نگاهی به زندگی و مبارزات شهید آیت الله سیدمحمدباقر حکیم

شهید والامقام آیت الله سید محمدباقر حکیم در سال 1358 هجری قمری در شهر مقدس نجف اشرف متولد شده است . از آنجائیکه خانواده ایشان یک خانواده اهل علم و روحانی بودند ، او نیز وارد این مسلک شده و مراحل اولیه دروس حوزوی را با سرعت گذرانده و در مراحل بالاتر نزد اساتید بزرگواری همچون اخوی ایشان آیت الله سید یوسف حکیم ، مرحوم حضرت آیت الله العظمی سید ابوالقاسم خوئی و شهید بزرگوار حضرت آیت الله العظمی سید محمدباقر صدر تلمذ یافته است.
در سال 1343 شمسی بود که بعنوان استادیار شروع به تدریس (علوم قرآن ) و (فقه مقارن ) در دانشکده الهیات بغداد ـ که بنام دانشکده اصول الدین معروف بود ـ نموده و تا زمان تعطیلات آن دانشکده توسط حکومت بعث عراق در سال 1354 به کار خود ادامه داده اند . البته در زمانی که در دانشکده مشغول تدریس بودند علامه سید مرتضی عسکری از عراق مهاجرت نموده است و عهده دار سرپرستی کمیته علمی دانشکده شده اند . همزمان با تدریس در دانشکده ، از (سال 1379 تا 1400 هجری قمری ) مشغول تدریس سطوح (کفایه ، رسائل ، مکاسب ) در حوزه علمیه نجف اشرف بوده است.
در سال (1343 هجری شمسی ) بود که موفق به دریافت اجازه اجتهاد در فقه و اصول و علوم قرآن از حضرت آیت الله شیخ مرتضی آل یاسین شدند . ضمنا در سال (1342 هجری شمسی ) نیز در معیت شهید بزرگوار حضرت آیت الله العظمی سید محمدباقر صدر و چند تن از علمای حوزه نجف اشرف مدرسه علوم اسلامی در نجف اشرف را تاسیس و به نمایندگی از سوی والد معظم ایشان عهده دار سرپرستی آن شدند. این مدرسه اولین تلاش از نوع خود برای ایجاد نظم و انسجام در حوزه علمیه بشمار می آمد.
با عنایت به اینکه ابوی بزرگوار ایشان مرجع مطلق جهان تشیع برای بیش از یک دهه بود ، شرایط برای ایشان طوری بود که توانست از آغاز جوانی در فعالیتهای سیاسی و تبلیغاتی بسیاری شرکت فعالانه داشته باشند. از این رو بود که ابتدا مسئول امور طلاب عراقی در حوزه نجف اشرف و سپس مسئولیت امور تبلیغاتی و فعالیتهای سیاسی اسلامی و ارتباط با حرکت اسلامی و دانشجوئی در سراسر عراق را برعهده گرفتند . در سال (1337 هجری شمسی ) مجله (الاضوا) ارگان رسمی جامعه روحانیت نجف اشرف با نظارت (کمیته ارشادی ) آن جامعه که ایشان عضو آن بود منتشر شد ، و همچنین مسئولیت بعثه حج مرحوم آیت الله العظمی حکیم هنگامی که عضو کمیته ارشادی جامعه روحانیت عراق مسئولیت گروههای انصار جماعه العلما که گروه ضربت آن جامعه بحساب می آمد به ایشان واگذار شد. در این راستا نیز بود که بنمایندگی از پدر ایشان به مراسم مختلف مذهبی و سیاسی و مردمی بسیار زیادی به مناطق مختلف عراق عزیمت و در افتتاح بسیاری از مساجد و کتابخانه ها در داخل و خارج عراق به وکالت از طرف ایشان شرکت نموده است . در سال (1340 هجری شمسی ) بعثه حج ابوی ایشان ـ که اولین بعثه اعزامی توسط یک مرجع شیعه بود ـ تاسیس و تا سال (1347 هجری شمسی ) ریاست آنرا برعهده داشته است . بنمایندگی از سوی والد ، و بهمراه برادر ایشان علامه شهید سید مهدی حکیم در کنفرانس اسلامی عمان در سال (1346 هجری شمسی ) ـ که پس از شکست اعراب در جنگ شش دوره با اسرائیل منعقد گردید ـ شرکت جست . ایشان در تاسیس مجلس اعلای شیعیان لبنان نیز سهمی را ایفا کرده است .
