تلویزیون خصوصی در میانه راه
مقدمه:
از زمان تصویب قانون عدم استفاده از امکانات و برنامههای شبکههای ماهوارهای در مجلس پنجم شورای اسلامی سالها میگذرد، حالا با گذشت دو دوره از تصویب این قانون در مجلس و آشکار شدن نکات مثبت و منفی این طرح، کمیسیون فرهنگی مجلس هفتم درصدد است تا با بررسی اثرات سوء و نتایج مثبت به کارگیری آن در جامعه، راه میانهای را در پیش گیرد.
«خانم فاطمه رهبر» از اعضای کمیسیون فرهنگی و رئیس کمیته رسانهها و وسایل ارتباط جمعی تهران از جمله نمایندگانی است که در تکاپوی سامانبخشی به این موضوع فرهنگی است. او که دانشآموخته کارشناسی ارشد ارتباطات تصویری است، تاکنون در سمتهای دبیری شورای عالی سیاستگذاری اینترنت صدا و سیما و دبیری شورای عالی سیاستگذاری شبکههای اطلاعرسانی تجربه مفیدی را در حوزه رسانه اندوخته است. روزنامه همشهری در زمینه به کارگیری بهینه از ماهواره و راهاندازی شبکههای تلویزیونی خصوصی گفتوگویی با وی انجام داده است که میخوانید:
* نظر شما راجع به راهاندازی تلویزیون خصوصی چیست؟
** در رابطه با این که مجلس شورای اسلامی در شبکههای تلویزیونی چه اقدامی میتواند بکند، لازم است که طبق قانون اساسی مواردی را متذکر شوم که موضوع روشنتر شود. در اصل قانون اساسی مطرح شده که نظام اقتصادی جمهوری اسلامی ایران بر پایه سه بخش دولتی، تعاونی و خصوصی با برنامهریزی منظم و صحیح استوار است. در بخش دولتی که شامل کلیه صنایع بزرگ، صنایع مادر، بازرگانی خارجی، معادن بزرگ، بانکداری، بیمه، شبکه آبرسانی و سدها، پست و تلگراف و تلفن، رادیو و تلویزیون، هواپیمایی، کشتیرانی، راهآهن و مانند این مسائل است به شکل مالکیت عمومی در اختیار دولت است.
البته راهاندازی رادیو و تلویزیون مغایر با این اصل مصوب است که شامل رسانه ملی نمیشود. بنابراین نمایندگان مجلس شورای اسلامی نمیتوانند در ارتباط با طرحی که مغایر قانون اساسی است اقدام کنند.
* به نظر شما اصل قانون اساسی امکان شکلگیری شبکههای تلویزیونی خصوصی را میدهد؟
** طبق قانون اساسی، در صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران، آزادی بیان و نشر افکار با رعایت موازین اسلامی و مصالح کشور تامین شود. حال اگر قرار بر این باشد که شبکههای خصوصی رادیو و تلویزیون داشته باشیم شاید بیم آن باشد که نشر افکار بر اساس موازین و مصالح عمومی کشور گام بر ندارد که این موضوع با اصل قانون اساسی مغایرت دارد.
البته صدا و سیما در توسعه کمی و کیفی هیچ محدودیتی ندارد ولی برای بالا بردن کیفیت برنامهها باید تلاش مضاعفی را اعمال کنیم تا به نحوی نیازهای عمومی مردم را تأمین کنیم ولی در هر حال محدودیتهایی در پس این سامانه ملی به این وسعت وجود دارد که امید است در راستای توسعه کیفی و کمی گامهای جدی برداشته شود.
* اخیرا در کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی طرحی مطرح است که از برنامههای ماهواره به شکل بهینه استفاده شود.
** تلاش کمیسیون فرهنگی بر این است که با شرایطی برای استفاده بهینه و تدوین شده از برنامههای ماهواره اقدامات لازم را در مجلس شورای اسلامی سازمان دهیم.
* دلایل استفاده مردم از شبکههای ماهوارهای را چگونه ارزیابی میکنید؟
** حضور امواج فراگیر شبکههای ماهوارهای به ویژه، ماهوارههای فارسیزبان در آسمان ایران، واقعیت انکارناپذیری است که بدون دخالت و برنامهریزی حاکمیت سیاسی کشور رخ داده و تاکنون نیز تداوم یافته است. استفاده مردم از برنامههای تلویزیونی ماهوارهها با دلایل و انگیزههای متفاوتی صورت میپذیرد و با این اوصاف از تاثیرات سیاسی، فرهنگی و اجتماعی ماهواره، نباید غافل ماند که تاکنون نیز از نظر برنامهریزان و سیاستگذاران فرهنگی کشور مغفول نمانده است.
