آفریقاى جنوبى در پى سیاست خارجى پویا

آفریقاى جنوبى در سال 2006میلادى در عرصه سیاست داخلى سال سختى را پشت سر گذاشت. دوران ریاست جمهورى امبکى در سال 2009میلادى به پایان مى رسد و اکنون سوال اساسى این است که سکان رهبرى این کشور تازه رسته از استعمار سفید را چه کسى بدست خواهد گرفت.حزب کنگره ملى آفریقا ANCهمچنان به حاکمیت سیاسى بلامنازع خود بر کشور ادامه مى دهد، اما تنش هاى درونى حزب که ثمره اختلافات موجود بین دو پایگاه اصلى به رهبرى تابو امبکى و معاون برکنار شده اش جاکوب زوما است، به مرور زمان به انشقاق در میان کادرهاى اصلى و توده هاى طرفدار آن دامن زده است.سرعت آهسته توسعه اجتماعى طى 12سالى که از انتقال حاکمیت سیاسى کشور به حزب کنگره ملى آفریقا مى گذرد، بتدریج به اعتبار این حزب لطمه وارد کرده است. گرچه پیروزى چشمگیر حزب در انتخابات شهرداران و شوراى هاى شهرى در ماه مارس 2006نشان از تداوم محبوبیت آن در نزد اکثریت سیاهپوستان داشت، ولى فقدان رقیبان سرسخت سیاسى در تثبیت این روند بى تاثیر نبوده است.وقایع درون حزب کنگره ملى آفریقا و اختلاف نظرهایى که میان رهبران این حزب و دو گروه اصلى متحد آن یعنى اتحادیه کارگران (کوساتو) و حزب کمونیست درباره سرنوشت سیاسى زوما بروز کرده است، حکایت از نزاع عمیق ترى دارد که ریشه در جریانهاى فکرى حاکم بر این اتحاد مثلث دارد.جاکوب زوما که تا قبل از برکناریش از معاونت رییس جمهورى در ماه ژوئن 2005میلادى از او بعنوان رییس آینده حزب و جانشین امبکى در دولت آتى نام برده مى شد، متهم است که مبالغى را از شرکت فروش اسلحه تامسون سى اس اف Thomson CSFبعنوان رشوه دریافت کرده است.این اتهامات مربوط به معاملات8/4میلیارد دلارى شرکت یاد شده با آفریقاى جنوبى در سال 1999میلادى مى شود که بدنبال پایان گرفتن تحریمهاى نظامى سازمان ملل علیه این کشور انجام شده است .هنوز چند ماه از ایراد این اتهام و برکنارى زوما از دولت نگذشته بود که این بار او به اتهام دیگرى مبنى بر توسل به خشونت جنسى علیه بانویى که بسیار جوانتر از او بود و از نزدیکان خانوادگى محسوب مى شد، روانه دادگاه گردید.گرچه زوما از این اتهام به سختى تبرئه شد، ولى همفکران او در حزب و به خصوص حامیانش در اتحادیه کارگران و حزب کمونیست، بیشترین تلاش را بخرج دادند تا از نتیجه مثبت دادرسى ها براى بهبود اعتبار سیاسى وى استفاده کنند.رهبران اتحادیه کارگران و حزب کمونیست آفریقاى جنوبى از ابتدا که زوما بدلیل اتهاماتش از دولت کنار گذارده شد، این حادثه را «توطئه اى سیاسى» براى محروم کردن وى از رهبرى حزب و در نتیجه ریاست دولت در انتخابات سال 2009تلقى کرده اند.حزب کنگره ملى آفریقا در طول سالهاى طولانى مبارزه اش علیه نظام سیاسى آپارتاید، از همکاریهاى نزدیک با اتحادیه هاى کارگرى و احزاب دست چپى براى پیشبرد این مبارزات سود مى برده است. درواقع این گروهها بستر مناسبى را براى یارگیرى حزب و تقویت سازمان انسانى آن در جهت تشدید حملات علیه آپارتاید فراهم مى ساختند.به همین دلیل بود که بسیارى از رهبران گروههاى یاد شده بلافاصله پس از پیروزى انقلاب سیاهان در سال 1994میلادى، به مناصب مهم دولتى گمارده شدند.