حقوق دولت متبوع خود را به خوبی بشناسد هم با حقوق سایر دولت‌ها در عرصه بین‌المللی آشنایی کامل داشته باشد.
بدیهی است عرصه بین‌الملل، عرصه‌ای است که دیپلمات‌ها برای دستیابی به حقوق و منافع دولت خود به بازیگری می‌پردازند. در این عرصه دیپلماتی موفق است که بهترین چم‌بازی را انتخاب کند.
دیپلمات می‌تواند نوعی بازی ارائه دهد که نتیجه مساوی برای آن قابل تصور نباشد. بلکه نتیجه یا برد باشد یا باخت. در پایان این نوع بازی، بازیگر یا بازنده از زمین رقابت بیرون می‌آید یا برنده. در صورت برد به نتیجه مطلوب رسیده و در صورت باخت همه چیز را از دست داده.
معمولاًَ دیپلمات‌های سرسخت و غیر منعطف به چنین بازی‌ای تن می‌دهند. نمونه چنین بازی‌هایی را بارها در روابط بین‌الملل شاهد بوده‌ایم.
در حال حاضر برای بسیاری از دولت‌ها حضور در چنین بازی‌هایی مطلوب نیست. تنها به این دلیل که از دو احتمال موجود یک احتمال حتماً‌ باخت است.
اما بازیگران بین‌المللی انواع دیگری از بازی را در پیش رو دارند.
حضور در تعاملی با نتیجه برد - برد، یکی از انواع تعاملات و بازی‌های بین‌المللی است. در این بازی، دیپلمات تمام دار و ندار خود را بر سر برد یا باخت قرار نمی‌دهد. بلکه با عبور از بخشی از حقوق خود، دستیابی به بخش دیگر حقوق را برای خود تضمین می‌کند. نکته قابل توجه این بازی این است که هر دو طرف تعامل و رقابت به چشم‌پوشی از بخشی از حقوق خود می‌پردازند.
به نظر می‌رسد دستگاه دیپلماسی کشور ما هم اکنون بر سر دو راهی انتخاب قرار گرفته است.
انتخاب نوع بازی بستگی به زیرکی و موقعیت شناسی دیپلمات‌های ایرانی دارد. موضوع انرژی هسته‌ای ایران از حد مرزهای ملی فراتر رفته و هم اکنون توجه سایر ملت‌ها و سایر بازیگران بین‌المللی را به خود جلب کرده در نتیجه تصمیم‌گیری پیرامون موضوعی با این اهمیت مطمئناً‌ با کلیت و موجودیت نظام ارتباط پیدا می‌کند.