جنگ قدرت در انگلیس

سال گذشته تونی بلر حزب کارگر را برای سومین بار به سوی پیروزی در انتخابات انگلیس رهبری کرد، اما امروز او شاهد بی تابی افکار عمومی کشور و حتی رهبران حزب کارگر برای شنیدن پاسخ این سوال است که «بلر کی ساختمان شماره 10خیابان داونینگ را ترک می کند؟» . او چندی پیش گفت که برای دور بعدی به کاندیدای نخست وزیری نخواهد بود، اما این برای مخالفانش کافی نیست و همه می پرسند: «دقیقاً کی؟»
بلر اکنون نامحبوب ترین نخست وزیر حزب کارگر از زمان جنگ جهانی دوم تا به حال است. میزان محبوبیت او در افکار عمومی در خوشبینانه ترین وضعیت 26درصد است. در انتخابات اخیر شوراها و شهرداری ها، حزب کارگر بعد از محافظه کاران و لیبرال دموکرات ها در مقام سوم قرار گرفت و شکست سنگینی را متحمل شد.
بعضی نظرسنجی ها نشان می دهد که اگر انتخابات سراسری در انگلیس همین امروز برگزار می شد، محافظه کاران حزب توری با 37درصد آرا، حزب کارگر را شکست می دادند.
آمار و ارقامی شبیه به این، ذهن نمایندگان حزب کارگر در پارلمان و رهبران این حزب را به خود مشغول کرده است. بدون شک آنها به خاطر بیرون آمدن از دوران رکود و به قدرت رسیدن بعد از 17سال انزوا در دهه 80و 90میلادی هنوز مدیون و ممنون بلر هستند، اما این روزها حتی نزدیکترین وفاداران به بلر به این فکر می کنند که دوران او دیگر به سر آمده است. بلر که زمانی رهبر محبوب حزب کارگر و عامل پیروزی این حزب بود، اکنون به باری سنگین برای حزب تبدیل شده است که اگر از قطار در حال حرکت حزب کارگر تخلیه نشود ادامه حرکت آن را در ماه های آینده با مشکل روبه رو خواهد کرد.
در روزهای اخیر عده ای از اعضای این حزب که به جناح چپ درون حزب تعلق دارند همین حرف ها را به صراحت به زبان آورده و خواستار استعفای سریع بلر شده اند. طرفداران بلر با تکیه بر شعار حفظ وحدت در شرایط کنونی می گویند، سخن از استعفای نخست وزیر فقط به غرق شدن بیشتر حزب کارگر کمک می کند.
بلر سال گذشته برای جلب مشارکت گوردون براون، وزیر دارایی و رقیب در انتظار جانشینی او که بسیاری وی را ولیعهد نخست وزیر می خوانند، وعده داد در پایان دوره پارلمان کنونی یعنی بعد از انتخابات سال 2009از قدرت کناره گیری می کند. وقتی نخست وزیری تاریخ کناره گیری اش را اعلام می کند هر چند که آن زمان دور هم باشد، همه نگاه ها از همان لحظه به جانشین بعدی خواهد بود و روزها را می شمارند تا این دوره به پایان برسد.
بعد از انتخابات اخیر شهرداری ها و شوراهای شهری و شکست سنگین حزب کارگر بلر تغییرات بزرگی در کابینه ایجاد کرد. جک استراو وزیرخارجه قدرتمند دولت هم شامل این تغییرات شد. استراو چند روز بعد از این جابه جایی ها گفت که از تصمیم بلر برای برکناری اش شگفت زده شده است. هدف اصلی این تغییرات نشان دادن این نکته بود که بلر هنوز در قدرت است.
در پاسخ به مقالات مطبوعاتی، مصاحبه های رسانه ای و اظهارنظراتی که موضوع همه آنها استعفای فوری بلر است، او و نزدیکانش فقط اطمینان می دهند که انتقال قدرت به صورت برنامه ریزی شده و تا پیش از انتخابات سراسری سال 2009انجام می شود، اما هیچ صحبتی از تعیین جدول زمانی و اعلام تاریخ دقیق استعفای بلر نمی شود.
