گوهر پنهان

درباره سیداحمد حسینی‌اشکوری
این روزها کمتر کسى پیدا مى شود که بداند ارج و قدر نسخ شناسان را.کسانى که بى هیچ ادعایى تن به تحقیقاتى شبانه روزى و تن فرسا مى دهند تا حقیقت و صحت امرى را از انحراف و غلو و تاریکى رهایى بخشند.کسانى که همه هم و غمشان تشخیص سره است از ناسره.سید احمد حسینى اشکورى هم از این افراد است که سالهاست عمر گرانمایه را صرف شناسایى نور از تاریکى مى کند.
سید احمد فرزند على فرزند حسن فرزند على حسینى معروف به اشکورى، منسوب به اشکور از توابع گیلان است نسب او به امام محمد باقر (ع) مى رسد.جدش سید حسن از قریه کیارمش در اشکور، به نجف اشرف هجرت کرد و آنجا سکنى گزید.فرزندان و فرزندزادگان او نیز در نجف تولد یافته و نشو و نما کردند.
سید احمد اشکورى در شب13ربیع الاول 1350 هجرى قمرى مطابق با 1310شمسى در نجف اشرف متولد شد. خانواده او علمى، مذهبى بوده و در آن زمان از فقر شدیدى رنج مى بردند.پدرش در نه سالگى او را به مکتب فرستاد. درسهاى اولیه قرائت را نزد بعضى از بانوان فراگرفت، قرآن کریم و گلستان سعدى و برخى از کتاب هاى تاریخ و شعر و ادبیات فارسى را نزد شیخ على اکبر آموخت و در همان زمان، از همشاگردى هاى خود در فن کتابت و قرائت و انشاء پیشى گرفت.جامع المقدمات را نزد پدرش سید على شروع کرد ولى استمرار نیافت لذا تتمه آن را نزد سید نور الدین کازرونى ادامه داد، فوائد الصمدیه و حاشیه تهذیب المنطق یزدى و شرح نظام و سیوطى و شرح شمسیه را نزد شیخ محمد رشتى فرا گرفت و حاشیه را بار دیگر نزد شیخ کاظم تبریزى خواند.بخش دیگرى از کتابهاى ادبى را نزد شیخ محمد على مدرس افغانى فراگرفت، و جلد اول شرح لمعه را نزد شیخ غلامرضا باقرى اصفهانى شاگردى کرد.هفده ساله بود که به دلیل مشکلاتى راهى بغداد شد.چهار سال به کسب و کار و تجارت اشتغال داشت ولى رشته خود را با دانش و علم نگسیخت، شبها و ایام تعطیل نزد شیخ فاضل لنکرانى شرح باب حادى عشر و بخش مهمى از شرح تجرید را فرا گرفت و از او استفاده زیادى در مباحث عقلى و کلامى کرد.بار دیگر جلد اول شرح لمعه را نزد شیخ هادى شطیط خواند.
شبهاى ماه مبارک رمضان و بعضى اوقات دیگر با دوستش شیخ حامد واعظى سبزوارى کتاب الامالى شریف مرتضى، القصائد السبع العلویات ابن ابى الحدید، القصائد السبع المعلقه زوزنى و بخشى از مقامات حریرى را مباحثه نمود.
پس از بازگشت به نجف اشرف در مدرسه وسطى (آخوند) سکنى گزیده در درس و بحث متمحض شد.سطوح عالیه را نزد شیخ محسن هراتى و شیخ على اخوان خراسانى و شیخ محمد على مدرس افغانى خواند و کفایة الاصول را نزد شیخ مجتبى لنکرانى تلمذ نمود.در عروض و قوافى و بخشى از علم هیأت و فلک از استادش شیخ مرتضى مدرس گیلانى بهره برد.
