جایگاه شیعیان در عراق
ویژگیهای شیعه در عراق
1. ویژگی تاریخی:
نخستین ویژگی شیعه در سطح امت و ملت - نه در سطح نخبگان و افراد- بیش از هر جای دیگر، در عراق پدید آمد. در دوران پیامبر و همچنین پس از ایشان، مجموعهای از اشخاص مهم پیرو حضرت علی علیهالسلام در معنای خاص تشیع، شیعه بودند، مانند سلمان فارسی، عمار، ابوذر، حذیفه بن یمان، جابر بن عبدالله انصاری، ابوسعید حذری، مقداد کندی و عبدالله بن عباس، که جملگی از صحابه مهم و معروف هستند. این، وضعیت فردی و عقیدتی است و وضعیت مردمی مرتبط به امت در جامعه، نخستین بار، در عراق ظاهر شد. از این رو از جنبه تاریخی، میتوانیم عراق را قدیمیترین کشوری بدانیم که اهلبیت را شناخت و این امر، به وجود چند عامل برمیگردد؛ از جمله:
الف) حضور نخستین عناصر مهم شیعه امام علی علیه السلام و اهلبیت در عرصه اجتماعی عراق، مانند عمار بن یاسر، حذیفه بن یمان و سلمان فارسی که اداره برخی مناطق را از قبل از خلافت علی علیهالسلام بر عهده داشتند و پس از آن وجود خود امام علی علیهالسلام در زمان حکومتشان در عراق.
ب) وجود شیعیانی که نقشهای مهم اجتماعی، فرهنگی و سیاسی داشتند؛ مانند مالک اشتر، حبیب بن مظاهر، میثم تمار، کمیل بن زیاد، ابوالاسود دوئلی و حجر بن عدی.
ج) حضور برخی عشایر یمن در عراق؛ یعنی آنانی که در آغاز رسالت هنگامی که امام علی علیهالسلام در مقام والی و فاتح قلعههای آنان در دوران پیامبر به آن جا رفته بود، تحت تاثیر شخصیت ایشان قرار گرفتند. همچنین میتوان به حضور برخی از عشایر حمدان و کنده اشاره کرد.
د) فراوان بودن موالی در عراق در کنار قبیلههای عربی؛ اینان به امام علی علیهالسلام و تشیع پناه میجستند و این به سبب سیاستهای تبعیض نژادی و طبقاتی برخی خلفا بود که بعدها نیز امویان، به صورت گسترده، آن را محور سیاستهایشان قرار دادند.
2. گرایشهای مردم:
دومین مساله، وجود یک ملت پیرو اهلبیت علیهمالسلام به رغم وجود حکومتهای مخالف اهلبیت است؛ حکومتهایی که از آغاز تاریخ اسلام تا عصر کنونی زمام امور عراق را در دست دارند. این تناقض در گرایشهای سیاسی و روحی حکومت و ملت، آثار و بازخوردهای عمیقی بر همه اوضاع این کشور پدید آورده است؛ مانند اوضاع سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و روانیای که به آن شناخته میشود. اکنون عراق از نظر سیاسی تقریباً در میان همه جهان اسلام، به این تناقض شناخته میشود. این امر، همواره آن را کانونی برای نگرانی، اضطراب و درگیریهای منطقهای قرار داده است.
3. تشیع سیاسی:
عراق دو پدیده مهم را به خود دید که با مساله تشیع مرتبط بوده است و تاثیر خاص این دو واقعه، در عراق ماندگار شد. این دو پدیده عبارتند از:
الف) پایتخت خلافت شدن پس از جنگ جمل؛ امام علی علیهالسلام مرکز خلافت را به عراق انتقال داد. در مدت زمان کوتاه حکومت امام علی علیهالسلام، این کشور رویدادهای بسیاری را شاهد بود و این دوران، غیر از همه زمانهایی است که تاریخ اسلام تاکنون پشت سر گذاشته است؛ زیرا در بردارنده الگویی ایدهآل و کامل از حکومت اسلامی است که مسلمانان آن را در تاریخ خود شناختهاند. همچنین حوادثی که طی حکومت حضرت روی داد- در جنگ با ناکثان و قاسطان و مارقان - بسیاری از احکام فقه اسلامی مربوط به بغات و چگونگی رفتار با آنان نیز پیامدهای این رویدادها را تبیین میکند.
ب) قیام امام حسین علیهالسلام؛ پایگاه مردمی نهضت عاشورا و نیز شهادت امام حسین علیهالسلام در عراق بود و فرض این است که عراقیها ایشان را کشتند یا از آن کشتار حمایت کردند؛ ولی از سوی دیگر، عراقیها در محتوای روحی، فکری و سیاسی، مسئولیت این نهضت و مسئولیت خون امام حسین علیهالسلام را بر عهده گرفتند؛ خواه در انتقام از قاتلان امام و خواه در ادامه نهضت و انقلاب ایشان تا عصر حاضر. این ویژگی، در آن چه به خصوصیات شیعه مربوط است، نقش عظیمی دارد.
حوزه علمیه:
از حوزه علمیه به عنوان امتدادی از وضعیت فرهنگی سیاسی عراق یاد میشود.
حوزه علمیه در آغاز، حوزه کوفه و مدرسه علمیه آن بود که امام علی علیالسلام هسته اولیه آن را بنا نهاد و سپس اهلبیت به آن توجه کردند. سپس مرکزیت به حوزه بغداد منتقل شد که این حوزه بسیار مهم، نیاز به مطالعه و بررسیهای مستقل دارد. بعد از آن، حوزه علمیه به شهر نجف منتقل شد.
