شوک بزرگ سیاسی در بازار نفت

وام بانک جهانی برای کاهش تصادفات
واحد مرکزی خبر - بانک جهانی از پرداخت وام 80 میلیون دلاری به ایران تا سه ماه دیگر خبر داد.
بر اساس اعلام بانک جهانی این وام قرار است به منظور اجرای طرح کاهش تصادفات جاده‌ای تا اردیبهشت ماه سال آینده به ایران اعطا شود.
شایان ذکر است که طرح کاهش 40 درصدی تصادفات  جاده‌ای با اعتباری بالغ بر 105 میلیون دلار اجرامی‌شود که 25 میلیون دلار آن را سازمان راهداری و حمل و نقل جاده‌ای کشور پرداخت می‌کند و بقیه نیز به صورت وام از بانک جهانی تامین خواهد شد.
مبادلات تجاری 26 میلیارد دلاری ایران و اتحادیۀ اروپا
فارس - طی 11 ماهه سال 2005 میلادی، مبادلات تجاری ایران و اتحادیه اروپا به 21 میلیارد و 920 میلیون یورو (26 میلیارد دلار) رسید.
یوروستات با اعلام این خبر افزود: صدرات اتحادیه اروپا به ایران طی 11 ماهه سال 2005 به 11 میلیارد و 733 میلیون یورو رسید که نسبت به مدت مشابه سال گدذشته 4/11 درصد افزایش نشان می‌دهد.
طی سال 2004 میلادی، 11 میلیادر 837 میلیون یورو کالات از اتحادیه اروپا به ایران صادر شده بود .
بنابراین گزارش، واردات اتحادیه اروپا از ایران در 11 ماهه سال 2005 میلادی به 10 میلیارد و 197 میلیون یورو رسید که در مقایسه با مدت مشابه سال قبل از آن 37 درصد رشد داشته است.
 صادرات ایران به اتحادیه اروپا در سال 2004 میلادی 8 میلیارد و 221 میلیون یورو بوده است.
هم چنین تراز تجاری ایران با اتحادیه اروپا از 6/3 میلیارد یورو در سال 2004 به 1/5میلیارد یورو در 11 ماهه سال 2005 رسید که حاکی از بهبود وضعیت به نفع ایران است. این گزارش حاکی است: عمده صاردات اتحادیه اروپا به ایران شامل ماشین آلات، تجهیزات حمل و نقل، محصولات صنعتی، محصولات پتروشیمی و مواد خام و غذایی است. مهم‌ترین کالای وارداتی اتحادیه اروپا از ایران انرژی است که 2/9 میلیارد یورو می باشد و محصورلات صنعتی، پتروشیمی و مواد خام در رتبه‌های بعدی قرار دارد.
خبر گزاری‌ها - در حالی که هفته آینده شورای حکام بار دیگر پروده هسته‌ای ایران را بررسی می‌کند تا در خصوص ارسال آن به شورای امنیت تصمیم گیری کند، گمانه‌زنی‌ها در خصوص سرنوشت این پرونده و تاثیرات اقتصادی آن به ویژه در بازار نفت، آغاز شده است.
کارشناسان بین‌المللی، ضمن اشاره به این که تاکنون تحریم‌ها بر بخش انرژی ایران بی‌ثمر بوده‌اند، معتقدند: «تشدید احتمالی تحریم ایران، به عنوان دومین تولید کننده بزرگ نفت اوپک، علاوه بر برهم زدن معادلات بین‌المللی انرژی، اوپک را نیز به چالش خواهد کشید.»
اندرو سیمون، محقق موسسه مطالعات جنوب شرق آسیا معتقد است: سیاست هسته‌ای ایران و چگونگی واکنش آمریکا، اتحادیه اروپا، روسیه و سایر کشورهای مهم آسیایی نظیر چین، ژاپن کره جنوبی و هند پیامدهای بسیار مهمی در پی خواهد داشت و هزینه‌های زیادی به دلیل کاهش عرضه نفت و گاز به بار خواهد آمد که آمریکا، اروپا و آسیا باید آن را بپردازند.»
ایران با در اختیار داشتن 10 درصد از ذخایر به اثبات رسیده نفت جهان و صادرات 7/2 میلیون بشکه در روز، یکی از مهم‌ترین عرضه کنندگان نفت جهان به شمار می‌آید و مهم‌ترین مشتریان ایران، ژاپن، چین، کره جنوبی، تایوان و اروپا هستند.
این کشور از دیرباز یکی از مهم‌ترین صادرکنندگان نفت جهان بوده است و هم چنین می‌تواند به یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان گاز جهان نیز تبدیل شده و گاز خود را چه به صورت LNG و چه به صورت خط لوله صادر کند.
با توجه به این ذخایر هنگفت انرژی، ادعای اروپا و آمریکا این است که چرا ایران با در اختیار داشتن این همه منابع ارزشمند، به دنبال دست‌یابی به انرژی گران قیمت هسته‌ای است.
