مردم‌سالاری دینی با دیدگاه متحجر مستقر نمی‌شود

رئیس جمهوری سابق جمهوری اسلامی ایران گفت: حفظ جمهوری اسلامی ایران در گرو این است که تفکری که جمهوریت را نفی می‌کند در جامعه غلبه پیدا نکند و گرنه هیچ کس نمی‌تواند تلاش در جهت حفظ جمهوری اسلامی را به ثمر برساند.
سیدمحمد خاتمی در دیدار جمعی از نمایندگان اصلاح‌طلب مجلس ششم با بیان این مطلب که با اعتقاد به این که هدف اصلاحات به یک معنا تامین شده و به معنای دیگر از آن دور شده‌ایم، اظهار داشت: ما جمهوری اسلامی و انقلاب را قبول داریم و نگرانی ما از این بود که انقلاب از مسیر خود منحرف شده و امیدی که از درون و بیرون به انقلاب به عنوان نوع دیگری از جنبش‌هایی که در دنیای اسلام رخ داده با محوریت حضرت امام (ره) تحقق یافته و منجر به تاسیس نظام مردمی شده است خدشه‌دار شود.
وی با اشاره به این که وجه بارز انقلاب ما واگذاری امور به دست مردم در مجلس نهادهای رسمی قدرت و در عرصه‌های مختلف بوده است تاکید کرد: یکی از مهمترین دغدغه‌های امام (ره) قانونی شدن جامعه و این که قانون مورد تایید مردم باشد و همه نهادها به نحوی ریشه در اراده و خواست مردم داشته باشند بود از این موضوع بعدها تعبیر مردم‌سالاری دینی به دست آمد. رئیس جمهوری سابق کشورمان با ابراز خشنودی از این که در دوران اصلاحات مردم‌سالاری دینی تثبیت شده است، تاکید کرد: می‌بینید امروز به محض این که چنین تلقی می‌شود که کسانی با جمهوریت نظام اسلامی سرسازگاری ندارد و آن را بر نمی‌تابند شاهد عکس‌العمل‌هایی در رد این پندار و سلیقه از سوی همه جریان‌های سیاسی هستیم. خاتمی افزود: عنوان مردم‌سالاری نباید لطمه بخورد هر چند که بحث‌های تئوریک جای خود را دارد و نباید باعث سوء تفاهم شود. خاتمی از قانون اساسی به عنوان یکی از دستاوردهای نظری امام (ره) یاد کرد و گفت: بر اساس همین قانون اساسی روشن است که ایشان تعبیری از اسلام و جمهوری اسلامی دارند که مردم در آن نقش مهمی ایفا می‌کند البته مراد ما از مردم‌سالاری دینی لیبرال دموکراسی نیست زیرا اگر مردم نظام اسلامی را پذیرفته‌اند این نظام شرایط و ضوابط خاص خود را داشته و با دموکراسی منافاتی ندارد. رئیس‌جمهور سابق کشورمان با تاکید بر این که قانون اساسی نوعی از دموکراسی را پذیرفته که در آن حق حاکمیت مطلق از آن خداست و خداوند مردم را بر سرنوشت خود حاکم کرده است، اظهار داشت: بنابراین حق تعیین سرنوشت علاوه بر این که یک حق طبیعی است یک حق الهی و شرعی هم هست و هم چنین که در همین قانون اساسی آمده همه امور از طریق انتخابات انجام می‌گیرد.
خاتمی با اعلام خطر نسبت به بحث‌های انحرافی که درباره جمهوریت نظام مطرح می‌شود، یادآور شد: در مقابل شاهد عکس‌العمل‌هایی از سطح علمای بزرگ حوزه علمیه قم که حتی ممکن است سلیقه ما را نپسندند تا تمامی نیروهای فعال سیاسی هستیم و همه تلاش‌ها صورت گیرد تا نگذارند به مردم‌سالاری دینی که حاصل این انقلاب است لطمه‌ای وارد شود.
وی ادامه داد: معتقد بوده و هستیم که قانون اساسی ظرفیت‌هایی دارد که بتواند حد نصاب جامعه دموکراتیک و وفادار به معیارهای اسلامی را ترمیم کند و تلاش ما این بوده که ظرفیت‌های نهفته قانون اساسی زنده و بارور شود. رئیس دولت اصلاحات با اعتقاد بر این که اصلاحات به لحاظ نظری کاملا موفق بوده و دیگر هیچ کس حتی اگر بخواهد قادر نیست حکومتی غیر از مردم سالاری دینی و نظام جمهوری برای مردم تعریف و به آنها القا کند اضافه کرد: در عمل به دلیل برخی درگیری‌ها و صف‌بندی‌ها می‌بینیم که گاه از تحقق بعضی اصول اسلامی مردم‌سالاری دورتر شده‌ایم.
اگر خدای ناکرده شاهد این باشیم که نهادهای قانونی کشور به نحوی مانع اعمال حق قانونی مردم می‌شوند مطمئن باشیم که حکومت لحظه به لحظه از مردم دورتر خواهد شد. وی حرکت به سوی قانون را گامی مهم و ضروری برای جامعه بر شمرد و ادامه داد: احیای روش‌هایی که اصلاحات در مخالفت با آنها روی کار آمده بود و با همه فشارها توانست تا حدی موفق عمل کند نگران‌کننده خطرناک است ولی باید متوجه باشیم که متاسفیم برخی قانون را مستمسکی برای احیای روش‌های مغایر با معیارهای اخلاقی و مردم‌سالاری قرار دارند.
