تاریخ انتشار : ۱۷ آبان ۱۳۸۹ - ۱۰:۱۶  ، 
کد خبر : ۱۸۷۶۱۷
بازخوانی اندیشه‌های نورانی معمار بزرگ انقلاب اسلامی ایران

تجلی قرآن و سنت در اندیشه امام(ره)

اشاره: امام خمینی(ره) اندیشه‌ورزی ذوالفنون بود که در ساحت‌های گوناگون معرفت، به تلاش فکری و عملی پرداخته و آثار ارجمندی در دانشهای مختلف از خود بر جای گذاشت. نظریه‌ها و آثار عملی وی در حوزه فقه، اصول، فلسفه، عرفان، اخلاق، سیاست، تفسیر و علوم قرآنی، رجال، درایه و مباحث اجتماعی از جایگاه والایی برخوردار است و با توجه به نقش رهبری انقلاب اسلامی و تحول شگرف سیاسی در ایران و تاسیس نظام جمهوری اسلامی در این کشور و بازتاب گسترده آن در جهان به طور عام و جهان اسلام به طور خاص و نقش قابل مطالعه وی در تحول اندیشه‌ها و آرای سیاسی و پیدایش دکترین‌های جدیدی که به گونه‌ای با عمل و رفتار سیاسی ایشان و نظرات وی ارتباط پیدا می‌کند، موجب گشت اندیشه و عمل حضرت امام مورد توجه پژوهشگران و محققان داخلی و خارجی قرار گیرد و نگرش‌های مثبت یا منفی، تحلیل‌های طرفدارانه، نقادانه و بی‌طرفانه بسیاری درباره زندگی و سیره علمی و عملی ایشان به وجود آید و بدیهی است در آینده نیز این پژوهش‌ها تداوم پیدا خواهد کرد. بدیهی است که حیات فکری هر اندیشه‌ای بستگی فراوان به حضور آن اندیشه در میدان رویکرد فکری و توجه متفکران دارد وگرنه در گذر زمان به فراموشی سپرده می‌شود و حیات خود را از دست می‌دهد. انتشار اینگونه پژوهش‌ها بستری است برای بازخوانی مستمر اندیشه و سیره معمار بزرگ انقلاب اسلامی از رهگذر تضارب آراء و اندیشه‌های متنوع صاحبنظران. در همین راستا موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی(ره) در مجموعه‌ای متعددی نسبت به استخراج دیدگاههای حضرت امام(س) از سخنرانی‌ها، پیام‌ها و تالیفات ایشان در خصوص موضوعات مختلف اعتقادی، سیاسی، اجتماعی و فرهنگی اهتمام نموده است که در این گزارش، تعدادی از آنها به اختصار معرفی می‌گردد.

صدور انقلاب از دیدگاه امام خمینی(ره) ـ تبیان آثار موضوعی (دفتر ششم)
چاپ چهارم: 1384
حضرت امام خمینی(ره) از همان مراحل اوج‌گیری نهضت در سالهای پس از پیروزی انقلاب اسلامی تا آخرین مراحل حیات، به مساله صدور انقلاب عنایتی ویژه داشتند. ایشان مساله صدور انقلاب را در درجه اول به عنوان خصلت ذاتی یا اجتناب‌ناپذیر انقلاب اسلامی معرفی می‌نمایند؛ چرا که به لحاظ اسلامی بودن انقلاب و حضور میلیونها مسلمان در اقصی نقاط گیتی که عزت و عظمت اسلام را همچون گمشده‌ای محبوب جستجو می‌کنند، اشاعه پیام رهایی‌بخش و عزت‌آفرین انقلاب اسلامی لزوماً موکول به اخذ تصمیم از جانب منادیان یا اجازه نشر از جانب مخالفان نیست. اما حضرت امام به صدور انقلاب در همین حد بسنده نمی‌کنند.
برای ایشان صدور انقلاب هم یک تکلیف است و هم یک تاکتیک تهاجمی علیه دشمنان انقلاب برای دور کردن خطر آنان و به نوعی صیانت از انقلاب.
