شوخی با بودجه

سیدابوطالب مردانی
لایحه بودجه سال آینده بر مبنای نفت 40 دلار، یکی از پر سرو صداترین اخبار مربوط به دولت دکتر احمدی‌نژاد در هفته‌های اخیر بوده است. از یک بابت تصمیم شجاعانه دولت مبنی بر طرح‌ریزی بودجه بر اساس نفت 40 دلار واقعا قابل تقدیر است. خصوصا اینکه همیشه بودجه بر اساس قیمت حال حاضر نفت و با نگرشی محتاطانه بسته می‌شد. در حالی که دولت بر اساس سقف قیمت نفت در حال حاضر بودجه را بسته است. یعنی طبق پیش‌بینی دولت، شرایط جهانی تا سال بعد هیچ تغییری که منجر به کاهش قیمت نفت می‌شود، نخواهد کرد. جالب‌تر اینجاست که در این بودجه،‌ اصلا روی کارشکنی دشمنان، خصوصا آمریکا، هیچ حسابی باز نشده است. مگر نه اینکه برخی از تولیدکنندگان نفت حاضرند به یک اشاره آمریکا، با تولید اضافی، بزنند توی سر قیمت؟! و مگر نه اینکه هر سال با فرا رسیدن فصل گرما، قیمت جهانی نفت خود به خود پایین می‌آید؟ در این صورت، حتی بدون در نظر گرفتن حاشیه احتیاط، باز هم قیمت 40 دلار برای بودجه خوش‌بینانه است.
البته با توجه به تبلیغات وسیع برخی روزنامه‌های وابسته به جناح دولت، به نظر می‌رسد که برخی، روی افزایش قیمت نفت بعد از تحریم ایران حساب جدی باز کرده‌اند. البته شاید ساده‌انگارانه به نظر برسد ولی از آنجایی که هیچ حرکتی از آن جناح، بی دلیل انجام نمی‌شود، نمی‌توان این امکان را نادیده گرفت. در این صورت با ادامه بحران هسته‌ای، قیمت نفت افزایش پیدا می‌کند و تا آخر سال بعد خیال همه از بابت قیمت 40 دلاری راحت خواهد بود. اگر فکر می‌کنید که در حال خواندن یک مطلب طنز هستید کاملا در اشتباهید. خیلی‌ها ممکن است فکر کنند که این، همان فرصت‌سازی در تنگناست. اما اگر تحریم اقتصادی ایران، شامل خرید نفت هم شد چه؟ مگر در مورد عراق، دومین تولید کننده بزرگ نفت جهان، اینطور نشد؟ آیا در آن مدت بازار نفت جهانی ترکید؟
به هر شکل خوش‌بین‌ترین کارشناسان نفتی هم نمی‌تواند احتمال سقوط قیمت نفت را رد کنند. تنها شایعه افزایش تولید از طرف یکی از تولیدکنندگان یا حتی استفاده از ذخایر نفتی- که قبل از این هم رخ داده است- می‌تواند منجر به سقوط قیمت نفت شود و اگر این موضوع تداوم پیدا کند، کسری بودجه دولت، حتمی است. حال این کسری بودجه چگونه جبران خواهد شد. لابد حضرات کابینه‌نشین فکر آنجایش را هم کرده‌اند. تازه، بعد دیگر مساله این است که دولت ایران وظیفه دارد در مقابل تحریم اقتصادی غرب، غرب را تحریم نفتی کند. پس اصلا عاقلانه این بود که بودجه سال آینده بدون توجه به درآمدهای نفتی نوشته می‌‌شد.
به طور خلاصه، دولت دکتر احمدی‌نژاد، در اولین تجربه تخصیص بودجه دست به خطر بزرگی زده است. دولت هم مسلما مثل همه ما می‌داند که باید با مساله نفت محتاطانه برخورد کرد. این احتیاط از دو جنبه است: اول اینکه نفت تنها درآمد قابل اتکای ملی ماست و هیچ جایگزینی ندارد. جنبه دوم و مهمتر اینکه تعیین قیمت نفت و مسائل جهانی مربوط به آن نه تنها در اراده و تصمیم ما نیست، بلکه با توجه به جریان قدرت جهانی، ما به راحتی می‌توانیم از این ناحیه ضربه بخوریم. حال با توجه به تمام این موارد بستن بودجه بر اساس سقف قیمت کنونی نفت، در فصل سرما و شرایط تقریبا مساعد، و مخصوصا حضور عناصر توازن در بازار نفت- مثل عربستان - عاقلانه است؟