چون دروس حوزوى آن هنگام او را قانع نکرد و احساس مى کرد باید کارى انجام دهد که در حوزه هاى آن زمان کمتر بدان مى پرداختند به تصحیح کتب و تحقیق آثار مخطوط روى آورد ولى در عین حال از مجالس خصوصى اساتید بزرگ مانند مرحوم آیت الله سید ابوالقاسم خویى بهره مى برد.
پس از مهاجرت به قم نیز از علامه طباطبایى - صاحب المیزان - بهره هاى علمى پراکنده مى برد.در قم نیز به تدریس شرح ابن عقیل، تبصره المتعلمین و شرایع الاسلام مشغول بود ولى پس از گذشت حدود یک سال و نیم، تدریس را نیز رها کرده و به تألیف و تحقیق پرداخت.
عشق به مطالعه کتاب از کودکى در او ریشه دواند.کتاب را در هر موضوعى بود - علمى، تاریخى، سیاسى، و رمان - از اول تا آخر مى خواند و این کار تا به حال نیز ادامه دارد.
مطالعه در موضوعات مختلف علاوه بر خلاقیت در سبک نگارش فارسى، و قّوت و متانت تألیفات به زبان عربى، در او ایجاد معلوماتى نموده که جوانان و افراد سؤال کننده را در موضوعات مورد نظرشان پاسخگو بوده و قانع مى سازد.از خصوصیات استاد مى توان بدین موارد اشاره کرد : صبر و پشتکار فراوان در انجام فعالت هاى علمى، عدم ترس از کارهاى بزرگ، صراحت لهجه، چهره جدى با طبع مزاح، علاقه به پیاده روى، کمى خوراک، اعتدال در خواب، علاقه شدید به مطالعه، خطّ زیبا، تأنّى در کلام و نگارش، اخلاق اجتماعى، پرهیز از زیاده گویى ( در کتابت، نامه نگارى، تلفن و...)، اهتمام به صله ارحام، کمک هاى مالى و اعتبارى به اشخاص مختلف و عدم دخالت در امور سیاسى و نظم در برنامه هاى کارى.
سال 1380 هجرى قمرى سال ورود جناب استاد اشکورى در میدان تألیف و تحقیق بود.وى پس از بازگشت از بغداد به نجف و صرف آنچه در بغداد ذخیره نموده بود، چون صرف وجوهات را در غیر مورد فقرا و تهیدستان ضرورت نمى دانست، تصرف در این گونه اموال نمى نمود.از این رو مناسب ترین راه درآمد را تصحیح کتب دید.
تصحیح کتابها که براى چاپخانه ها صورت مى گرفت، با تمام مشکلاتى که داشته و دارد، راه خوبى براى ورود به دنیاى تحقیق و تألیف بود.در این راه رفته رفته تألیفات و تحقیقات گرانبهایى از خود باقى گذارد که هر کدام افتخارى براى میراث شیعه مى باشند.
یکى از مهمترین اقدامات وى، اقدام به بازدید از کتابخانه هاى شخصى و عمومى، و فهرست نگارى نسخه هاى خطى بود که تا آن هنگام فهرست نشده بود.او به کشورهاى مختلف اروپایى و عربى و جز آنها سفر کرده و در اثناء آن بیش از یکصد کتابخانه را بازدید نموده و فهرست بسیارى از آنها را تهیه نمود.
استاد اشکورى در کنار کارهاى علمى، در بعضى از کنگره ها و همایش ها نیز مشارکت داشت و در آنها به ایراد سخنرانى مى پرداخت.از مهمترین آنها مى توان به کنگره « یوم الحسین(ع)» در لندن اشاره کرد که سال1404 قمرى برگزار شد.و نیز کنگره « سادات و نقش تاریخى آنها» که در رم - ایتالیا به سال1998میلادى برگزار شد.
