عراق میدان جدید دیپلماسى هسته‌اى

محسن امیرى:خبر اعلام موافقت دولت ایران با درخواست عبدالعزیز حکیم براى مذاکره با آمریکا، درخصوص عراق توسط دبیر شوراى عالى امنیت ملى هرچند کوتاه و بدون ارائه تفسیرهاى خبرى صدا و سیما بود مى تواند نتایج و پیام هاى بلندى به همراه داشته باشد.در نظام بین الملل امروز هیچ مسئله اى را نمى توان به طور مطلق و به دور از سایر متغیرها بررسى کرد. چرا که گستردگى و پیچیدگى نظام حاکم بر روابط بین الملل هر متغیرى را که کارکردى بین المللى داشته باشد به مانند زنجیرى به سایر متغیرها متصل مى سازد. مذاکره ایران با آمریکا براى ایجاد ثبات در عراق با استفاده از نفوذ ایران در شیعیان براى تحقق این هدف است. آمریکایى ها به دنبال تعدیل نیروهاى خود در عراق و ایجاد ثبات در آن کشور هستند و اهداف آنها یعنى اجراى پروژه هاى عمرانى و اقتصادى تنها با برقرارى ثبات و آرامش امکان پذیر خواهد بود. برخلاف انگلیسى ها که سعى در حفظ و ادامه ناامنى در عراق به منظور توجیه حضور خود دارند اما در مورد ایران، وسعت مرزهاى مشترک، سابقه مخاصمت هاى دو کشور و حضور آمریکا در عراق موجب اهمیت تحولات آن کشور براى ایران شده و این امر به طور طبیعى منجر به تلاش در جهت تاثیرگذارى بر مسائل عراق شده است. حداقل خواسته ایران در این زمینه ایجاد روابط دوستانه با عراق و در نهایت تبدیل آن به یک متحد منطقه اى است.براى دستیابى به این هدف ایران دو گزینه پیش رو دارد:1-استراتژى ناامنى در عراق و ایجاد چالش براى آنچه اشغالگران در پى رسیدن به آن هستند چرا که عراق ناامن یکى از سنگرهاى حفظ استقلال ایران براى جلوگیرى از تمرکز فشارهاى ایالات متحده بر روى ایران و تعدیل کننده این فشارها است. 2-استراتژى عراق باثبات: ایران مى تواند با تلاش در جهت برقرارى ثبات و امنیت در عراق و کمک به استقرار دولت مردمى در این کشور از شر همسایگى تحمیلى با آمریکا که به مثابه تهدیدى بالقوه براى امنیت ایران باشد نجات یابد و این در صورتى است که ایران به این یقین برسد که ثبات در عراق مساوى است با خروج نیروهاى آمریکا این استراتژى در بطن خود همراهى با سیاست کنونى آمریکا براى کاهش حضور خود در عراق را دارد که مى تواند زمینه اى براى همکارى ایران و آمریکا براى دستیابى به این هدف مشترک باشد و البته باید دانست این امر بیش از ایران براى ایالات متحده مفید خواهد بود چرا که حضور آنها را موجه کرده و کاتالیزورى براى دستیابى به اهدافشان خواهد بود.
فرصت‌هاى ایران
امکان انتخاب این دو گزینه براى ایران که با انتخاب هر یک از آنها مى تواند به برخى از اهداف و منافع خود دست یابد سبب شده تا سیاست خارجى ایران از قدرت مانور قابل ملاحظه اى در این خصوص برخوردار باشد. آگاهى به این مسئله آمریکا را متوجه نقش حیاتى ایران و عراق مى سازد. دستاوردهاى انتخاب استراتژى دوم براى ایران عبارتند از: 1-کاهش نیروهاى آمریکایى در عراق که مى تواند تامین کننده امنیت روانى در ملاحظات جمهورى اسلامى باشد.2-تبدیل عراق به همسایه اى دوست اگرچه این روند هم اکنون نیز در حال انجام است. 3-امکان حضور در پروژه هاى بازسازى عراق که فرصت اقتصادى خوبى براى ایران بوده، امکان اشتغال نیروى کار را نیز فراهم مى کند. 4- کسب پرستیژ بین المللى و افزایش محبوبیت ایران در عراق و افزایش تاثیرگذارى ایران در تحولات عراق 5- امکان حضور سازمان یافته در بازار عراق. همه آنها پیش از اینکه به واسطه همکارى با آمریکا به دست آید حاصل موقعیت ژئوپولتیک ایران است. نتایجى که ایران مى تواند از مذاکره با آمریکا (حتى با تغییر فقط مسائل عراق) به دست آورد چیزى است که نه در هم پیمانى و امتیازدهى به روسیه به دست مى آید و نه در مذاکره با اروپایى ها و نه در سیاست نگاه به شرق و آن چیزى نیست جز مسئله اول و فعلى سیاست خارجى که همان دستیابى ایران به انرژى هسته اى است چرا که مسئولین ایران به خوبى پى برده اند که بازیگر اصلى پرونده هسته اى ایران ایالات متحده است و موقعیت سایر کشورها که ایران با نزدیکى به آنها سعى در پایان این مسئله داشته به گونه اى است که آنچه از پیوستگى به آمریکا به دست مى آورند به مراتب بیش از عایدات آنها از ایران است.حال که تقریباً تمامى گزینه هاى آزموده شده فاقد کارایى لازم بوده اند عراق میدان خوبى براى پیشبرد دیپلماسى هسته اى ایران است و اکنون مذاکره به بازیگر اصلى روابط بین المللى ایران تبدیل شده که اگر نتواند به حل مسئله هسته اى ایران بینجامد دست کم مى تواند موفقیت هاى خوبى را به دنبال داشته باشد. چرا که ایران براى آمریکا مشکلى ایجاد کرده که مى تواند آن را حل و یا از حالت مشکل خارج کند. آنچه مسلم است فرصت کنونى به خاطر موضع گیرى هاى قاطع دولتمردان ایرانى و ویژگى هاى کنونى نظام بین الملل به دست آمده که باید به بهترین نحو از آن بهره برد.