تحکیم و تنوع ایدئولوژیک

عبدا... مومنی
انجمن‌های اسلامی دانشجویان تشکل‌های دانشجویی مرکب از دانشجویان بودند که با تعلقات مذهبی بخش‌هایی از دانشجویان را نمایندگی می‌کردند.
اما به دلیل تحولی که در دوم خرداد 76 صورت گرفت با تغییرات جدی در ساختار تشکیلاتی انجمن‌های اسلامی مواجه شدیم. آنها از سیستمی بسته به سیستم باز تغییر شکل دادند و حق انتخاب کردن و انتخاب شدن تمام دانشجویان را به رسمیت شناختند. مهمترین دلیلی که باعث شد انجمن‌های اسلامی درب‌های خود را به روی دانشجویان با تمام عقاید باز کنند،‌ فقدان تشکل‌های دانشجویی مستقلی بود که بتوانند علایق و سلایق مختلف را نمایندگی کنند و در دانشگاه تنها تشکلی که رویکرد انتقادی نسبت به وضع موجود داشت انجمن‌های اسلامی بودند. ایده‌های مختلفی برای حل بحران هویتی انجمن‌های اسلامی دانشجویان مطرح است. عده‌ای معتقدند کسانی که تمایلی به فعالیت با هویت مذهبی ندارند باید حذف شوند عده‌ای دیگر می‌گویند باید تا تشکیل پارلمان وضعیت کنونی را ادامه دهیم.
اما این‌ها نمی‌تواند خیلی مشکلات را حل کند پس باید به دنبال راهکار سوم بود چرا که حذف سایر هویت‌ها از انجمن‌ها در حالی که جایی برای طرح عقاید خود ندارند اقدام غیر مسئولانه‌ای است در عین حال موکول کردن حل مشکلات به تشکیل پارلمان با توجه به محدودیت فعالیت تشکل‌های مستقل تنها شیفت مشکل به آینده‌ای نامعلوم است. راه حل سوم این است که از یک سو آموزش‌های تئوریک را جدی بگیریم و به تقویت مبانی مذهبی ضمن طرح دغدغه‌های جدید شکل گرفته در اذهان دانشجویان بپردازیم و از طرفی هم فکر تشکیل پارلمان دانشجویی باشیم اما تا زمانی که به آن دست پیدا کنیم باید از حضور افکار مختلف استقبال کنیم. مجموعه شورای مرکزی جدید هم راه حل سوم را در پیش گرفته است اما از این امر غفلت نمی‌کند که ادامه وضع موجود و وجود هویت‌های متکثر بدون رفتن به سمت راه حلی برای ایجاد نهادهای جدید برای پوشش آنها تحکیم را با چالش‌ها و مشکلاتی روبرو می‌کند که ادامه کار را سخت می‌کند. معتقدم که باید موضوع مذهب و هویت دینی را از حالت حربه‌ای برای برچسب زدن خارج کرد، ابراز عقیده کرد: جریان روشنفکری دینی در سال‌های اخیر دچار رخوت شده و برای سوال‌های موجود پاسخی پیدا نکرده است در حالی که برای رشد و بالندگی جریانات مذهبی و دانشگاه نیازمند کوشش عمیقی هستیم تا به سوالات و مشکلات عصر حاضر پاسخ‌های قانع کننده‌ای داده شود. روشنفکران و روحانیونی که از جوانان و دانشجویان به همین دلایل انتقاد دارند باید به این سوال پاسخ دهند که برای حل این مشکل چه کرده‌اند و تا چه میزان در رفتار خود زمینه اعتماد نسل جوان را فراهم کرده‌اند البته برای اعتماد جوان و دانشجو به حل مشکلات عقیدتی، با توجه به ویژگی‌های جوانی رفتار به دور از برتری‌ جویی می‌تواند منجر به پذیرش مباحث آنها توسط جوانان شود. در کنار کم‌کاری و غفلت روشنفکران دینی عاملی که سبب شده مذهب در بخشی از جوانان با تردید روبرو شود، برخی اقداماتی است که به نام مذهب انجام می‌شود اکنون رفتار و اقدامات بسیاری که موجب محدود کردن آزادی‌های سیاسی - اجتماعی می‌شود، به نام مذهب صورت می‌گیرد. همین هویت دینی و مذهبی مسأله‌ای است که منقتدان معتقدند جامعه دانشجویی با بحران آن مواجه است. تحکیم از تنوع ایدئولوژیک برخوردار است، این کثرت عقاید منجر به عدم وحدت استراتژیک در طول سالیان گذشته در تحکیم شده است.