همزمان با فعالیتهای سیاسی و تحمل مسئولیتهای سنگین هدایت جنبشهای مردمی و مجاهدین مسلمان عراق ، از ابتدای ورود به ایران در سال 1359 در کنفرانسهای بسیاری که در داخل جمهوری اسلامی برگزار گردیده و میگردد شرکت نموده است ، از جمله کنفرانسهای وحدت ، کنفرانسهای پیروزی انقلاب ، کنفرانسهای برگزار شده توسط مجلس اعلی (بررسی جنایات صدام ، کادرهای اسلامی ، همیاری ملت عراق ) کنفرانسهای علمی متعددی که با فرهنگ و تمدن اسلامی ارتباط داشته باشد و بسیاری مراسم و کنفرانسهای دیگر که ذکر همه آنها در اینجا نمی گنجد.
ایشان نایب رئیس شورایعالی مجمع جهانی اهل بیت (علیهم السلام ) و رئیس شورایعالی مجمع التقرب بین المذاهب اسلامی نیز بودند.
در زمینه تالیفات و سخنرانیها و مقالات ، ایشان سخنرانیها بسیار زیادی سیاسی و فرهنگی و غیره انجام داده است که بسیاری از آنها غیر مکتوب هستند ، و مقالات بسیاری نیز نوشته اند که در مجلات و روزنامه ها و دیگر انتشارات منتشر شده است .
فعالیتهای تدریسی
1 ـ دانشکده اصول دین ـ بغداد که شامل درسهای زیر:
اـ علوم القرآن ، در چهار پایه و بمدت ده سال
ب ـ الفقه المقارن ـ برای مرحله سوم دانشکده .
2 ـ تدریس سطوح در حوزه علمیه نجف اشرف از سال 1379 ـ1400 هجری شمسی (کفایه ، وسائل و مکاسب ) .
3 ـ تدریس فلسفه اسلامی (فلسفتنا) و اقتصاد ما (اقتصادنا) در مدرسه علوم اسلامی در نجف اشرف بمدت شش سال .
4 ـ تدریس علوم قرآن و نجف و کربلا در دوره های کوتاه مدت تابستانی
5 ـ مقدمه تفسیر و تفسیر سوره حمد تا نصف سوره بقره بمدت سه سال که در حوزه علمیه قم و از پخش عربی رادیو تهران پخش می شد.
6 ـ تفسیر سوره های حشر ، صف ، جمعه ، منافقون ، تغابن ، حدید ، حجرات ، مجادله ، ممتحنه ، قدر.
7 ـ تدریس خارج (القضا) ـ تهران بمدت یکسال . و در حوزه علمیه قم (الجهاد والامر بالمعروف ) بمدت یکسال ، و فعالیتهای دیگر.
8 ـ دروس در حوزه قم که بعضی از اینها در رادیو و دیگری در تلویزیون پخش شده است . و اکنون بطور مکتوب موجود است .
مسئولیتهای فرهنگی
1 ـ عضویت در کمیته نظارت بر مجله (الاضوا) ارگان جماعه العلما نجف
2 ـ سرپرستی مدرسه علوم دینی نجف اشرف که توسط آیت الله العظمی حکیم تاسیس شده است از سال 81 ـ 95 هجری قمری .
3 ـ سرپرستی کمیته علمی دانشکده اصول دین بعد از رفتن آقای عسکری .
4 ـ عضویت شورایعالی مجمع التقریب و رئیس فعلی این شورا .
5 ـ عضویت شورایعالی مجمع اهل بیت و نایب رئیس این شورا .
6 ـ ریاست مجلس اعلای انقلاب اسلامی عراق .
مقاله‌ها
نام مقاله ـ نام نشریه
1 ـ غزوه بدر الاضوا (ارگان جماعه العلما نجف اشرف ) .
2 ـ صلح الحدیبیه الاضوا (ارگان جماعه العلما نجف اشرف ) .
