روابط تهران - لندن زیر سایه انفجار

سرگه بارسقیان
وزیر اطلاعات دولت اصلاحات در آخرین هفته دولت دوره خاتمی (شهریور 83) در جمع خبرنگاران اعلام کرد: بحران‌هایی که ایران در آینده با آنها مواجه خواهد بود، لزوماً بحران سیاسی نخواهد بود. وزیر اطلاعات سابق با برشمردن گسست‌های بومی و اجتماعی گفت که نگران تحرکات قومی است و وزارت اطلاعات همه تحرکات قومی را با شدت دنبال می‌کند. بر این اساس بود که دولت ایران رسماً چالش‌های قومی و صنفی را در ردیف «نگرانی‌های امنیتی» خود قرار داد. یونسی نخستین بار نبود که نگرانی خود را بروز می‌داد چرا که یک سال پیش از آن نیز «در سومین همایش فصلی خانه احزاب ایران» گفته بود: آمریکایی‌ها برای مقابله با وحدت جهان اسلام، دامن زدن به جنگ‌های قومی و مذهبی را تدارک دیده‌اند و وزارت اطلاعات موفق شده که در یک سال گذشته بخش زیادی از توطئه‌های دشمنان در داخل ایران را خنثی کند و اکنون نیز در حال همکاری با کشورهای منطقه در این زمینه است.
از آن پس بود که. به زعم آنها - برخی خواست‌های اقلیت‌های قومی به چالشی فراروی حاکمیت ایران تعبیر شد. ناآرامی‌های به وجود آمده در کردستان و خوزستان نشان‌دهنده این «حساسیت مشترک ایران و خارجیان بود». جمهوری اسلامی بر نقش عامل خارجی در این ناآرامی‌ها تأکید دارد و حتی به اقرار بازداشت‌شدگان آشوب‌ها مبنی بر ارتباط با محافل بیگانه اشاره می‌کند و خارجیان نیز وضعیت به وجود آمده را از یکسو نشانه‌های برافروخته شدن آتش زیرخاکستر در نظام اجتماعی ایران و از دیگر سو نشانه بارز بلوغ خواسته‌های فدرالیستی گروه‌های مخالف نظام جمهوری اسلامی قلمداد می‌کند.
توطئه برون‌مرزی
در فروردین ماه سال جاری با بروز برخی ناآرامی‌ها در استان خوزستان، عبدالواحد موسوی لاری وزیر کشور وقت گفت: اصل مساله خوزستان یک توطئه است که ریشه در برون‌مرزها دارد. به دنبال آن وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی دستور داد تا تمامی فعالیت‌های نمایندگی شبکه الجزیره در ایران به حال تعلیق در آید. علت این تصمیم بررسی نقش تلویزیون‌های خارجی و بالاخص شبکه قطری الجزیره در ناآرامی‌های اهواز بود، چه اینکه وزیر وقت اطلاعات پیشتر از نقش تلویزیون‌های خارجی در این ناآرامی‌ها سخن گفته بود. علاوه بر رسانه‌های برون‌مرزی، نقش مقامات خارجی نیز مورد تأکید مسئولان ایران قرار گرفت.
کاظم جلالی مخبر کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس در اظهاراتی اعلام کرد: جک استراو، وزیر امور خارجه انگلیس، با منصور احمد الاهوازی - رهبر حزب دموکراتیک مردم خوزستان - یکی از جریانات کوچک جدایی‌طلب خوزستان ملاقات داشته و او این اقدام را مداخله در امور داخلی ایران دانست. بلافاصله یک سخنگوی وزارت امور خارجه انگلیس در گفت‌وگویی با بی‌بی‌سی وقوع هرگونه ملاقات رسمی بین جک استراو و الاهوازی را رد کرد. این سخنگو افزود که استراو در تاریخ دهم مارس 2005، در یک جلسه عمومی در «انجمن فی‌بین» (Fabian Society) لندن درباره مسائل خاورمیانه سخن می‌گفت و پس از پایان سخنرانی با عده زیادی و از جمله با الاهوازی برای مدت کوتاهی دست داد.