براون که فکر می کند بلر او را فریب داده و از انتقال قدرت به او طفره می رود در چند مصاحبه مطبوعاتی اقدام مارگارت تاچر را به بلر یادآوری می کند که در شرایطی مشابه و در میان نارضایتی و فشار محافظه کاران مجبور به ترک قدرت شد.
اما بلر برای باقی ماندن در قدرت و ادامه دوران نخست وزیری دست به ابتکارات تازه ای زده است، یکی از آنها شروع طرح جدید مبارزه با جرم و جنایت و اعلام برنامه های بلندپروازانه برای وزرای مهم دولت است.
ناکارآمدی نظام قضایی انگلیس به ویژه در مبارزه با جرم و جنایت با انتقاد گسترده افکار عمومی این کشور رو به روست. بلر با آگاهی از این موضوع اصلاحات در نظام قضایی و مقدم شمردن حق قربانیان بر حق متهمان در این نظام را خواستار شده است. او در دیدارهای چند ساعته با نمایندگان اتحادیه های کارگری، کارفرمایان و سازمان های غیردولتی به تشریح برنامه های جدید و رفع نواقص گذشته می پردازد.
او بعد از ترمیم کابینه چند نامه سرگشاده برای وزارتخانه های مهم دولت فرستاد و در آن اهداف و فعالیت های این وزارتخانه ها را در حوزه اجرای نظم و قانون، خدمات بهداشتی و درمانی و اصلاحات بخش غیرانتخابی پارلمان به تفصیل توضیح داد. در یکی از این نامه ها که همگی در مطبوعات چاپ شده است، بلر از وزیر کشور جدید خود خواسته است ضرورت تصویب قوانین جدید برای دادگاه هایی را بررسی کند که حکم دولت در زمینه موضوعات حقوق بشری را نادیده می گیرند. این تصمیم بلر در پی حکم اخیر دادگاهی صورت گرفت که در آن دولت به سوءاستفاده از قدرت خود در رد درخواست اقامت 9پناهجوی افغان متهم شده بود. این پناهجویان افغان دست به هواپیماربایی در داخل انگلیس زده بودند و به همین دلیل دولت درخواست اقامت آنها را رد کرده است. بلر با این اقدامات می خواهد نشان دهد که قدرت را در شرایط ضعف و ناتوانی و با کارهایی ناتمام و بی سامان به براون تحویل نداده است. بلر همچنین خواستار شتاب بخشیدن به اصلاحات در بخش خدمات عمومی شده و تأکید کرده است که این اصلاحات برای بقای اقتصادی در دنیای جهانی شده امروز حیاتی است.
حضور 9 ساله در قدرت، هر سیاستمداری را می تواند به چهره ای کسالت آور برای افکار عمومی تبدیل کند، اما خروج بلر از صحنه قدرت، اندکی با سیاستمداران دیگر متفاوت است. در کنفرانس خبری اخیری که بعد از شکست انتخاباتی حزب کارگر برگزار شد و همه انتظار داشتند بلر در آن تاریخ کناره گیری اش را اعلام کند و او چنین نکرد، چهره بلر دیگر چهره مردی نبود که با قدرتی فراوان و همچون یک سیاستمدار تازه نفس در انتخابات سال 1997به پیروزی رسیده است. در فهرست دلایلی که شرایط کنونی را برای بلر ایجاد کرده، عراق در ردیف نخست قرار دارد. جنگ عراق اعتبار بلر و صداقت او را به عنوان یک نخست وزیر در افکار عمومی و محافل سیاسی انگلیس زیر سوال برد. بلر هر چقدر در سال های اخیر تلاش کرد نتوانست این برداشت را تصحیح کند که برای متقاعد کردن انگلیسی ها به جنگ، اطلاعات دروغ داده و فریبکاری کرده است.