در حال حاضر نیاز است که در کنار برنامهریزی و سیاستگذاری وارد اجرا شویم و با پشتوانه علمی و کارشناسی کار را شروع نماییم. در حال حاضر نقاط ضعف و کاستیهایی در قوانین قبلی وجود دارد که نیاز است با تدوین سیاستها و برنامهها و قوانین جدید جهت استفاده بهینه از این تکنولوژی در عصر ارتباطات استفاده نمود. ولی در وضعیت کنونی جامعه ما شاهد استفاده از ماهواره هستیم که طبق قانون، در حال حاضر استفاده از تجهیزات دریافت تصاویر تلویزیونی از ماهواره تابع ضوابطی است که در قانون معین شده است.
آنچه مسلم است، در مواجهه با این پدیده باید واقعبینانه اندیشید و بر پایه دیدگاههای کارشناسانه و مبتنی بر شناخت عرفها و هنجارهای متحول و جدید در جامعه تصمیمگیری نمود و برای آن که این تصمیمات هم ضمانت اجرایی داشته باشد و هم قابل پذیرش عمومی واقع گردد باید از طریق قانونگذاری در مجلس شورای اسلامی اقدامات مقتضی صورت پذیرد.
* به نظر شما آزادسازی ماهواره در جامعه چه تبعاتی دارد؟
** در حال حاضر جمعآوری آنتنها و یا اقدامات دیگر، اقدام پایدار و مؤثر و مفیدی نخواهد بود و باید در اسرع وقت، در زمینه نحوه چگونگی استفاده از ماهواره مورد دقت جدی قرار بگیرد.
شناسایی دلایل گرایش برخی از خانوادهها باید مورد دقت نظر قرار بگیرد و از پیامدهای ناشی از این گرایشها نباید غافل شد که در این زمینه آموزش خانواده بسیار لازم و ضروری است.
* هدف از راهاندازی شبکههای تلویزیونی فارسیزبان چیست؟
** در خارج از مرزها اشکال متفاوت و پیچیدهای از شبکههای تلویزیونی معارض است که وجه عمومی و عمده این برنامهها بر پایه وجه سیاسی ایجاد بدبینی و بیاعتمادی در مردم نسبت به کلیت حاکمیت سیاسی، اعم از قانون اساسی، نهادها، ساختارهای رسمی و شخصیتهای سیاسی کشور بنا شده است.
بنابراین سیاست اصلی این شبکههای تلویزیونی معارض عمدتا بر ایجاد گسست و شکاف میان دولت و ملت است؛ به نحوی که کلیه عملکرد، برنامهها و حتی طرحهای کلان کشور را زیر سؤال میبرند و نسبت به تخریب ایدئولوژی نظام از هیچ چیز فروگذار نیستند و با ایجاد شبهات دینی و ارائه قرائتهای غلط از اسلام به ایجاد شکاف در اذهان عمومی میپردازند.
علاوه بر آن در جهت ایجاد تحولات ارزشی و الگوهای رفتاری نسل جوان تلاش میکنند تا به تعمیق هر چه بیشتر فاصله الگوها، هنجارها و ارزشهای اجتماعی با الگوهای مورد تأیید خود بپردازند.
از دیگر اهداف، تلاش در جهت ایجاد رفتارهای اعتراضی، بزرگنمایی و برجستهسازی مشکلات و نارساییها و نواقص جامعه است.
وجه دیگر اهداف این برنامههای تلویزیونی فارسی زبان، معرفی نیروهای سوخته ضد انقلاب و بازسازی چهرههای مخالفین نظام در نزد افکار عمومی است تا با بهرهگیری از شگردهای ارتباطی و با تکیه بر دانش روز آنها را به گونهای مطلوب جلوه دهند. بنابراین، این شبکههای تلویزیونی معمولاً چهرهها و عناصر برانداز را به جامعه معرفی میکنند تا زمینه پذیرش اهداف و ایدههای آنان را در نزد افکار عمومی فراهم کنند.
بنابراین برنامههای تلویزیونی فارسیزبان، اغلب با جذب مخاطبان از میان طیفها و اقشار مختلف اجتماع این امکان را به ظاهر فراهم آوردهاند که در لحظات حساس و در مقاطع سرنوشتساز بتوانند به ظن خود بهترین بهرهوری را بکنند.