نگرانی‌های سه گانه ایران
انفجارهای سریالی در ماه‌های خرداد، مهر و دی پروژه نگرانی‌های امنیتی را وارد فاز بحران‌های امنیتی کرد و پرده از ماهیت «عوامل خارجی» کنار زد. این انفجارهای سه‌گانه از یکسو فصل جدیدی در مناسبات تنش‌آمیز تهران - لندن گشود و از سوی دیگر نگرانی تهران از ادامه حضور نظامیان آمریکایی - انگلیسی را توجیه کرد. پس از انفجارهای ماه مهر در شهر اهواز محمود احمدی‌نژاد رئیس‌جمهوری اعلام کرد در انفجارهای اهواز به نیروهای انگلیسی به شدت مشکوک هستیم. وی افزود: ماموران اطلاعات و امنیت ایران در موارد قبلی به ردپای انگلیس در این توطئه برخورد کردند. رئیس‌جمهور در حالی حضور نیروهای انگلیسی در جنوب عراق و در مناطق مرزی ایران را عامل ناامنی برای مردم عراق دانست که نسبت به وجود شواهدی در این باره هم هشدار داد.
در همان ایام دادستان دادسرای عمومی و انقلاب اهواز از اعتراف دستگیر شدگان انفجارهای خرداد ماه به ارتباط با سرسپردگان رژیم سابق ساکن لندن خبر داد و بر این اساس ضلع دیگر مثلث بی‌اعتمادی تهران به لندن - در کنار دو ضلع حمایت مستقیم لندن از انفجارها و حضور انگلیس در مرزهای ایران شکل گرفت و آن پناه دادن اغتشاش‌گران و تروریست‌های مخالف جمهوری اسلامی در لندن است. اظهارات رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس تأیید قوی بودن احتمال سوم نزد مقامات و مسئولان تهران است. وزیر اموز خارجه با اشاره به اینکه جمهوری اسلامی ایران، مدارکی مستند از دخالت انگلیس در اقدامات تروریستی اخیر (دی ماه) اهواز در دست دارد تأکید کرد: با توجه به این مدارک، فکر می‌کنم خیلی جایی برای تکذیب این موارد باقی نماند. به گفته منوچهر متکی بمب‌گذاران اهواز با برخی عناصر ضدانقلاب مقیم لندن در ارتباط هستند و این امر براساس اظهارات دستگیر شدگان در حوادث پیشین و نیز اسناد دستگاه‌های اطلاعاتی مشخص شده است. وی افزود: این افراد در لندن مقیم هستند و اسامی آنها نیز مشخص شده است. رئیس دستگاه دیپلماسی ایران بلافاصله یکی دیگر از نگرانی‌های سه گانه ایران را پیش کشید و گفت: فرماندهان نظامی انگلیسی حاضر در بصره به عاملان این اقدامات تروریستی یاری می‌دهند.
در این خصوص براساس اطلاعات ارگان‌های ذیربط کشورمان کلیه قرارها و جلسات فرماندهان انگلیسی در منطقه بصره و جنوب عراق با عوامل آشوب‌طلب و تروریست رصد شده است و مدارک آن نیر موجود است.
رد اتهام ارتباط
سفارت انگلیس در تهران بلافاصله پس از انفجارهای مهرماه اهواز با انتشار بیانیه‌ای با محکوم کردن بمب‌گذاری‌های اهواز اعلام کرد: همانطوری که رسماً به دولت جمهوری اسلامی ایران اعلام کرده‌ایم، نیروهای انگلیسی در عراق آماده‌اند تا به هر شیوه ممکن در راستای پیشگیری از این حملات یا شناسایی مسئولان آنها و سپرده شدنشان به دست عدالت با دولت ایران همکاری کنند. واکنش مقامات لندن به اتهامات وارده بر آنها و حتی پیشنهاد همکاری امنیتی با تهران گرچه در این شرایط خواهد توانست بخشی از ارتفاع دیوار بلند بی‌اعتمادی ایران و انگلیس را کاهش دهد اما در مقابل نگرانی‌های ایران از دخالت نیروهای انگلیسی در ناآرامی‌ها و انفجارهای یکسال اخیر خوزستان و نیز ارتباط آن با حضور نیروهای انگلیسی در منطقه را مرتفع نخواهد کرد.