افکار عمومی و سیاستمداران انگلیسی برخلاف مخالفان جنگ در آمریکا، با جنگ عراق به عنوان واقعه ای مرگبار و پردردسر مشکلی ندارند. آنها چگونگی رفتار نخست وزیرشان در هفته ها و ماه های قبل از جنگ و سخنرانی های او در پارلمان و در رسانه ها و خطاب به افکار عمومی را نمی توانند فراموش کنند. بلر در آن روزها پرونده ای جمع آوری کرده بود که به «دوسیه صدام» معروف بود و اطلاعاتی درباره سلاح های کشتارجمعی صدام و فعالیت تسلیحاتی او ارائه می کرد. وقتی هیچ سلاح کشتار جمعی در عراق یافت نشد، اعتبار این پرونده و حامی اصلی آن یعنی بلر هم به شدت زیر سوال رفت. نتایج انتخابات شوراها و شهرداری ها در انگلیس نشان داد، آرای شخص بلر در میان طبقه متوسط و حامیان لیبرال حزب کارگر به شدت کاهش یافته است. نظرسنجی ها نشان می دهد دلیل اصلی این کاهش محبوبیت موضوع عراق است. اما سال گذشته که حزب کارگر به رهبری بلر بار دیگر در انتخابات پیروز شد هم موضوع عراق وجود داشت. چرا در آن زمان رأی دهندگان مخالفت خود را با بلر و حزب کارگر نشان ندادند؟ یکی از پاسخ هایی که می توان به این سؤال داد احیای حزب رقیب توری به رهبری «کامرون» است. محافظه کاران انگلیسی به رهبری سیاستمداری جوان که شعارهایش برای تحول درون حزب توری، روزهای سال 1997بلر را به یاد می آورد، دوران جدیدی را شروع کرده اند.
در انتخابات محلی اخیر محافظه کاران در ردیف نخست قرار گرفتند و این می تواند نشانه ای باشد برای پیش بینی نتیجه انتخابات سراسری آینده این کشور. دلیل دیگری که شرایط سیاسی را برای بلر تا این اندازه وخیم کرده رسوایی های اخیر درون دولت او است.
جان پرسیکات معاون نخست وزیر به دلیل ارتباط غیراخلاقی با منشی خود در برابر افشاگری رسانه ها قرار گرفت. شوهر «تساجوول» وزیر فرهنگ از سیلویو برلوسکنی نخست وزیر ایتالیا رشوه گرفته بود و این هم در رسانه ها فاش شد. چارلز کلارک وزیر کشور به این دلیل از مقام خود برکنار شد که رسانه ها فاش کردند وزارتخانه او هشدارهای مکرر درباره خطر آزادی زندانیان خارجی و اخراج نکردن آنها را نادیده گرفته است. در این میان اسکاتلندیارد هم مشغول بررسی این موضوع است که آیا اعضای حزب کارگر کرسی های مجلس لردها را به افرادی فروخته اند که وام ها ی سنگین به این حزب داده اند یا نه.
این رسوایی ها، اتفاقاتی را به یاد می آورد که حکومت 18ساله حزب توری را در هم شکست. همین اتفاقات بود که موجب شد بلر در سال 1997پیروزی چشمگیری به دست آورد. سال گذشته در چنین روزهایی به رغم تردیدهایی که بعد از ماجرای جنگ عراق نسبت به صداقت بلر ایجاد شده بود، 60درصد انگلیسی ها او را نخست وزیری قدرتمند می دانستند اما اکنون چنین نیست.
نمایندگان حزب کارگر در پارلمان نگران آن هستند که بلر با سقوط خود این حزب را هم برای سال ها با خود غرق کند و به این ترتیب میراث دولت کارگری هم فراموش شود. دولت بلر در سال های اخیر دستاوردهای زیادی داشته که هریک از خواسته های دیرینه افکار عمومی انگلیس به شمار می رفتند. افزایش بودجه خدمات درمان عمومی و به طور کلی بهبود وضعیت این بخش از جمله این دستاوردهاست.
دستاوردهای اقتصادی دولت بلر هم قابل انکار نیست. استانداردهای زندگی در انگلیس در دولت بلر از استانداردها در فرانسه و آلمان فراتر رفت. شرایط بیمارستان ها و مدارس و ارقام سرمایه گذاری هم در دولت بلر رشد نشان داده است. بعضی تحلیلگران در انگلیس می گویند تغییر شعارها و برنامه های محافظه کاران حزب توری را هم باید میراث بلر به شمار آورد.