* آیا رسانه ملی توانسته است در مقابله فرهنگی با شبکههای تلویزیونی معارض به خوبی عمل کند؟
** تأثیرات فرهنگی برنامههای تلویزیونی شبکههای معارض در عرصههای مختلف الگوسازی، هنجارزدایی در سطح عام و القای الگو است و به گونهای که بر ضمیر ناخودآگاه مخاطبان تأثیر گذاشته و با تبلیغات گسترده، به ترویج مدگرایی و مصرفگرایی افراطی برای تغییر نگرش فرهنگی، هویتی و الگوهای مصرف رسانهای در جامعه بپردازد.
از این رو فعالیت این شبکههای تلویزیونی، با توجه به جذابیتهای کاذبی که از آن برخودار هستند، در عمل از برد رسانههای داخلی و میزان اثرگذاری آنان بر مخاطبین میکاهند و در نتیجه ارتباط آنان را با رسانههای داخلی به حداقل میرساند و این مسئله وظیفه و کار رسانهها و شبکههای داخلی را سخت و دشوار میکند و تلاش و فعالیت بیشتری مبتنی بر برنامهریزی دقیق و اجرای موفق را میطلبد.
* دیدگاه شما نسبت به استفاده از ماهواره در شرایط فعلی جامعه چیست؟
** در سالهای اخیر با پیشرفت وسایل ارتباطات جمعی از جمله ماهواره، گرایشهای جامعه به استفاده از این وسایل بیشتر شده که عوامل اثرگذار بر این گرایش در جامعه شامل مواردی از جمله دلایل سیاسی، اجتماعی، فرهنگی و روانشناختی است.
با توجه به این که در حال حاضر استفاده از تجهیزات دریافت تصاویر تلویزیونی از ماهواره تابع ضوابطی است که در قانون معین شده است، ولی عملاً در جامعه ما وضعیتی پدید آمده که نه تنها قبحی از زیر پا گذاشتن این قانون وجود ندارد، بلکه استفاده از ماهواره به صورت ناصحیح به صورت یک ارزش و هنجار اجتماعی درآمده است. استفاده بدون طبقهبندی، دسترسی اقشار جامعه از تمام برنامههای ماهواره آفتی است که تأثیر منفی و سوء آن بر هیچ کس پوشیده نمانده است.
از این رو بر تمام مسئولین فرهنگی کشور وظیفه است تا با برنامهریزی دقیق اثرات سوء آن را به حداقل برسانند. از طرفی نیز از شبکههای داخلی توقع است که به تقویت، تنوع و غنابخشی بیشتر برنامههای تلویزیونی توجه ویژه نمایند.
* وظیفه مسئولین رسانههای داخلی چیست؟
** برای تقویت اعتماد عمومی مخاطبان به رسانههای داخلی تلاش نموده و برای بالا رفتن توانایی رسانههای داخلی جهت جذب مخاطب در صحنه رقابت رسانهای اقدام جدی به عمل آورند، از این رو ایجاد تناسب معقول و منطقی میان نیازهای جامعه با برنامههای شبکههای داخلی تا حد امکان، اطلاعرسانی دقیق و به موقع، تلاش در جهت دفاع از مطالبات حقیقی و واقعی مردم، ایجاد لطافت، نشاط در جامعه با توجه به تولید برنامههای متنوع، جذاب و پر محتوا با رعایت ظرایف کلامی و تصویری و دوری از خشونت و ابتذال میتواند راهکار مناسبی برای تقویت رسانه ملی در مقابل هجوم شبکههای ماهوارهای باشد.
* با آزادسازی یا بهینهسازی برنامههای ماهواره چه راهکارهایی مد نظر است؟
** در حال حاضر نسبت به نحوه برخورد با ماهواره رویکرد وجود دارد: سه حالت کلی قابل تصور است که هر یک از آنها، دارای کارکردهای مثبت و منفی به طور جداگانهای میباشند.
رویکرد اول: ممنوعیت کامل ماهواره و مقابله با آن است، همان طوری که گفته شد علیرغم وجود ضوابط ممنوعیت استفاده از ماهواره در حال حاضر به صورت غیر قابل قبولی در جامعه این برنامهها مورد استفاده قرار گرفته و میگیرد.