این کتاب گردآوری قطعات و عباراتی است از امام راحل که در مقاطع مختلف و مقام‌های مختلف در حول و حوش موضوع صدور انقلاب عرضه داشته‌اند. این مجموعه در یک مقدمه و هشت فصل و مجموعاً 101 صفحه تنظیم گردیده است.
روحانیت و حوزه‌های علمیه از دیدگام امام خمینی(ره) تبیان آثار موضوعی(دفتر دهم)
چاپ سوم: 1384
امام خمینی(ره) به عنوان سمبل روحانیت اصیل و راستین با درک جامع و روشنی که از نقش و رسالت روحانی به عنوان پاسدار، مفسر، مروج و مدافع دیانت داشت و با تکیه بر نقاط قوت و ظرفیت شگرف نهاد روحانیت در هدایت و بسیج توده مردم مسلمان و نیز از طریق تمییز و تفکیک بین جریان اصیل با نمودها و نمونه‌های انحرافی آن، توانست نقش عظیم خود را در فرآیند هدایت و پیشبرد انقلاب اسلامی ایفا نماید.
در این راستا حضرت امام هم به بازسازی درونی و رفع کاستی‌ها و نقایص و هشدار نسبت به بروز ضعفها و آفتها در مجموعه نهاد روحانیت توجه دارند و هم به رابطه مطلوب و سازنده این نهاد با دیگر اقشار و نیز نسبت به دست‌های توطئه‌گر و ایادی بیگانه در جهت تخریب فرهنگ عمومی علیه این نهاد مقدس هشدار می‌دهند.
در این کتاب اندیشه‌های امام خمینی(ره) در زمینه نهاد روحانیت و سازمان حوزه‌های علمیه در یک مقدمه و شش فصل و مجموعاً در 697 صفحه تنظیم گردیده است.
جایگاه مردم در نظام اسلامی از دیدگاه امام خمینی(ره) تبیان آثار موضوعی(دفتر 35)
چاپ دوم: 1384
از منظر امام خمینی(ره) حاکمیت مردم بر سرنوشت خویش از ضرورتهای نظام جمهوری اسلامی است.
در این رویکرد مردم و حکومت اسلامی جدای از یکدیگر نیستند. ایشان از اراده و حضور مردم به عنوان عامل اساسی در مشروعیت مردمی حکومت یاد می‌کنند و پس از اتکا و اتکال به خدا، محور اصلی و نقش‌آفرین در پیروزی انقلاب و شکل‌گیری حکومت اسلامی در ایران را، حضور و پشتیبانی مردم می‌دانستند. اما تاکیدات مستمر و ماهوی حضرت امام بر نقش مردم، گویای اصالت گرایش‌های مدرن مردم‌سالارانه (دمکراتیک) در ایشان نیست.
این کتاب مجموعه نظرات امام در خصوص نقش مردم در نظام اسلامی را در یک مقدمه و پنج فصل و مجموعاً در 231 صفحه گرد آورده است.
حکومت اسلامی و ولایت فقیه در اندیشه امام خمینی(ره) تبیان(دفتر 45)
چاپ اول: 1384
حکومت اسلامی در اندیشه امام خمینی(ره) تبلور اسلام راستین است نه نظریه‌ای که در دوره‌ای از زندگی ایشان در راستای مبارزه با رژیم ستمشاهی و برپایی حوادث به وجود آمده باشد.
امام، هم نگاه دنیاگرایانه به انسان را نفی می‌کنند و هم نگاه آخرت‌گرایانه را. جدایی از دین و سیاست را هم به نفع سیاست و دنیا نادرست می‌دانند و هم به سود دین و آخرت. از منظر امام همه هستی، تحت ولایت حق تعالی و ولایت طیبه رسول‌الله(ص) است و حکومت ظاهر در دنیا، شعبه‌ای از ولایت طیبه رسول‌الله(ص) می‌باشد. امام پیاده شدن آن حقیقت الهی را در دوران معاصر و کشور ایران در شکل «جمهوری اسلامی» می‌بینند که هم ولایت الهی را در بر دارد و هم رای و جایگاه مردم که صاحبان حق در اداره زندگی خویش هستند و به بیان دیگر «جمهوری اسلامی» حقیقتی از تحقق ولایت الهی و حکومت اسلامی است که زمان و مکان شکل آن را تعیین کرده است.