استاد اشکورى على رغم اینکه سالیان پیرى را با ضعف شدید قوه باصره، کمر درد مزمن و برخى از بیمارى هاى دیگر طى مى کند، اما همچنان با اشتیاق فراوان قلم از دست نیفکنده با تنظیم ساعات کارى خویش در طول شبانه روز، به تکمیل تألیفات گرانبهایش ادامه مى دهد.بیشترین اهتمام وى به تکمیل تراجم الرجال، المفصل فى تراجم الأعلام، التراث العربى المخطوط فى مکتبات ایران العامه و فهرست نسخه هاى خطى مرکز احیاى میراث اسلامى است. آثار علامه سید احمد حسینى اشکورى بالغ بر 164مجلد مشتمل بر 95 عنوان مى باشد، و بیش از پنجاه مقاله در موضوعات گوناگون.این آثار را مى توان به پنج بخش ذیل تقسیم نمود :
الف) تألیفات چاپ شده:
تعداد مجلدات این تألیفات 74 جلد مى باشد و عناوین ذیل :
1-اجازات الحدیث (علامه مجلسى) 2- الامام الثائر 3- الامام الحکیم 4 - الامام الشاهرودى 5- التراث العربى فى مکتبه آیه الله المرعشى، 6 جلد 6- تراجم الرجال،4 جلد 7- التعریف بالتراث، که در مجله « الهادى» بخشى از آن به چاپ رسیده است. 8 - تلامذه العلامه المجلسى و المجازون منه
9- حیاه الشریف المرتضى 10 - دلیل المطوطات، جلد اول 11 - راهنماى فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه آیت الله مرعشى، 2 جلد 12 - السیده سکینه بنت على (ع) 13 - على هامش الذریعه14- فهرست مخطوطات خزانه الروضه الحیدریه 15- فهرست مخطوطات الرشتى 16- فهرست نسخه هاى خطى خاندان میبدى - کرمانشاه 17- فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه عمومى امام هادى (ع) 18 - فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه مدرسه آیت الله بروجردى - کرمانشاه

19 - فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه آیت الله خوئى - مشهد 20 - فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه آیت الله گلپایگانى، جزء اول 21- فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه آیت الله مرعشى، 27 جلد 22 - فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه خورشید گردیزى - ملتان، پاکستان23 - فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه شخصى میبدى - مشهد 24 - فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه صدوقى یزدى - یزد 25- فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه فرهنگ و ارشاد اسلامى - کاشان 26 - فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه مؤسسه امام صادق (ع) - قم 27- فهرست نسخه هاى خطى کتابخانه مفتى الشیعه - قم 28- فهرست نسخه هاى خطى مرکز احیاى میراث اسلامى،7 جلد 29 - مؤلفات الزیدیه،3جلد 30- المخطوطات العربیه فى مرکز احیاء التراث الاسلامى، 2 جلد
ب) تألیفات چاپ نشده :
این تألیفات نیز30 عنوان بوده که در بیش از 40 جلد قابل چاپ مى باشند :
1 - احسن الاثر فى اعلام القرن الخامس عشر2 - پراکنده ها 3- تحفه الزمن باجازات اعلام الیمن4 - اجازات الحدیث 5- التراث العربى المخطوط فى مکتبات ایران العامه6 - تقدیم الکتب و تقریظها7 - حدیث جوله8- حوادث و خواطر 9- دلیل المخطوطات (جلدهاى دوم و سوم)1
10- دیوان الاربلى 11- سرود غدیر 12 - سمیر الادیب 13- شاعران فارسى سرا 14- شخصیات بلارتوش15- صدف و خزف و ...
ج) کتابهاى تحقیق شده :
36 عنوان کتاب در46 مجلد بدین قلم تحقیق شده، که تفصیل آن چنین است :
1- أطائب الکلم فى بیان صلهالرحم، شیخ حسن کرکى عاملى، چاپ قم سال1394ه .ق. 2 - الامام الحسین و اصحابه، شیخ فضل على قزوینى، چاپ قم سال 1415ه .ق.جزء اول3 - أمل الآمل، شیخ حر عاملى، چاپ نجف سال1385 ه .ق، دو مجلد، در ایران و بیروت مکرر چاپ شده است. 4- تاریخ ثوره النجف، شیخ محمد امین صدر الاسلام خوئى، چاپ قم سال 1416ه .ق، در جزء سوم « میراث اسلامى ایران» چاپ شده است. 5 - تبصره المتعلمین، علامه حلى، چاپ قم، تهران و بیروت. 6 - تتمیم أمل الآمل، شیخ عبدالنبى قزوینى، چاپ قم سال1407 ه .ق.