ـ رویکرد دوم: رسمیت بخشیدن به ماهواره با هدف بهرهگیری و استفاده آزاد از آن. این موضوع و رویکرد در مباحث و مطالبی که عنوان شد به هیچ وجه به طور کامل مورد تأیید نیست و نمیتوان اثرات سوء و منفی آن را در زمینههای گوناگون فرهنگی، اجتماعی، سیاسی... انکار کرد.
ـ رویکرد سوم: مدیریت بهرهگیری کنترل شده از امکانات و برنامههای ماهوارهای که به نوعی حد وسط رویکردهای مطرح شده اول و دوم است.
این رویکرد در شرایطی موضوعیت دارد که سیاست کلی کشور با موضوع عدم پذیرش رسمی بهرهگیری از ماهواره به طور کامل روبهرو است.
از اهداف اتخاذ این رویکرد میتوان به امکان بهرهگیری از ظرفیتهای ماهواره اشاره کرد و آن را روشی برای جلوگیری از شیوع بهرهگیری بدون کنترل شده از برنامههای ماهواره در جامعه دانست. از این رو، این رویه میتواند وضعیت مناسبی نسبت به دو روش دیگر از لحاظ کمتر بودن اثرات منفی آن باشد، ضمناً از دیگر آثار مثبت این روش، استفاده از رشد و پیشرفتهای فنی در حوزه رسانهای است.
* آیا با شکلگیری شبکههای تلویزیون خصوصی با نظارت رسانهای نظام موافق هستید؟
** راهاندازی شبکههای خصوصی جهت ارتقاء سطح مشارکت بخش خصوصی و فعالسازی آنان در امور اجتماعی و فرهنگی کشور با امکان نظارت دائمی باید مورد بررسی و دقتنظر کامل صورت پذیرد تا در درجه اول این عمل مغایرت قانونی نداشته باشد و در درجه دوم مشکلی بر مشکلات فرهنگی جامعه نیافزاید و از همه مهمتر فعالیت آنها در راستای منافع و مصالح ملی باشد.
به هر ترتیب طبق ماده قانون برنامه چهارم توسعه، دولت مکلف است که به منظور رونق اقتصاد فرهنگ، افزایش اشتغال، بهبود کیفیت کالا و خدمات رقابتپذیری، خلق منابع جدید، توزیع عادلانه محصولات و خدمات فرهنگی و ایجاد بستر مناسب برای ورود به بازارهای جهانی فرهنگ و هنر و تأمین فضاهای کافی بریا عرصه محصولات فرهنگی، اقداماتی را انجام دهد.
از جمله: اصلاح قوانین و مقررات در امور فرهنگی هنری، ... و همچنین ایجاد شرایط لازم توسط سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران برای دریافت برنامههای صوتی و تصویری از طریق شبکههای اطلاعرسانی کابلی و کانالهای ماهوارهای بر اساس ضوابط سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران.
و همچنین آییننامه اجرایی مربوط با هماهنگی وزارتخانهها، فرهنگ و ارشاد اسلامی، ارتباطات و فناوری اطلاعات و سازمان صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران تهیه شود و به تصویب هیأت وزیران برسد.
بر این اساس جهت تسریع در اقدامات لازم کمیته رسانههای گروهی و وسایل ارتباط جمعی کمیسیون فرهنگی مجلس هفتم با کمک مرکز پژوهشهای مجلس اقدام به تهیه طرحی نموده است تا نسبت به تهیه طرحی در رابطه با استفاده مدیریت شده از ماهوارههای پخش مستقیم تلویزیونی اقدام نماید.
«استفاده مدیریت شده از ماهواره پخش مستقیم» عبارت جدیدی است که تاکنون وارد عرصه علوم ارتباطات نشده است و کشورهای دیگر از همان سیستمهای مدیریتی رسانهها که در همه نقاط دنیا معمول است بهره گرفته و نظام رسانهای خود را به حدی بارور و کارآمد ساختهاند که مخاطبان نیاز به بهرهگیری از ماهوارههای پخش مستقیم نداشته باشند.
مضاف بر این که نحوه استفاده مذکور هیچگونه تهدیدی اعم از فرهنگی، اجتماعی و سیاسی ... محسوب نمیشود البته مسلم است که حساسیت و موقعیت و شرایط جمهوری اسلامی ایران در هیچ یک از کشورها مشابه نبود و نیست و نباید نسخه واحدی برای همه کشورها نوشت. زیرا هر کشوری حساسیتهای مربوط به خود را دارد.
نظرات بینندگان
پربیننده ترین
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