3 ـ المستشرقون و شبهاتهم حول القرآن رساله الاسلام (ارگان دانشگاه اصول دین بغداد).
4 ـ محاضرات فی علوم القرآن سلسله مقالات در مجله رساله الاسلام .
5 ـ القصه فی القرآن رساله الاسلام (ارگان دانشگاه اصول دین بغداد).
6 ـ الفکر السیاسی للامام الخمینی بین النظریه والتطبیق کیهان فارسی .
7 ـ العلاقه بین القیاده و الامه من خلال رویه نهج البلاغه لواالصدر .
8 ـ دوره اهل البیت فی بنا الکتله الصالحه سلسله مقالات در مجله رساله الثقلین 2 تا .8
9 ـ الحاربه فی السنه الشریفه (قسمت اول ) الفکر الاسلامی .
10 ـ جرائم امن الجماعه (قسمت دوم ) الفکرالاسلامی .
11 ـ ابحات فی تفسر القرآن (3 قسمت ) الحوار الفکری و السیاسی قم .
12 ـ سیره الامام الحکیم الذاتیه والعلمیه و المرجعیه مقدمه بر کتاب (دلیل الناسک ).
کتابهای تالیفی
1 ـ علوم القرآن این کتاب یکبار توسط مجله رساله الاسلام و بار دیگر توسط مجمع علمی اسلامی به چاپ رسیده پس از بازنگری و اضافات برای چهارمین بار برای چاپ فرستاده شده است .
2 ـ الهدف من نزول القرآن و آثاره علی منهجه فی التغییر چاپ شده .
3 ـ القدوه الصالحه و دورها فی عملیه البنا تکثیر شده با تیراژ محدود.
4 ـ الحکم الاسلامی بین النظریه والتطبیق چاپ شده .
5 ـ الوحده الاسلامیه من منظور الثقلین چاپ شده .
6 ـ التفسیر عند اهل البیت (ع ) آماده چاپ .
7 ـ الجماعه الصالحه آماده چاپ .
8 ـ المجتمع الانسانی فی القرآن الکریم چاپ شده .
جزوه‌های تالیفی
1 ـ من نظرات جماعه العلما المجاهدین فی العراق .
2 ـ القدوه الصالحه و دورها فی عملیه النبا .
3 ـ ثوره الحسین ـ هزه ضمیر و حیاه رساله .
4 ـ ثوره الحسین ـ یقظه الضمیر و تحریرالاراده .
5 ـ ثوره الحسین ـ و تحقیق الهدف .
6 ـ القضیه الکردیه .
7 ـ ازمه الخلیج ، الاسباب والنتائج .
8 ـ السید النقوی و مدرسه اهل البیت (ع ) .
9 ـ العمل الجهادی و الغطا السیاسی .
روزنامه‌ها و مجلاتی که مقالات و نوشته‌های آیت‌الله حکیم را منتشر کردند.
نام ـ زبان ـ محل
1 ـ التوحید ـ عربی ـ قم ـ ایران
2 ـ رساله الثقلین ـ عربی ـ قم ـ ایران
3 ـ کیهان ـ فارسی ـ تهران ـ ایران
4 ـ الفکرالاسلامی ـ عربی ـ قم ـ ایران
5 ـ العالم ـ عربی ـ لبنان
6 ـ الحوارالفکری السیاسی ـ عربی ـ قم ـ ایران
7 ـ المنطلق ـ عربی ـ تهران ـ ایران
8 ـ الجهاد ـ عربی ـ تهران ـ ایران
9 ـ صوت الشهاده ـ عربی ـ تهران ـ ایران
10 ـ رساله الاسلام ـ عربی ـ بغداد ـ عراق
11 ـ الاضوا عربی ـ بغداد ـ عراق
12 ـ لواالصدر ـ عربی ـ تهران ـ ایران
13 ـ رساله التقریب ـ عربی ـ تهران ـ ایران
14 ـ دراسات و بحوث ـ عربی ـ تهران ـ ایران
15 ـ صوت الوحده الاسلامیه ـ عربی ـ تهران ـ ایران
16 ـ الوحده الاسلامیه ـ عربی ـ لبنان و .....