سایه روشن‏های بودجه 85

سیدعلی دوستی موسوی
بودجه 85 را بیش از دیگر بودجه‏های سنواتی پیش از این می‏توان بودجه سایه روشن‏ها نامید. این نامگذاری از این روست که میزان افزایش و کاهش برخی ردیفها تناسبی با رشد سالهای پیش ندارد و به عبارتی برخی بخشها به طور عجیبی مورد توجه قرار گرفته است و بعضی بخشها به طور عجیبی مورد بی‏مهری. به همین دلیل می‏توان بودجه 85 را بودجه‏ای غیرمتعادل و متوازن دانست که سایه روشنهای بسیار آسیب‌شناسی آن را تشکیل می‏دهد.
اگر بخواهیم عمده چالشهای کلان نخستین بودجه دولت جدید را برشماریم، در اولین گام به پیش‌بینی قیمت نفت بر می‏خوریم، رشد حدودا‍ّ 12 دلاری قیمت نفت و افزایش آن تا مرز 40 دلار علاوه بر آن که حساب ذخیره ارزی را خالی می‏کند، بیماری هلندی در اقتصاد را شدت می‏بخشد و میزان اتکای درآمد دولت را به نفت افزایش می‏دهد.
از سوی دیگر، این اقدام بدهی دولت را به بانک مرکزی نیز افرایش داده و سیستم بانکی کشور را مجبور به تولید پول پر قدرت یا اسکناس بدون پشتوانه خواهد کرد که خود موجب رشد تورم، افزایش نقدینگی سرگردان و رشد سطح عمومی قیمتها خواهد شد. اثر خطرناک دیگر این پیشنهاد که مهمترین سایه بودجه 85 است، کاهش تولید ناخالص داخلی و توقف روند نوسازی و بازسازی صنایع به سبب کاهش موجودی حساب ذخیره ارزی و کاهش یا توقف پرداخت‏های آن به بخش خصوصی است که هم اکنون نیز شایعه آن قوی است.
سایه دیگر بودجه 85 افزایش هزینه تولید کالا و خدمات در کشور است.
پیشنهاد احکامی چون رشد برخی عوارض از کالاهای واسطه‏ای وارداتی و رساندن متوسط آن به 9 درصد، برقراری 3 درصد عوارض جدید بر فروش کالا و کاهش کمکهای ارزان قیمت دولت به بخش تولید، از جمله دلایل این قضاوت است.
بودجه 85 با چالشی دیگر به نام افزایش هزینه‏های دولت و بزرگ شدن آن رو به روست. افزایش سقف یارانه‏ها، عدم اقدام لازم برای فراهم کردن تمهیدات جهت هدفمند کردن یارانه‏ها، کاهش 9 درصدی سهم مالیات در درآمدهای دولت، پرداخت‏های حمایتی و بعضا حساب نشده دولت و بخشش‏های فراوان دیون‏های مصرفی و دولت به برخی بخشها و .... هزینه‏های جاری دولت را افزایش خواهد داد و پیامدهای منفی بسیاری از جمله کاهش روند خصوصی‌سازی و تنزل سهم بخش خصوصی و تعاونی در اقتصاد را در پی خواهد داشت. تداوم طرح تثبیت قیمتها که ناتوانی خود را در کنترل نرخ تورم در سال جاری نشان داد را نیز باید بر سایه‏های بودجه 85 افزود.....
با این حال بودجه 85 بخش دوم – روشنی‏هایی – نیز دارد.
توجه ویژه به بخش کشاورزی و تبدیل آن به مولدترین بخش اقتصاد، توجه به پرداخت‏های حمایتی از اقشار آسیب پذیر، افزایش سرمایه‏گذاری‏های عمرانی دولت در بخش نفت و گاز ماند ساخت پالایشگاه‏های جدید، افزایش سقف جوایز صادراتی، مهار تسهیلات رها شده سیستم بانکی و مطیع کردن بانکها، کاهش نرخ سود تسهیلات بانکی و توجه به تمام طرح‏های نیمه تمام و... از جمله این روشنی‏هاست. با وجود این اگر سایه‏ها را در کنار روشنی‏ها قرار دهیم. خواهیم دید که پوششی سایه‏ها بسیار بیشتر است و چالشهای کلان بودجه آنقدر بزرگ است که روشنی‏های کوچک در مقابل آن نمود چندانی نداشته باشد.
اکنون که کمیسیون تلفیق بودجه 85 کار خود را آغاز کرده است، مجلس وظیفه دارد بدون توجه به مزیتهای کوچک و احکام بعضا احساسی درون آن، تکلیف خود را ابتدا با چالشهای بزرگ پیش گفته مانند قیمت نفت مشخص سازد و بعد مطابق با آن، نگاه ویژه دولت جدید به اداره کشور را محقق کند؛ نگاهی که نیاز به اصلاح و ویرایش جدی دارد تا اهداف دولت را به گونه‏ای منطقی و باورپذیر و مطابق با امکانات و شرایط خاص زمانی و مکانی تحقق بخشد.