جنگ ایران و عراق از نگاه نویسنده روسی

کتاب «ایران و عراق؛ رویارویی یا همکاری؟» کتابی است نوشته «علی علی‌یف» نویسنده روسی که راجع به هشت سال جنگ ایران و عراق می‌باشد.
تاکنون در شرق‌شناسی روسی اثر چنان حجیمی نبوده است که در آن به صورت بسیار مفصل روابط بین دو کشور ایران و عراق از قرون وسطی تاکنون بررسی شده باشد. در مطالعه فصل‌های اول کتاب «ایران و عراق؛ رویارویی یا همکاری؟» این نکته به چشم می‌خورد که مؤلف آگاهانه و عمداً از موضوع اصلی کتاب منحرف می‌شود.
بخش قابل توجه قسمت اول کتاب به اصل و نسب فارس‌ها و عرب‌ها، مراحل ورود اسلام به ایران، سهم فلاسفه و دانشمندان در برقراری اسلام (آثار آن‌ها به طور وسیعی به زبان عربی ترجمه می‌شد) اختصاص دارد. این موضوع شایان مطالعات جداگانه‌ای است که توسط خاورشناسان کشورهای زیادی به عمل آمده است. با این حال، روابط بین ایران و عراق،‌ دو کشور اصلی منطقه خلیج‌فارس در کتاب علی‌یف جایگاه اصلی را به خود اختصاص داده است.
در تایخ روابط بین دو کشور مراحل همگرایی و واگرایی بوده است. قراردادهای متعددی منعقد می‌شدند که در مراحل مختلف اختلافات بین دو کشور را حل می‌کردند، ولی این قراردادها به همان سرعتی که منعقد می‌شدند، نقض هم می‌شدند. با این حال، چه چیزی باعث افتادن دو کشور به ورطه جنگ خونین سال‌های 1988 ـ 1980 شد که هزاران رزمنده دو کشور در جریان آن جان خود را از دست دادند؟!
به عقیده نویسنده کتاب، علل این واقعیت حالت جامعی داشته و ناشی از رویارویی اقتصادی، اختلافات اجتماعی ـ اقتصادی، اختلافات مذهبی و مرزی بود. بعضی مسایل بین دو کشور ریشه در دوران قدیم داشتند و مسایل دیگر، محصول عصر حاضر هستند.
شمار بسیار زیادی کتاب درباره جنگ ایران و عراق نوشته شده است. ولی کمبود اصلی این کتاب‌ها این است که اغلب در نوشتن آن‌ها از منابع اصیل ایرانی و عراقی استفاده نشده است.
نویسنده کتاب مورد نظر فرامین محرمانه صدام حسین، پیام امام خمینی به مردم و طرح‌های ستادهای کل دو کشور را مطرح کرده است. فهرست مبسوط ادبیاتی که نویسنده مورد استفاده قرار داده، ضمیمه شده است. همچنین شجره حکام و مسئولان ایران از قرون وسطی تا عصر حاضر آورده شده است.
گفتنی است که کتاب فوق که از انتشارات دانشگاه مسکو است در 768 صفحه در سال 2003 به چاپ رسیده است.