موسسه مشاوره وود مک‌کنزی که در انگلیس قرار دارد، برآورد کرده است: «تا سال 2015، میزان تقاضای گاز در شرق آسیا با دو برابر رشد، از 93 میلیون تن به 196 میلیون تن برسد.» به جز استرالیا که در سواحل شمالی و شمال غربی خود دارای ذخایر گاز است کشور دیگری وجود ندارد که بتواند پاسخ‌گوی چنین ابعادی از تقاضا باشد. هم اکنون در ایران سه کارخانه بزرگ LNG در حال ساخت است و از سوی دیگر قرار است، گاز ایران از ذخایر حوزه پارس جنوبی به هند و پاکستان صادر شود.
تحریم‌های آمریکا علیه ایران که سابقه‌ای 25 ساله دارد، در سال‌های 1995 و 1996 توسط دولت کلینتون تشدید شد. اما این تحریم‌ها نتوانسته‌اند، جلوی توسعه بخش انرژی ایران را بگیرند، هر چند که به دلیل عدم حضور شرکت‌های بزرگ آمریکایی و سرمایه گذاری و انتقال سرمایه‌های آنها، این رشد تا حدی کند شده است.»
اما شرکت‌های فراوانی هستند که به دنبال توسعه منابع نفت و گاز ایران هستند. شرکت انگلیسی- هلندی شل، توتال فرانسه، نورسک هیدرو و استات اویل نروژ، رپسول اسپانیا، بریتیش گاز انگلیس و چند شرکت ایتالیایی، روسی، اتریشی، مالزیایی، کانادایی و استرالیایی از این دست هستند.
اخیراً نیز شرکت ملی نفت هند و ساینوپک چین برای توسعه صنایع بالا دستی نفت و خرید LNGایران، توافق نامه‌هایی را به امضا رسانده‌اند.
تحریم‌های آمریکا نتوانست جلوی این شرکت‌ها را که سالانه 20 میلیون دلار در بخش انرژی ایران سرمایه گذاری می‌کنند، بگیرد. سوای بحث تحریم‌ها، سیمون معتقد است: «برای شرکت‌های خارجی بسیار سخت است که پروژه‌های خود را در ایران پیش ببرند، نه به خاطر این که بی‌ثباتی و فشار سیاسی در میان باشد؛ بلکه به خاطر این که ایرانی‌ها شرایط تجاری بسیار سختی را وضع کرده‌اند.»
اما با شدت گرفتن تنش ایران و غرب در مورد پرونده هسته‌ای کشورمان، کار اوپک بسیار سخت‌تر خواهد شد. تهران از اوپک خواسته است که سهمیه تولید این سازمان از ماه آوریل به میزان یک میلیون بشکه کاهش یابد.
پس از این که کشورهای غربی برای ارجاع پرونده ایران به شورای امنیت شروع به جلب حمایت سایر کشورها کردند، در طرف مقابل حسین کاظم‌پور اردبیلی، نماینده ایران در اوپک اعلام کرد: «اوپک نباید بحث کاهش سقف تولید را به تعویق بیندازد. اگر اوپک به میزان کنونی تولید خود ادامه دهد، اضافه تولید دو میلیون بشکه‌ای باعث خواهد شد، ذخایر کشورهای مصرف کننده بیش از حد پر شود. البته این امر در حال حاضر نمی‌تواند قیمت نفت را تحت تاثیر قرار دهد، چرا که میزان تقاضا بالاست. اما در سه ماهه دوم، مقادیر عظیم دخایر نفت همچون بهمن بر سر قیمت‌ها فرود خواهند آمد.»
الجزایر و ونزوئلا به صراحت مخالفت خود را اعلام کرده‌اند و نیجریه و اندونزی نیز پاسخ‌های مشابهی داده‌اند.
واشنگتن در تلاش است، تا سایر اعضای اوپک را متقاعد کند. در صورتی که ایران تولید نفت خود را متوقف سازد، با افزایش تولید خود این کمبود را جبران کنند.
ساموئل بودمن، وزیر انرژی ایالات متحده می‌گوید: «با توجه به تماس‌های دولت آمریکا با تولیدکنندگان عمده نفت، برداشت وی این است که تولیدکنندگان به تلاش خود برای عرضه نفت به بازار ادامه خواهند داد.»
اما بودمن در عین حال اشاره می‌کند که این کشورها تاکنون هیچ تضمینی در این زمینه ارایه نکرده‌اند. هر چند که می‌دانند میزان تقاضا چقدر است و متوجه هستند، اگر قیمت‌ها از این میزان فراتر برود، چه آسیب‌هایی به اقتصاد جهانی وارد خواهد شد. در نتیجه بودمن معتقد است که «این کشورها کار درست را انجام خواهند داد.»