این کتاب در یک مقدمه و 6 بخش و مجموعاً 853 صفحه آرای حضرت امام در خصوص ولایت فقیه و حکومت اسلامی را گرد آورده است.
استراتژی دفاعی در اندیشه امام خمینی(ره)
چاپ اول: 1384
امام خمینی(ره) در حوزه اندیشه سیاسی دارای آرای خاصی می‌باشند. آرای حضرت امام منبعث از تفکرات ایشان در حوزه‌های متنوعی چون عرفان، فلسفه، فقه و کلام اسلامی است. با مطالعه و دقت در آثار و سیره حضرت امام و تعمق در بنیادهای اندیشه سیاسی آن بزرگوار، می‌توان دو هدف دفاعی راهبردی(1) صیانت از دستاوردهای انقلاب اسلامی و تمامیت ارضی کشور و (2) نفی سلطه بیگانگان از جهان اسلام و پاکسازی کشورهای اسلامی از نفوذ سلطه جابرانه و قاهرانه آنان را تشخیص داد.
در کتاب «استراتژی دفاعی در اندیشه امام خمینی(ره)» مولف سعی نموده است تا به یک سوال اصلی «قواعد و مفاهیم دینی ـ سیاسی بنیادین، نفی سبیل کافران بر مسلمین و وجوب حفظ هویت و تمامیت دارالاسلام، چه جایگاهی در نظرات راهبردی دفاعی حضرت امام دارند؟» و یک سوال فرعی «جایگاه معادلات بین‌المللی در راهبرد دفاعی حصرت امام چیست؟» پاسخ دهد.
این کتاب در 5 فصل و مجموعاً 248 صفحه تنظیم و منتشر گردیده است.
استراتژی رهبری امام خمینی(ره)
چاپ اول: 1384
امام خمینی(ره) با خلق اندیشه‌ای نو و برگرفته از اهداف بنیادین انبیای الهی و ائمه طاهرین(ع) و با منطقی بهره گرفته از گزاره‌های دینی، تعریفی جدید از مدیریت و رهبری با رویکرد «مردم‌سالاری دینی» ارائه کردند و راهبردهای خود را تنها در قالب الفاظ و واژگان زندانی و محبوس نساخته بلکه آن را در عمل و با الگوهای رفتاری در سطح وسیعی با مدد از آموخته‌های دینی به محک تجربه گذاشتند و چون به مولفه‌های این راهبردها معتقد بودند، با بسیج منابع و امکانات مادی و معنوی، آن را در سطح جهانی مطرح کردند. مولفه‌های راهبردی امام خمینی دربردارنده اصولی چون: خدامحوری، ادای تکلیف، مردم‌داری و مردمی بودن و خدمت به محرومان و مستضعفان و... می‌باشد.
کتاب حاضر در یک مقدمه و 4 فصل در 169 صفحه منتشر گردیده است.
دغدغه‌ها و نگرانی‌های امام خمینی(ره)
چاپ اول: 1384
بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران همواره به فکر مردم بودند و همیشه نگران از آنکه مبادا این انقلاب به دست نااهلان بیفتد. توصیه‌ها و رهنمودهای این بزرگوار نشان‌دهنده آن است که در اداره حکومت، دغدغه‌هایی مطرح است؛ زیرا همواره احتمال اینکه قدرت به فساد منجر شود، مصلحت مردم رعایت نشود و ارباب قدرت از موقعیت خود سوء استفاده کنند و یا مردم از انقلاب دلسرد شوند و... وجود دارد.
