تحرک جدید ایران و غیر متعهدها در شورای حکام

دیپلماسی ایران طی هفته‏های اخیر، دور تازه‏ای از تحرک را با توجه به نشست اضطراری شورای حکام آژانس بین‏المللی انرژی اتمی در سه وجه سازماندهی و اجرا کرده است.
اول. استمرار مذاکرات با کشورهای موثر و انرژیک حوزه آمریکای جنوبی از جمله کوبا، ونزوئلا و بولیوی با توجه به ساخت سیاسی جدید این حوزه و عضویت کوبا و ونزوئلا در شورای حکام رایزنی‏های مقامات وزارت خارجه، تماس مستقیم رئیس جمهور با 3 همتای خود در این کشورها، سفر رئیس کمیسیون امنیت ملی و سفر برنامه‏ریزی شده رئیس مجلس در همین راستا قابل ارزیابی است.
دوم. دبیر شورای عالی امنیت ملی، دور فشرده و سنگینی از مذاکرات «ویژه» را با مقامات ارشد روسیه و چین برگزار کرد 2 کشور محوری وموثر در همکاری‏های ژئواستراتژیک منطقه‏ای و بین‏المللی، واجد نیازمندی‏های مشترک با ما والبته توانمندی واختیارات بالا در شورای حکام و شورای امنیت.
سوم. محور مهم دیگر نیز غیر متعهدها و برخی کشورهای موثر گروه 77 هستند که سفر هفته گذشته قائم مقام وزیر خارجه و دیدار با رئیس مالزیایی غیر متعهدها، سفر روز گذشته وزیرخارجه به آفریقای جنوبی(برای هماهنگی و مذاکره با تروئیکای NAM شامل وزرای خارجه کوبا، مالزی و آفریقای‏ جنوبی) و همین طور سفر برنامه‏ریزی شده وزاری خارجه کشورهای غیر متعهد عضو شورای حکام به تهران و سفر آینده رئیس جمهور ایران به مالزی را هم می‏توان در این محور قابل ذکر دانست.
مجموعه مذاکرات هدفمند فوق به اضافه برخورد فعال، هوشمندانه و فنی با آژانس و بخش بازرسی آن و البته مذاکرات بسیار مهم و صریح دکترلاریجانی با البرادعی را می‏توان پیش زمینه نشست 2 فوریه دانست و اثر آن را دید اما به نظر می‏رسد در ارتباط با نقش مهم جنبش غیر متعهدها در شورای حکام
آژانس نگاهی به وضعیت و ظرفیت این گروه در نشست آینده ضروری است:
گروه NAM که سال 2002 با ابتکار جمهوری اسلامی ایران در شورای حکام شکل گرفت از ژوئن 2003 و آغاز طرح فعالیت‏های اتمی کشور ما در شورای حکام همواره فراکسیونی قدرتمند در برابر فشار غیر حقوقی قدرتها بوده است.
گرچه گهگاه برخی کشورهای این جنبش با ترک منافع مشترک تسلیم فشار آمریکا شده‏اند اما در کل گروه NAM از روحیه بازدارندگی و مقاومت خوبی برخوردار بوده است که به اجماع نرسیدن قطعنامه 24 سپتامبر گذشته را می‏توان نتیجه مقاومت ادواری آن دانست و چه بسا اگر بازیگری بدهند نبود، قطعنامه یاد شده تصویب هم نمی‏شد.
نباید فراموش کرد که بعد از خود سازمان ملل متحد، غیر متعهدها با 116 عضو فعال بزرگترین تشکل بین‏المللی هستند لذا نباید قدرت بزرگ تاثیرگذاری آن در سایر مجامع بین‏المللی را نادیده گرفت. نشست مجمع عمومی آژانس در سپتامبر گذشته و رد درخواست نماینده آمریکا برای صدور قطعنامه علیه کشورمان ناشی از همین قدرت است که در سایر مناسبات بین‏المللی هم قابل تکرار است.
نشست دوم فوریه در شرایط متفاوتی برگزار می‏شود. بعد از مجمع عمومی سپتامبر، غیر متعهدها بوضوح از قدرت بالای کمی و کیفی در شورای حکام برخوردار بوده‏اند حال از 14 عضو (در سپتامبر) به 16 عضو ارتقا یافته‏اند، ضمن اینکه با ورود سوریه ، کلمبیا، کوبا، مصر، اندونزی، بلاروس و لیبی به جای پاکستان، ویتنام، نیجریه، تونس وپرو، ظرفیت و استعداد مخالف NAM با قطعنامه‏ای مشابه سپتامبر گذشته افزایش یافته است.
هند و آفریقای جنوبی در میان غیر متعهدها اعضای ثابت شورای حکام‏اند و دارای اختیارات ویژه تر. کوبا از تروئیکای NAM وارد شورای حکام شده است.
درباره هند باید گفت با توجه به ریاست این کشور بر گروه 77، اهمیت و انتظار همراهی این کشور بزرگ و موثر در امتداد منافع جمعی کشورهای همکاری ضروری است.
روز گذشته و به دعوت تروئیکای NAM، وزیر خارجه کشورمان وارد آفریقای جنوبی شد تا مذاکرات چهارجانبه با کوبا، مالزی و این کشور را رقم زند. پس از سفر هفته گذشته قائم مقام وی به مالزی می‏توان نشست آفریقای جنوبی را در نتیجه نهایی اجلاس 2 فوریه بسیار موثر دانست. یادآوریم که قبل از نشست نوامبر گذشته – که شاهد گزارش نسبتا متعادل البرادعی و عدم حتی پیشنهاد قطعنامع بودیم – تهران میزبان تروئیکای غیرمتعهدها بود. اگر به این نشست مهم، مذاکرات مهم لاریجانی در مسکو و پکن را هم ضمیمه کنیم، نتیجه نشست 2 نوامبر از این بین قابل رصد خواهد بود.
غیر متعهدها یک گروه هم بسته و دارای منافع مشترک از کشورهای در حال توسعه و توسعه نیافته است بنابراین مقاومت NAM در پرونده هسته‏ای ایران در حقیقت تحکیم یک اصل مهم در روابط بین‏الملل و برآوردن حق توسعه و پیشرفت کشورهای عضو وحتی غیر عضو تلقی می‏شود.
اروپایی‏ها در محیط آژانس و برای به سخره گرفتن غیر متعهدها این جنبش را ائتلاف رنگین کمان(Rainbow Coalition) می‏نامند. همین ائتلاف چند رنگ قریب 3 سال است که غرب را در صورت بخشی حقوقی به آپارتاید اتمی زمین‏گیر کرده است و بی‏تردید اگر روزی به ائتلافی تک رنگ تبدیل شود، غرب را از گردنه زورگویی خارج خواهد کرد و آژانس راهم به مسیرشایسته باز خواهد گرداند.