7 - تسلیه الفؤاد فى بیان الموت و المعاد، سید عبدالله شبر، تحقیق به همراه رضا استادى، چاپ قم سال 1393ه .ق. مکرر چاپ شده است. 8- تعلیقه أمل الآمل، میرزا عبدالله افندى، چاپ قم سال 1410ه .ق. 9 - تکمله أمل الآمل، سید حسن صدر، چاپ قم سال 1406ه .ق و بیروت سال 1407ه .ق. 10 - جمل العلم و العمل، شریف مرتضى، چاپ نجف سال 1387ه .ق. 11- دیوان أبى المجد اصفهانى، شیخ محمد رضا نجفى اصفهانى، چاپ قم سال 1408 ه .ق. 12 - الذخیره فى علم الکلام، شریف مرتضى، چاپ قم سال 1411ه .ق. 13- الذریعه الى تصانیف الشیعه جلد ،26 چاپ مشهد سال 1405ه .ق، در بیروت مکرر چاپ شده است. 14 - رجال الکشى، چاپ نجف بدون تاریخ.
د : کتابهاى ترجمه شده :
سید احمد حسینى اشکورى کتابخانه رابطه العالم الاسلامى تألیف میرزا خلیل کمره اى و القرآن فى الاسلام علامه طباطبایى از فارسى به عربى را ترجمه کرده است که کارى سخت صعب و شگرف بوده و در نوع خود بى نظیر است .
ه : مقالات :
شمار مقالاتى که به قلم استاد اشکورى در عراق و ایران به عربى و فارسى چاپ شده فراوان است، ولى چون به جمع آورى آنها اهتمامى نداشته اند لذا بسیارى از آنها فعلاً در دسترس نیست؛ بعضى از مقالات چاپ شده از قرار زیر است :
1- اجازات العلامه المجلسى (میراث حدیث شیعه، دفتر چهارم) 2 - وصف العلماء (میراث اسلامى ایران، دفتر دوم) 3- گزیده نسخه هاى خطى کتابخانه فاضل خوانسارى (میراث اسلامى ایران، دفتر دوم) 4 - نگاهى به دو ترجمه عربى رباعیات خیام (طلایه، سال اول شماره دوم ) 5- اجازات شهرستانى (میراث حدیث شیعه، دفتر پنجم) 6 - تاریخ ثوره نجف (میراث اسلامى ایران، دفتر سوم) 7- مخطوطات مکتبه فحول القزوینى (تراثنا، شماره ،2سال اول) 8- زندگى نامه خودنوشت شیخ آقا برزگ تهرانى (میراث حدیث شیعه، دفتر اول) 9- مکتبه الحاج هدایتى (تراثنا، شماره 3و ،4سال اول) 10 - معرفى چند نسخه خطى از کتابخانه نوربخش (وقف میراث جاویدان، سال 2شماره1 ) 11 - ولایت نامه امیرالمؤمنین (ع) على خان کرکى (ق 10)(میراث حدیث شیعه، دفتر نهم) 12 - الامام الحسین فى الادب العربى (کنفرانس لندن،1404 ه .ق) 13- صون کرامة الساده (کنفرانس رم - 1998 م ) 14-موقوفات امیرالمؤمنین (ع) (وقف میراث جاویدان، سال ،2 شماره 415 - نسخه اى نادر از تاریخ مدینه « تحقیق النصره» (وقف میراث جاویدان، سال ،3 شماره2)