محافظه کاران اکنون بعد از گذشت 9 سال از دولت بلر، شعارهای زیست محیطی، توسعه بین المللی و ارتقای حقوق زنان و اقلیت ها می دهند. این در حالی است که در گذشته محدود کردن مهاجران و کاهش مالیات تنها شعار محافظه کاران بود.
بلر و براون در بسیاری از محورها و سیاستگذاری ها نظرات مشابهی دارند و اطرافیان بلر به صراحت گفته اند که نخست وزیر، موفقیت براون را در آینده، موفقیت خودش می داند. با این حال حزب کارگر اکنون در یک جنگ داخلی به سر می برد و بعضی تحلیلگران پیش بینی می کنند به زودی لیبرال دموکرات ها هم به این جنگ بپیوندند.
انتصاب های جدید بلر و تغییرات در ترکیب کابینه نوعی اعلام جنگ به براون بود. جان رید که به سمت وزارت کشور منصوب شد و آلن جانسون وزیر جدید آموزش از گزینه هایی هستند که با هدف محاصره کردن براون وارد دولت جدید بلر شده اند.
براون تاکنون به صراحت رودرروی بلر قرار نگرفته و بیشتر حرف هایش را از طریق فرستادگانش به اطلاع نخست وزیر رسانده است. اما وقتی از ضرورت نوسازی درون حزب کارگر سخن می گوید، تقریباً همه می دانند منظور او نوسازی بدون حضور بلر است. جدال میان بلر و براون از ماه ها پیش شروع شده بود اما در هفته های اخیر به اوج رسیده است.
اکنون دیگر حتی نزدیکان بلر در حزب کارگر هم خواستار رفتن او هستند. حتی وزرای دولت او شرایط کنونی را بی ثبات می خوانند و از این شرایط گلایه دارند. زمانی فقط طرفداران «کارگر قدیمی» (جناحی درون حزب کارگر که از موج جدید بلر درون این حزب بازماندند) از واگذاری قدرت از بلر به براون سخن می گفتند. اما اکنون دوستان بلر هم براین اعتقاد هستند که حزب کارگر فقط با تغییر رهبری نجات می یابد.
بلر می داند عملیات به دقت برنامه ریزی شده برای برکناری او را براون رهبری و هدایت می کند. نزدیکان براون از سخن گفتن صریح در این باره بیمی ندارند. اما او خود در مصاحبه های مطبوعاتی روابطش را با نخست وزیر خوب توصیف می کند. براون اخیراً در گفت وگویی به مجله تایم گفت، با نخست وزیر زیاد گفت وگو می کند و این دو می توانند مشکلاتشان را حل کنند.
روزنامه انگلیسی دیلی تلگراف اخیراً در این باره نوشت: «مشاوران بلر می گویند او سال آینده استعفا می دهد. اما براون خواستار کناره گیری بلر در تابستان 2007است. این دو رقیب فقط برای یک مدت زمان چند هفته ای در حال نابود کردن حزب کارگر هستند.
دیلی تلگراف در ادامه مطلبش نوشت:« بلر و براون دست به خودکشی سیاسی زده اند که به مرگ سیاسی هر دوی آنها و احزاب شان منجر خواهد شد. رأی دهندگان انگلیسی با دیدن چنین کشمکشی ترجیح می دهند کل حزب کارگر را کنار بگذارند.»
اما بلر که اکنون 53سالگی را می گذراند دیگر فرصتی برای به دست آوردن منصب سیاسی ندارد و این روزها آخرین روزهای حضور او در قدرت خواهد بود. به همین دلیل نمی تواند به راحتی ساختمان شماره 10نخست وزیری را ترک کند.
او اکنون تلاش می کند با اعتبار و عزت قدرت را به دیگری بسپارد به همین دلیل زمان استعفایش را اعلام نمی کند تا فرصت برای تصویب قوانین اصلاح طلبانه داشته باشد.
سرنوشت رهبری سیاسی آینده انگلیسی در انتخابات بعدی مشخص خواهد شد بلکه اتفاقات هفته های آینده نخست وزیر بعدی و حزب سیاسی بعدی حاکم در این کشور را معلوم می کند.