این دغدغه‌ها در همه حکومتها هست اما در حکومت دینی، نگرانی‌ها دو چندان می‌شود و برای بنیانگذار آن نیز دغدغه‌ها بیشتر. اصولاً در برپایی حکومت دینی مقصود به خدمت گرفتن قدرت سیاسی برای مقاصد والای دینی نظیر برپایی عدالت اجتماعی در جامعه است. اما در برابر این هدف مقدس چالش‌های بسیاری وجود دارد که باعث دغدغه و نگرانی‌هایی در همه دلسوزان علی‌الخصوص رهبر و بنیانگذار چنین حکومتی می‌شود.
دغدغه‌های ایشان در دوران پس از پیروزی انقلاب اسلامی را در چند سطح می‌توان مشاهده کرد: 1- عملکرد اقشار مشخص نظیر روحانیت، کارگزاران نظام و روشنفکران 2- کارکرد نهادهای انقلابی 3- عدم رعایت قوانین و آیین‌های اسلامی 4- بی‌توجهی به اصول و مبانی عقلایی مدیریت جامعه 5- خطرات و آفات نظام 6- توطئه‌های قدرتهای بیگانه.
این کتاب نگرانی‌های امام خمینی(ره) را در ذیل 33 عنوان اصلی در 399 صفحه گردآوری نموده است.
قواعد فقهی در آثار امام خمینی(ره)
چاپ اول: 1384
قواعد فقهی که برگرفته از آیات قرآن و سنت پیامبر اکرم(ص) و ائمه معصومین(ع) است از ابتدای شکل‌گیری عنصر اجتهاد، در ضمن مباحث فقهی و به صورت پراکنده مورد بررسی قرار گرفته و با وجود آنکه در دوره‌های اخیر به صورت مستقل نیز به آن پرداخته شده، اما همچنان تا رسیدن به جایگاه اصلی و شایسته خود راهی بس دراز در پیش دارد. بر این اساس تاکید بر اهتمام بیشتر به قواعد فقهی در حوزه‌های علمیه، امری ضروری و اجتناب‌ناپذیر به نظر می‌رسد.
تدوین و انتشار قواعد فقهی براساس آثار حضرت امام خمینی(ره) توسط موسسه تنظیم و نشر آثار حضرت امام، تلاشی است ارزنده در جهت تبیین اندیشه‌های ایشان و تاکید مجددی است بر اهمیت قواعد فقهی در عرصه اجتهاد شیعی.
در این اثر 36 قاعده از قواعد فقهی در چهار حوزه قواعد عمومی، قواعد عبادات، قواعد معاملات و قواعد حکومتی ـ قضایی بر اساس اندیشه‌های فقهی امام خمینی در 349 صفحه گردآوری شده است.
قانون مدنی و فتاوای امام خمینی(ره)
چاپ اول: 1384
از آنجا که طبق اصل 167 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران و ماده 3 قانون آیین دادرسی دادگاه‌های عمومی و انقلاب در امور مدنی، چنانچه قاضی حکم دعوایی را در قوانین مدوّنه نیابد با استناد به منابع معتبر اسلامی یا فتاوای معتبر حکم قضیه را صادر می‌نماید و مسلماً یکی از فتاوای معتبر، فتاوا و آرای فقهی امام خمینی(ره) است؛ لذا ضرورت پژوهش تطبیقی قانون مدنی و فتاوای حضرت امام(ره) و فواید کاربردی آن در دستگاه قضایی بر کسی پوشیده نیست. مولف کتاب حاضر با بررسی کلیه مواد قانون مدنی با دو کتاب تحریرالوسیله و استفتائات حضرت امام، به تطبیق و مقایسه میان آنها پرداخته و نسبت هر یک از مواد قانون مدنی با فتاوای فقهی امام را روشن کرده است.
این کتاب به عنوان هزارمین اثر تاریخی سازمان مطالعه و تدوین کتب علوم انسانی دانشگاه‌ها در دو مجلد و مجموعاً 1340 صفحه به رشته تحریر درآمده است.