به گزارش ایرنا اما روش رهبرى امبکى بر حزب و سیاستهاى وى در جهت لیبرالیزه کردن اقتصاد کشور که به تشدید فاصله بین فقرا و ثروتمندان انجامیده است، بتدریج واکنشهاى تند جناح هاى چپ را در درون حزب و گروههاى متحد آن ایجاد کرده است.به طوریکه «زولینزوما واوى» دبیرکل اتحادیه کارگران آفریقاى جنوبى (کوساتو)، در ماه مى گذشته امبکى را به شکل بى سابقه اى به اعمال روشهاى دیکتاتورى متهم کرد و هشدار داد: علایمى که وجود دارد، حاکى از حرکت حزب به سمت حاکمیت دیکتاتورى در آینده است.رهبران حزب کمونیست نیز بنوبه خود خواستار احیاى روشهاى دموکراتیک و انقلابى و زدودن اتحاد سه گانه از جریانهاى «خودکامه بورژوازى» شده اند، گرچه بعید به نظر مى رسد، آنها بخواهند با شکستن اتحاد کنونى به رقیبى جدى براى حزب کنگره ملى آفریقا در آینده تبدیل شوند.برگزارى کنگره سراسرى حزب کنگره ملى آفریقا در سال 2007میلادى بدون تردید چالشگاه مهمى براى جریانهاى سیاسى حاکم بر این حزب و ارزیابى وزن سیاسى هر کدام در تعیین سرنوشت رهبرى آن با توجه به وضعیت کنونى زوما و نزدیک شدن امبکى به پایان دوره ریاستش بر حزب خواهد بود.آنچه که مشهود است، نزاع بر سر سرنوشت سیاسى زوما بیشتر از آنکه علت این منازعات باشد، بهانه و سرفصلى است براى اختلافات عمیق ترى که بتدریج سر باز کرده است.نشانه هاى تاثیرگذارى این اختلافات که ریشه در بحرانهاى سیاسى و اجتماعى آفریقاى جنوبى دارد، از هم کنون در میزان محبوبیت دولت امبکى نزد افکار عمومى این کشور آشکار شده است.بنا به نتایج افکارسنجى موسسه مارکینور محبوبیت امبکى از 61درصد در ماه مى 2007به 54درصد در ماه دسامبر کاهش یافته است که کمترین آن طى 4سال گذشته محسوب مى شود.برغم گرفتاریهایى که دولت امبکى در عرصه سیاست داخلى با آن روبرو بود، آفریقاى جنوبى در سالى که گذشت سیاست خارجى فعالى را در قبال مسایل قاره آفریقا و نیز بسیارى از موضوعات جهانى دنبال کرد.پرتوریا در این سال تلاش بسیارى را مصروف پایان دادن به بحرانهاى جارى در قاره آفریقا، به ویژه در کشورهاى ساحل عاج، سودان، کنگو و بروندى بکار برد.این کشور همچنین علاوه بر تحکیم همکاریهاى سه جانبه با کشورهاى برزیل و هند، میزبان رهبران روسیه و چین در سالجارى بود. نزدیکى آفریقاى جنوبى به کشورهاى آسیایى، به ویژه با توجه به اینکه قاره آسیا بازارمناسبى براى تولیدات آفریقا به شمار مى رود، در تقویت همگرایى دو قاره تاثیرات قابل ملاحظه اى خواهد داشت .چین و روسیه به عنوان دو قدرت مهم آسیایى به افزایش سرمایه گذاریها در آفریقا، به ویژه در بخشهاى انرژى و معدن، روى آورده اند.این همکاریها با توجه به بحرانهاى موجود در منطقه خاورمیانه و فقدان افق روشنى براى حل این بحرانها در آینده نزدیک، به طور احتمال با شدت بیشترى ادامه خواهد یافت.حضور آفریقاى جنوبى در نشستهاى گروه هشت، افزایش مراودات سیاسى بین واشنگتن و پرتوریا و ادامه روابط سنتى این کشور با اتحادیه اروپا نیز حکایت از آن دارد که قدرتهاى غربى به منظور تحکیم سیاستهاى خود در قاره آفریقا، به پرتوریا توجه خاصى نشان مى دهند.
عضویت موقت آفریقاى جنوبى در شوراى امنیت سازمان ملل که از آغاز سال جدید میلادى آغاز شده و به مدت دو سال ادامه خواهد داشت، بدون تردید نقش این کشور را در حل بحرانهاى منطقه اى و جهانى پر رنگ تر خواهد کرد.