با این وجود تحلیل‌گران می‌گویند: «تولیدکنندگان در حال حاضر برای پاسخ‌گویی به میزان عظیم تقاضا، با مشکل مواجه‌اند و در صورتی که ایران تولید نفت خود را کاهش دهد، برآورده کردن این حجم از تقاضا بسیار مشکل خواهد بود.»
مریل لینچ: تحریم ایران شوک بزرگ به بازار نفت
مؤسسه بین‌المللی مریل لینچ در گزارشی از بازار جهانی نفت، مهم‌ترین عامل تهدید ثبات در این بازار را تحریم احتمالی ایران اعلام کرده است.
در صورتی که ایران از سوی شورای امنیت سازمان ملل متحد مورد تحریم قرارگیرد و ایران برای مقابله با تحریم اقتصادی اقدام به توقف صادرات نفت خود کند، درکوتاه مدت شوک بی‌سابقه‌ای بر بازار نفت وارد خواهد آمد که موجب صعود ناگهانی بهای آن خواهد شد.
در حالی که آژانس بین‌المللی انرژی اعلام کرده است در صورت قطع یا کاهش صادرات نفت ایران از ذخایر استراتژیک خود استفاده خواهد کرد، مریل لینچ معتقد است شوک نفتی ایران حداقل در کوتاه مدت بازار نفت را شدیداً تحت تاثیر قرار خواهد داد.
این گزارش می‌افزاید، در حالی که گمانه زنی در رابطه با تحریم احتمالی ایران از سوی شورای امنیت در اوایل سال جاری میلادی موجب رسیدن بهای نفت به مرز 70 دلار شد، تحقق چنین تحریم‌هایی بی‌گمان تاثیرات ناگوارتری بر بازار آسیب‌پذیر نفت خواهد داشت.
بنابر اعلام مریل لینچ، هر چند احتمال تحریم ایران و قطع صادرات نفت این کشور بسیار ضعیف است، با این وجود فعالان بازار نفت جهان کماکان نگران وقوع چنین شوکی هستند.
اروپا، ژاپن و چین محتاج نفت ایران
نشریه «بیزینس ویک» نیز در گزارشی اعلام کرد: «کشورهای اروپایی، ژاپن و چین به منابع نفت و گاز ایران نیازمند هستند و از هرگونه تحریم نفتی این کشور جلوگیری خواهند کرد.»
به گزارش بیزینس ویک، آمریکا برای تحت فشار قرار دادن ایران گزینه‌های چندانی پیش روی ندارد و در حالی که در مخمصه عراق گرفتار شده است، مقابله ایران برای این کشور بسیار مخاطره آمیز خواهد بود.
آمریکا تمام توان خود را برای ارجاع پرونده هسته‌ای ایران به شورای امنیت سازمان ملل به کار گرفت و اکنون نیز قصد دارد تحریم‌های اقتصادی علیه ایران را عملی کند.
این نشریه معتقد است آمریکا در راه اعمال تحریم‌های اقتصادی علیه ایران راهی بسیار دشوار دارد، زیرا روابط مستحکم تجاری ایران با روسیه و نیاز اتحادیه اروپا و چین به نفت و گاز ایران بی‌گمان مخالفت آنها را با تحریم ایران در پی خواهد داشت. در گزارش یاد شده آمده است، علاوه بر مخالفت بسیار محتمل روسیه، چین و کشورهای اروپایی با تحریم ایران، بازار شدیداً آسیب‌پذیر نفت مانع عمده دیگر بر سر راه برنامه‌های آمریکا علیه ایران محسوب می‌شود. بیزینس ویک می‌افزاید، اگر تنش‌های مربوط به برنامه‌ هسته‌ای ایران پنج سال پیش رخ می‌داد احتمال تحریم اقتصادی با نفت ایران وجود داشت، اما اکنون که قیمت‌های نفت طی دو سال اخیر سه برابر شده است و بازار نفت شدیدا احساس کمبود عرضه می‌کند، چشم پوشی از نفت ایران نه تنها عملی نیست، بلکه حتی غیرقابل باور می‌نماید. بر پایه این گزارش، زمانی مناقشه هسته‌ای ایران به اوج خود رسیده است که بازار نفت بر لبه پرتگاه حرکت می‌کند و «دوران نفت ارزان به پایان رسیده است»، بنابراین حتی کوچک‌ترین شوک‌های سیاسی نیز تاثیر ناگواری بر بازار نفت خواهند گذارد، چه رسد به قطع صادرات چهارمین تولید کننده بزرگ نفت جهان.
در همین زمینه مؤسسه تحقیقاتی فورسایت ریسریچ نیویورک نیز در گزارشی اعلام کرده است از دست دادن 5/2 میلیون بشکه در روز نفت ایران موجب صعود بهای نفت به سطحی غیرقابل پیش بینی خواهد شد. هم چنین سرمایه گذاری‌های قابل توجه چین، ژاپن و اروپا در بخش نفت و گاز ایران، کار آمریکا را برای اعمال تحریم اقتصادی علیه ایران با چالش جدی مواجه ساخته است.