این شهر، از لحاظ جغرافیایی، امتداد شهر کوفه است. همچنین این حوزه، گاه به کربلا و گاه به حله منتقل میشد، ولی در نهایت در این منطقه باقی ماند؛ با توجه به این که کربلا و حله از لحاظ اجتماعی و جغرافیایی، به کوفه منتسب هستند.
وجود حوزه علمیه با این شکل و ویژگی نشانگر یک شاخص بسیار مهم از شاخصهای تشیع در عراق است و به آن، ویژگیهای فرهنگی و علمی خاصی را میبخشد.
5. عتبات مقدسه:
هیچ کشور و منطقه دیگری - به جز مدینه منوره که از لحاظ معنوی و تعدد قبور، به عراق شبیه است- دارای شش مرقد از مرقدهای ائمه اهلبیت علیهمالسلام نیست. همچنین ولادت مهدی(عج) و آغاز غیبت صغرای ایشان در این کشور بود. سفیران چهارگانه ایشان نیز در عراق بودند. این ویژگیها در هیچ سرزمینی از سرزمینهای تشیع و جهان اسلام، نظیر ندارد. ممکن است مدینه منوره تا اندازه زیادی به آن شباهت داشته باشد، ولی تفاوت میان آنها این است که در مورد مدینه، همه مرقدهای شریف در یک شهر (مدینه منوره) قرار دارند. همچنین سرزمین حجاز، سرزمین تشیع به طور عموم به حساب نمیآید.
6. دشمنی حکومتها با تشیع:
به طور کلی، مردم عراق پیرو اهلبیت علیهمالسلام بوده و هستند، ولی در طول تاریخ اسلامی، حکومتهای آن جز در دورانهایی کوتاه پیرو اهلبیت نبودند؛ این که بیشتر مردم عراق، از آغاز تاریخ اسلامی شیعه بودند، نقش و تاثیر بسیاری در تاریخ این کشور و رویدادهای آن داشته است.
همچنین از نظر جغرافیایی در مییابیم که شیعیان در همه سرزمینهای عراق، به جز دو استان دهوک و اردبیل حضور دارند. از لحاظ قومیت عربی، شیعیان اکثریت مطلق را تشکیل میدهند. در میان کردها، شیعیان دارای اقلیت قابل توجهی هستند. در میان ترکها - که آنان را در عراق ترکمان مینامند- شیعیان نصف و اهل سنت نصف دیگر را تشکیل میدهند.
در عراق، قوم دیگری وجود دارد که در معرض نابودی است و رژیم پیشین تلاش کرد با شیوه تبعیض نژادی خود، محو کامل آنان را دنبال کند؛ یعنی آنانی که تبارشان فارس و ایرانی است. اکثریت مطلق آنان وجود نداشته باشد. پایمال شدن این قوم از قضایای رنجآوری است که تاریخ معاصر ما شاهد آن است؛ بدون این که واکنش مناسبی برای آن وجود داشته باشد. در جهانی که همواره شعار حقوق بشر را مطرح میکنند، هیچ صدایی برای محکوم کردن این ستم نژادی شنیده نشد.1
جمعیت کنونی عراق حدود 24 میلیون نفر است که بین 65 تا 75 درصد آن شیعیان و 32 تا 37 درصد سنی و 3 درصد مسیحی و... هستند. تمام نقاط کشور مسلماننشین هستند که مناطق مهم آن شهرهای نجف، کربلا، سامرا و کاظمین است. اماکن مهم آن، مسجد کوفه، مرقد حضرت علی علیهالسلام در نجف، مرقد امام حسین علیهالسلام و حضرت عباس در کربلا، مرقد امام حسن عسگری(ع) و امام هادی(ع) در سامرا و امام کاظم(ع) و امام جواد(ع) در کاظمین میباشد.
مراسم مذهبی: پیشتر راهاندازی دستهجات عزاداری و سینهزنی در خیابانها ممنوع بود.
احزاب و گروههای وابسته به شیعیان: مجلس اعلای انقلاب اسلامی، حزب الدعوه الاسلامی و سپاه بدر.
مراکز و موسسات وابسته به شیعیان: موسسه اهلبیت، مرکز مطالعات تاریخ قرن اخیر عراق، موسسه امام علی علیهالسلام، موسسه خیریه امام باقر علیهالسلام، انجمن خیریه فریاد عمار، مرکز بررسیهای سیاسی اسلامی، مرکز مطالعات اسلامی امام خمینی، موسسه دارالاسلام، موسسه شهید صدر، موسسه امام حسین(ع)، موسسه رسولاعظم(ص)، انجمن اسلامی عراق، انتشارات دارالمومنین، مرکز اسناد میراث اهل بیت(ع)، موسسه تبلیغ اسلامی، سازمان دفاع از حقوق بشر برای کردها (همگی در خارج از عراق مستقرند).
در زمان جنگ، صدام شدت عمل زیادی علیه شیعیان عراق اعمال کرد و تنی چند از علمای عراق را از جمله خاندان حکیم را اعدام کرد. ارتباط شیعیان با غیر شیعه تقریباً مناسب است و مهمترین مخالفان شیعه در عراق حزب بعث و دولت حاکم بر عراق بود که امروزه اربابش آمریکا و انگلیس در این مخالفت مشغول هستند و به تعبیری در هر جای عالم که شیعهای باشد با او در حال جنگ و ستیز هستند. 2 در حال حاضر اشغالگران عراق تلاش گستردهای برای مقابله با احراز آرای دو سوم توسط شیعیان عراق و احقاق حقوق واقعی ایشان به راه انداختهاند، این امر با توجه به حضور اکثریت قاطع گروههای شیعی در عراق، پرده از چهره تزویر و نفاق دموکراسی غرب برمیدارد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