برداشت‌هایی از سیره امام خمینی در خانواده
چاپ پنجم: 1384
زنده نگاه داشتن یاد و نام مردان بزرگ تاریخ که سرنوشت ملت‌ها را با اندیشه الهی، اراده پولادین و پشتکار خود رقم زده‌اند، وظیفه همه انسان‌های دردمند و دلسوزان هدایت نسلهاست.
امام خمینی(ره) که با قیام الهی خود در عصر غرب انسانیت و ظلمت جهل و کفر، بت‌ها را شکست و دریچه‌های نور را بر روی انسان‌های دردمند و منتظر گشود، در زمره‌ی این بزرگمردان است که شناخت ابعاد وجودی او به سادگی میسر نیست. البته بر دست‌اندرکاران پژوهش‌های تاریخی پوشیده نیست که خاطرات به جا مانده در اذهان اشخاص و راویان به طور طبیعی و فی نفسه دارای کاستی‌هایی است.
مولف کتاب حاضر، سیره عملی حضرت امام در حوزه نهاد خانواده را در یک مقدمه و 9 فصل و مجموعاً در 347 صفحه به رشته تحریر درآورده است.
جایگاه شورا در حکومت اسلامی
چاپ اول: 1384
شناخت انقلاب اسلامی ایران و عواملی که در بروز و تکوین آن دخالت داشت قبل از هر چیز مرهون شناخت منظومه فکری معمار توانمند آن است؛ چرا که مکتب فکری و اعتقادی امام که قرائتی ناب از اسلام است می‌تواند ما را در تحقق آرمانها و اهداف بلند اسلامی یاری بخشید و جهان اسلام را در مسیر رسالت واقعی خویش رهنمون سازد.
در طول تاریخ دانشمندان شیعی نمی‌توانستند از کنار حکومت بی‌تفاوت عبور کنند؛ چرا که بسیاری از احکام اجتماعی اسلام به دست حاکم اسلامی و یا به اذن وی باید جامه عمل بپوشد. مهمترین اثر در باب حکومت اسلامی تئوری حضرت امام درباره ولایت فقیه و طرح گسترده و عمیق آن بوده است. شورا یکی از آموزه‌های مهم دینی بوده است که ریشه در قرآن و حدیث دارد و در عرصه‌های مختلفی مورد توجه قرار گرفته است.
در این کتاب نفس شورا در حکومت اسلامی با توجه به دیدگاهها و سیره عملی امام خمینی(ره) در یک مقدمه و 9 فصل و مجموعاً در 233 صفحه مورد بررسی قرار گرفته است.
مجلس خبرگان و حکومت دینی در ایران
چاپ اول: 1384
تحولات پیش‌نویس قانون اساسی و سیر تحول آن در استقرار نظریه «ولایت فقیه» ـ که قبلاً توسط امام خمینی(ره) در نجف تبیین و به عنوان یک دکترین سیاسی مطرح شده بود ـ در چارچوب قانون اساسی کارکردهای گسترده سیاسی یافت؛ امری که قبلاً در پیش‌نویس قانون اساسی اساساً به آن اشاره‌ای نشده بود و منازعات و چالش‌های بی‌پایان را در توزیع قدرت سیاسی در نظام جدید ایران به دنبال داشت و اساس جدیدی را در نظام حکومتی ایران و حوزه‌های علمیه شیعی برقرار ساخت که در نوع خود در تاریخ ایران بی‌نظیر بوده است.
مولف کتاب مزبور سعی نموده با تلفیق دو روش توضیحی جزئی‌نگر و روش تحلیلی کلان‌نگر و با استناد به مدارک تاریخی و پژوهش‌های موجود به توصیف و تحلیل تحولات در بنیادهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نظام جمهوری اسلامی و بازتاب‌های آن با تمرکز بر روی نهاد سیاسی مجلس خبرگان بپردازد.
این کتاب در یک مقدمه و 6 بخش و مجموعاً در 811 صفحه به رشته تحریر درآمده است.

نظرات بینندگان
ارسال خبرنامه
برای عضویت در خبرنامه سایت ایمیل خود را وارد نمایید.
نشریات