پایان‌ساز مخالف

*دلیل پیروزی نامزدهای حماس را چه می‌‌دانید؟ فساد حاکم بر تشکیلات خودگردان و جنبش فتح یا موضع سرسختانه حماس در برابر اسرائیل؟
** چند عامل برای پیروزی حماس دست به دست هم دادند. نخست اینکه جنبش حماس در عرصه اجرایی نیرویی ناشناخته است. خود این ناشناختگی به آن جاذبه‌ای می‌دهد که اگر با فعالیت‌های اجتماعی حماس مثل «خدمات» خیریه و امداد و... جمع شود، به عاملی تعیین‌کننده تبدیل می‌شود.
مورد دوم، ناکامی طرح های مختلف صلح از اسلو به بعد است که جنبش فتح رهبری آن‌ها را به عهده داشت. این ناکامی‌ها منجر به این شد که شعار حماس مبنی بر بیهودگی این طرح‌ها در برخورد با اسرائیل، در افکار عمومی فلسطینیان اثبات شود.
عامل بعدی، فساد اداری و سیاسی و بوروکراسی حاکم بر فلسطین است که مردم فلسطین را به ستوه آورده و باعث شده که آنها به یک نیروی جایگزین رای بدهند تا از نقش نظارتی آن در پارلمان برای مبارزه با این فساد استفاده کنند.
ضمن اینکه جنبش حماس، نیرویی ریشه‌دار در تاریخ و جامعه فلسطین است و با ساخت مولفه‌های دینی مردم فلسطین سازگاری زیاد دارد و نیرویی جذاب به شمار می‌رود.
* برخی معتقدند حملات اسرائیل علیه رهبران حماس، یعنی آنچه به آن ترور هدفمند می‌گفتند نه تنها منجر به تضعیف این جنبش نشده، بلکه ریشه‌های آن را محکم‌تر کرده است.
** اسرائیلی‌ها شیخ احمد یاسین رهبر معنوی و عبدالعزیز رنتیسی، از رهبران طراز اول این جنبش را به فاصله اندکی ترور کردند. بقیه ترورها بدنه حماس را هدف قرار داد. همان‌طور که می‌دانید حماس دارای دو شاخه داخلی و خارجی است. این جنبش هرم تشکیلاتی قدرتمند و ریشه‌های اجتماعی عمیقی دارد که با ابزاری مانند ترور قابل قطع شدن نیست. همین الان، دکتر محمود الزهار، اسماعیل هنیه، موسی ابومرزوق و بسیاری دیگر از کادرهای حماس نقش بسیار قدرتمندی در اداره جامعه فلسطین دارند و عهده‌دار مسئولیت‌های بزرگی در ساخت سیاسی هستند.
* فکر می‌کنید حماس به تنهایی دولت تشکیل خواهد داد یا با فتح ائتلاف می‌کند؟
** ارزیابی من این است که حماس برای دوره گذار، دولت ائتلاف تشکیل خواهد داد. اظهارنظرهای اولیه رهبران حماس نشان می‌دهد که آنها به نوعی نگران عدم مشروعیت خود در عرصه بین‌المللی و منطقه‌ای با توجه به رد حماس از سوی غرب به عنوان یک سازمان تروریستی هستند. بنابراین با وجود اینکه حماس اکثریت قابل اطمینانی در پارلمان دارد، احتمالا نیروی مذاکره‌کننده را در ویترین حفظ می‌کنند و خود در ساخت‌های اداری فعالیت می‌کنند. این امر با عمده‌ترین برنامه حماس، با توجه به شعار انتخاباتی آنها، که تغییر و اصلاح است سازگاری دارد.
* برخی معتقدند، پیروزی حماس، شانس تندروهای اسرائیل از جمله حزب لیکود را برای پیروزی در انتخابات آینده اسرائیل افزایش می‌دهد.
** من برعکس فکر می‌کنم. به اعتقاد من، کبوترهای اسرائیل در انتخابات اسرائیل شانس بیشتری برای پیروزی دارند.
* یعنی پیروزی حماس بهانه لازم را به دست تندروهای اسرائیل برای اینکه مردم اسرائیل را دچار وحشت کرده و به سوی خود جلب کنند، نمی‌دهد؟
** ببینید، خانم گلدامایر، نخست وزیر اسبق اسرائیل در دیدار معروفش با انور سادات رئیس‌جمهوری وقت مصر حرف جالبی زد. گلدامایر به سادات گفت ما با فلسطینی‌ها پسرخاله هم هستیم و همدیگر را به خوبی می‌شناسیم. یک رابطه معکوس میان فلسطین و اسرائیل وجود دارد. هرگاه نیرویی معتدل در اسرائیل قدرت را در دست داشته در طرف فلسطینی‌ یک نیروی رادیکال قدرت گرفته است. عکس این مساله هم تا به حال صادق بود؛ برای نمونه از دید شارون یاسر عرفات یک نیروی رادیکال بود به همین دلیل هم خود را طرفدار صلح و اعتدال جا زد.
الان که نیروی رادیکال در عرصه سیاسی فلسطین بر سرکار آمده، اسرائیلی‌ها به سمت صلح می‌روند. بنابراین من حزب کارگر را از شانس زیادی برای به دست آوردن کرسی‌های بیشتر در انتخابات آینده اسرائیل برخوردار می‌دانم.
در بیان موصع رهبران داخل و خارج سرزمین‌های فلسطینی حماس، گونه‌ای اختلاف در نحوه رویارویی با اسرائیل دیده می‌شود. برای نمونه، ازمجموعه‌ اظهارنظرهای رهبران حماس که در سرزمین‌های فلسطینی‌ حضور دارند، این‌گونه استنباط می‌شود که ممکن است آنها با خلع سلاح و خارج کردن بند مربوط به محو اسرائیل، در شرایطی خاص از اساسنامه حماس موافقت کنند. در حالی که رهبران خارج از سرزمین‌های فلسطینی، از جمله خالد مشعل، مواضع سرسختانه‌تری دارند.
این تقسیم نقشهاست. در همه سازمان‌های سیاسی، حتی در کنگره ملی آفریقا موضع‌‌گیری رهبران در درون و بیرون آفریقای جنوبی متفاوت بود. در درون سازمان آزادیبخش فلسطین در دوره پیش از قرارداد اسلو نیز این تقسیم نقش ها و وظایف را می‌بینیم.
* و در پایان، آینده حماس را چگونه می‌بینید؟
** من فکر می‌کنم حماس وارد دوره دهه هشتاد جنبش فتح شده است. یعنی کارکرد حماس در جایگاه حکومت با نقش این جنبش در نقش اپوزیسیون کاملاً متفاوت خواهد بود. به همین دیشب، همه رهبران حماس کراوات زدند.
اسماعیل هنیه گفته است که ما می‌توانیم برنامه متارکه جنگ با اسرائیل را به صورت بلندمدت امضا کنیم و برنامه خودمان را برای ادامه فرآیند صلح اعلام خواهیم کرد.
بنا نیست یک نیرو برای همیشه ساز مخالف بزند و مردم خود را بین زمین و آسمان رها کند.