خروج سرمایه‌ها همچنان ادامه دارد

بورسهای اوراق بهادار کشورهای حاشیه خلیج فارس در پی صعود درخور توجه 5 ساله از اواخر سال 2005 میلادی، سقوط کم سابقه‌ای را تجربه کرده‌اند و همچنان در شرایط بحرانی به سر می‌برند. بررسی شرایط حاکم بر بورسهای مذکور و روند حاکم بر آنها، می‌تواند تجربه مفیدی برای دست‌اندرکاران بازار سرمایه دیگر بورسها به ویژه بورسهای مشابه باشد.
برخی کارشناسان معتقدند: بازارهای مالی کشورهای حوزه خلیج فارس از قدمت زیادی برخوردار نیستند، در این میان بازار اوراق بهادار امارات متحده عربی که در سال 2000 میلادی تأسیس شده است. نوپاترین بورس منطقه محسوب شده و بورس عربستان نیز هرچند در اواخر دهه 1970 تأسیس شده، اما نظارت و کنترل قاعده‌مند آن از سال 1985 بر عهده اداره امور مالی واگذار شده است در بین بورسهای منطقه، بورس بحرین هرچند فعالیت خود را از ژوئن 1989 آغاز کرده است؛ اما با به کارگیری ابزارهای متنوع مالی توانسته است ریسک فعالیت مالی را کاهش دهد و از کمترین نوسان در دوره مورد بررسی برخوردار بوده است. بورس کویت نیز هرچند فعالیت خود را از 1977 میلادی شروع کرده، اما پس از حمله عراق با وقفه‌ای 28 ماهه فعالیت خود را از 1992 از سرگرفته و تعداد شرکت‌هایش نیز به 28 شرکت در تاریخ مزبور کاهش یافته است.
اداره رسمی بازار بورس اوراق بهادار امارات در گزارشی در چهارمین ماه سال 1384 نسبت به هجوم ناگهانی سهامداران به بازار مالی دوبی و بورس ابوظبی ابراز نگرانی می‌کند و این بازارها را در خطر می‌بیند. افزایش شدید درآمدهای نفتی و به دنبال آن رشد نقدینگی در کنار سرمایه‌گذاری اتباع خارجی فشار تقاضا را بشدت افزایش داد و رشد بسیار شاخص قیمتها را موجب شد. شاخص قیمت بازار اوراق بهادار امارات از مارس 2004 تا سپتامبر 2006، بیش از 4 برابر و شاخص مزبور در بورس عربستان از همان ابتدا تا فوریه 2006 ، 8/3 برابر شده است. شاخص سایر بورسهای منطقه نیز رشد بسیاری یافته و بورسهای قطر، عمان و کویت نیز به ترتیب 7/2، 6/2 و 1/2 برابر شده اند و بورس بحرین با کمترین افزایش در دوره مزبور 5/1 برابر شده است.
بنا به تحلیل مؤسسه بلومبرگ، افزایش قیمتها در بورسهای عربی با ولع رو به افزایش سرمایه‌گذاران به خرید اوراق بهادار و همچنین افزایش بی‌سابقه بهای نفت شدت گرفت و ارزش بازارهای عربی را با دو برابر افزایش نسبت به سال گذشته به 3/1 تریلیون دلار رساند.
بنا به تحلیل این مؤسسه، افزایش قیمتها نسبت‌های نامتعارف قیمت به درآمد را در پی داشته است که به اعتقاد کارشناسان از هیچ توجیه منطقی برخوردار نیست و خود از عوامل آغاز سقوط شاخصهاست. سقوط شاخصها در بورسهای امارات و پس از فوت امیر آن و توقف 10 روزه معاملات آغاز شد. فضای اقتصادی امارات نیز با افزایش قیمت بنزین، افزایش 20 درصدی قیمت کالا و خدمات و همچنین اعتراض کارگران و زد و خورد میان آنان و پلیس رو به تیرگی گذاشت.
از سوی دیگر، به گزارش همین خبرگزاری، کلاهبرداری از برخی تجار ایرانی و عدم رسیدگی به این امر، اطمینان سرمایه‌گذاران خارجی را به این کشور تضعیف کرده است. رونق همزمان بورس عربستان بنا به دلایلی که پیشتر ذکر شده نیز باعث خروج سرمایه‌ها از امارات و گسیل آنها به بورس مزبور شد. سرمایه‌گذاران عربستانی در سال میلادی گذشته، بیش از 30 میلیارد درهم در بورسهای امارات سرمایه‌گذاری کرده‌اند که بیش از 25 میلیارد درهم آن را در سه ماه پایانی سال 84 از این کشور خارج کرده‌اند. همچنین عرضه اوراق بهادار در برخی دیگر از کشورهای حوزه خلیج فارس در حدود 40 میلیارد درهم از امارات خارج کرده است. سقوط شاخصها دامنگیر دیگر کشورهای منطقه خلیج فارس و حتی کشورهایی همچون مصر نیز شد.
به گزارش مؤسسه بلومبرگ، شاخص بورس قاهره که در مدت 3 سال گذشته هر سال دو برابر شده بود، با شروع و ادامه روند نزولی، مسؤولان بازار سرمایه را وادار به خرید سهام کرد. به گفته مقامات مصری، سرمایه‌گذاران این کشور تحت تأثیر سقوط بازارهای کشورهای خلیج فارس قرار گرفته و همگی فروشنده سهام خود هستند.
در بورس بحرین نیز سرمایه‌گذاران با قرار گرفتن در جو روانی منفی، تنها به فروش سهام خود می‌اندیشند و در کویت نیز وزیر دارایی اعلام کرد که دولت در پی کاهش شاخصها، اقدام به خرید سهام خواهد کرد.
«دکتر ابراهیم العساف» وزیر دارایی عربستان، سقوط شاخصها را به دلیل صعود بی‌رویه قیمتها می‌داند و نامتعارف بودن نسبت‌های P/E را توجیه ناپذیر می‌شمارد. وی برخلاف مسؤولان بازار سرمایه مصر و کویت هرگونه دخالت دولت در بورس را مردود می‌شمارد. بورسهای منطقه خلیج فارس، همگام با افزایش درآمدهای نفتی و افزایش تقاضا برای اوراق بهادار رشد خود را آغاز کردند و پس از صعود اولیه، سرمایه‌گذاران داخلی و خارجی را با هدف کسب سود سرشار جذب خود کردند. تقاضای افزایش یافته به ایجاد حباب قیمتی منجر شد و نسبتهای قیمت به درآمد را به گونه توجیه‌ناپذیری افزایش داد.
در این میان بورس بحرین که از ابزارهای مالی متنوعی بهره می‌برد با کمترین نوسان همراه بوده است. صعود شاخصها در بورس عربستان که از قدمت بیشتری برخوردار است و با عضویت در سازمان تجارت جهانی و سرمایه‌گذاریهای کلان خارجی از جو مثبت اقتصادی سود می‌جست، بیشتر به طول انجامید.