در این راستا رفتن انجمن‌های اسلامی به سمتی که در دانشگاه از فضای متکثر و حق دگراندیشی حمایت کنند و لزوم وجود تشکل‌های دانشجویی مستقل و منتقد با گرایشات مختلف را به دانشگاه منتقل کنند و همواره از تکثر دیدگاه‌ها دفاع کنند تا حدودی می‌تواند به حل این مشکل کمک کند. مجموعه تحکیم در شرایط کنونی با توجه به تنوع عقاید و دیدگاه‌ها نزدیک به یک پارلمان دانشجویی است تا یک تشکل دانشجویی پیش نیاز نقد قدرت و دیده‌بانی جامعه مدنی که از سوی جریان دانشجویی مطرح شده است، این است که دچار خود حق انگاری نشود و بپذیرد که ممکن است درصدی از کنش‌هایش خطایی به همراه داشته باشد اگر مجموعه انجمن‌های اسلامی اعتقاد و التزام به کثرت و تنوع در دانشگاه داشته باشند و متوجه باشند که تکثر می‌تواند منجر به پایداری آنها شود و در کنار آن عقل جمعی و حاکمیت خرد خود بنیاد را بپذیرند می‌توان از تعامل انجمن‌های عضو اتحادیه در عین حفظ عقاید برای تقویت جریان دانشجویی استفاده کرد.
آنچه که بخشی از اصلاح‌طلبان و حتی دانشجویان به آن پایبند نیستند این است که در حوزه عمومی جامعه که باید تنها دلیل برتری خرد جمعی باشد، از پیش امتیازهایی برای خود قائلند که همین امر منجر به منتفی شدن تعاملات و گفت و گوها یا منفی بودن نتیجه آن می‌شود. اما اگر بپذیرید که همه ایده‌ها مادامی که به دلیل مقبولیت نزد اکثریت برتر شناخته نشود یکسان هستند، حق نداریم ایده خود را برتر از دیگران بدانیم. آنچه مبنای فعالیت ما در دوره جدید تحکیم بوده، پایبندی به اخلاق سیاسی قواعد دموکراتیک پذیرش حرکت در پارادایم کلی اصلاحات و نقد وضع موجود بوده است. این مسایل مجموعه تحکیم را در طول چند سال گذشته به هم پیوند داده و اگر اختلافی هم وجود داشته به دلیل عدول از برخی از این مولفه‌ها بوده است.
لازمه موفقیت و کارآمدی دیده‌بانی جامعه مدنی در حوزه عمومی این است که ابتدا داخل مجموعه چالش‌های خود را از طریق استقلال حل کنیم و این تجربه و تمرین در تحکیم صورت بگیرد تا پیگیری آن در خارج از مجموعه سهل‌تر شود. انجمن‌های اسلامی همچنان باید بپذیرند که اصلاحات استراتژی اصلی جریان دانشجویی در ایران است اما بی‌تردید ساز و کارهای تحقق آن با توجه به تجربه هشت‌ ساله اصلاحات باید متفاوت و فراتر از استراتژی‌های اصلاح از درون باشد، در این راستا حضور تحکیم در عرصه سیاست و دوری از خشونت به عنوان مشی برآمده از اخلاق دموکراتیک نزدیک‌ترین گزینه به منافع ملی است.
به نظر من حجاریان درست گفته که انجمن‌های اسلامی نهادی مدنی‌اند اما مدنی بودن انجمن‌ها نافی عملکرد دیده‌بانی جامعه مدنی نیست.
تحکیم علاوه بر این که رویکرد فعالان عرصه سیاست را نقد می‌کند برای حفظ و تقویت جامعه مدنی می‌کوشد، از شکل گیری نهادهای مدنی جدید استقبال و از نهادهای موجود پاسداری می‌کند.