خاتمی تغییر و تحول مدیران اجرایی را همزمان با تغییر دولت‌ها طبیعی دانست و در عین حال گفت: این که گروهی سرکار بیایند و برای عوام‌فریبی و با تنگ‌نظری برای توجیه کار خود بگویند آنچه تاکنون بوده خیانت بوده و آنان که بوده‌اند خائن بوده‌اند و مسئولان قبلی به عنوان فاسد در جامعه معرفی شوند نگران‌کننده است و البته که هیچ‌کس مخالف برخورد با خائن و خیانت نیست و همه دولت‌های بعد از انقلاب هم وظیفه خود می‌دانسته‌اند که با آن برخورد کنند ولی مطمئنا نباید اجازه سوء استفاده از این اصل مقدس و شعار نیکو را داد.
وی تاکید کرد: صحبت ما این است که ما اهدافی در خدمت نظام اسلامی و انقلاب و آنچه برایش هزینه داده‌ایم داریم و در این مورد اگر بخواهیم نظامی مردم‌سالار داشته باشیم که باید دیدگاه متناسب به آن را نسبت به اسلام داشته باشیم مطمئنا با دیدگاه‌های متحجر مردم‌سالاری دینی مستقر نخواهد شد.
خاتمی افزود: ما معتقدیم باید در درون نظام و با مکانیزم‌های موجود در جمهوری اسلامی حرکت کنیم و خیر خواهان مسئول در جمهوری اسلامی باید توجه داشته باشند شیوه‌هایی که مردم به خصوص فرهیختگان و جوانان را از حکومت دینی دور کند و فاصله میان ملت و دولت را بیشتر کند خطرناک است.
رئیس دولت سابق با اظهار امیدواری نسبت به این که از طریق بحث گفت‌وگو و رقابت آزاد اجازه داده شود که جامعه نفس بکشد و از این طریق در راستای حفظ جمهوری اسلامی تلاش شود، تاکید کرد: جامعه نه آمادگی آشوب دارد و نه انقلاب دیگر و تنها راهی که با همه فراز و نشیب‌ها می‌تواند کارساز باشد راه اصلاحات است. اصلاحات باید با بازنگری در کار خود مسیر درست را طی کند. تنها پیروی پاسخگوی اصلاحات به معنای درست کلمه می‌تواند مدافع جمهوری اسلامی باشد و هیچ جبری حتی به صورت مستمر، موفق نخواهد شد.
رئیس دولت اصلاحات ضمن حمایت از تکثر و تنوع احزاب و تشکل‌ها در عین حال گفت: پراکندگی و تقسیم نیرو در مقاطع حساس تعیین کننده بوده و حتی بخشی از شکست‌ها می‌تواند ناشی از این مساله باشد. اصلاح طلبان می‌توانند پروژه‌های مشترک داشته باشند و در عین حفظ تکثر در مقاطع مختلف کار مشترک انجام دهند. خاتمی همچنین انتخابات را از مهمترین مجراهای مردم‌سالاری بر شمرد و ادامه داد: نباید بگذاریم رقابت در انتخابات تبدیل به ستیز در عرصه‌های غیرقابل مهار شود که نقش قدرت رسمی در این زمینه نقش مهمی می‌تواند باشد. به هر حال ما دلمان برای نظام می‌سوزد و می‌خواهیم تمام ارکان نظام محترم باشند. رئیس جمهوری سابق کشور با تاکید بر اهمیت مقاطعی مانند انتخابات شوراهای شهر و روستا خبرگان رهبری و مجلس شورای اسلامی تصریح کرد: شاید ناکامی‌هایی که در اثر اشتباهات ایجاد می‌شود زمینه‌ای فراهم کند تا فضا برای تقویت جمهوری اسلامی بازتر شود. شاید تحلیل‌ها به جای برسد که انتخابات‌های آینده بازتر برگزار شود.
ممکن است چنین هم نشود اما نباید اهمیت انتخاب را نادیده بگیریم سعی کنیم فعال باشیم و فعال بودن نیازمند گفت‌وگو است.
خاتمی هم چنین به کسانی که مسیر نهایی‌شان تغییر جمهوری اسلامی و تبدیل به چیزی دیگری است نیز هشدار داد که به لحاظ تئوری و تجربه عملی دچار اشتباه هستند، زیرا اگر اصل جمهوری اسلامی به خطر بیافتد، ممکن است اصلا چیزی بر جای نماند.
رئیس موسسه بین‌المللی گفت‌وگوی فرهنگ‌ها و تمدن‌ها به دغدغه دیگرش درباره بی‌پناه شدن تفکر روشنفکری دینی در دنیای اسلام و سازمان یافتن جریانات دین ستیز از یک سو و خشونت‌گرا به نام دین از سوی دیگر تصریح کرد: نیروهای خوبی وجود دارند که می‌توانند نشان دهند در اسلام صدای دیگری هم جز صدای خشونت و تحجر وجود دارد. امروز نگرانی که من برای اصل دین دارم بیشتر از سال‌های قبل از انقلاب شده است. در ادامه این دیدار برخی از نمایندگان مجلس ششم به تحلیل فضای کنونی کشور پرداختند.