پیش‌شرط ایجاد نشاط انتخاباتی

نفسیه زارع‌کهن
کمتر از سه ماه تا برگزاری همزمان چهارمین دوره انتخابات خبرگان رهبری و سومین دوره انتخابات شورای شهر باقی است. آنچه بیش از هر چیز توجه فعالان سیاسی، احزاب و گروه‌ها را در این زمینه به خود مشغول داشته است، بحث ائتلاف، تایید صلاحیت‌ها و حضور با لیستی مشترک در انتخابات آتی است. اما چیزی که در این میان مورد غفلت و بی‌توجهی قرار گرفته، بحث حضور و توجه مردم به این انتخابات است. نبود شور و نشاط انتخاباتی میان مردم و زمان کوتاه تا برگزاری انتخابات آینده احزاب را وا می‌دارد که در اینباره تدبیر کنند.
اما میان احزاب دو دیدگاه مطرح است؛ دیدگاهی که سردی رفتار مردم را به تجربه انتخاباتی گذشته آنان مربوط می‌داند و دیدگاهی که معتقد است فاصله زمانی تا آذرماه آینده یعنی موعد انتخابات خبرگان رهبری و شوراهای شهر سبب می‌شود تا مردم در حال حاضر حساسیت زیادی در اینباره بروز ندهند. اگر چه برخی فعالان حزبی در گفت‌وگو با کارگزاران فضای به وجود آمده کنونی را ناشی از کم توجهی‌ها به کارکرد احزاب و موانع موجود بر سر راه پررنگ شدن احزاب در جامعه امروز ایران دانسته‌اند.
دو انتخابات همزمان، علت بی‌تفاوتی مردم!
محمد عطریانفر، عضو شورای مرکزی حزب کارگزاران سازندگی می‌گوید، علاوه بر اینکه هنوز شور انتخاباتی در میان مردم مشاهده نمی‌شود، در میان احزاب هم نمی‌توان شور زیادی را شاهد بود. وی در گفت‌وگو با کارگزاران می‌افزاید: در هر انتخاباتی مردم مشغول گزینش هستند و البته انتخابات سراسری مثل انتخابات مجلس و ریاست جمهوری هم برای آنها از حساسیت بالاتری برخوردار است.
لذا در انتخاباتی مثل انتخابات میان دوره‌ای مجلس خبرگان یا شوراهای شهر معمولا از نشاطی که در آن انتخابات میان مردم وجود دارد، خبری نیست و مردم کمتر واکنش نشان می‌دهند. وی تفاوت قائل شدن میان انتخابات را برای مردم یک امر ذاتی دانسته و همزمان دو انتخابات که هم جنس نیستند را عامل دیگری برای بالا نرفتن تب انتخاباتی در فضای کشور می‌خواند.
عطریانفر در این زمینه چنین توضیح می‌دهد: همزمانی دو انتخابات ناهم‌جنس به تردید و تامل مردم افزوده است. شاید اگر انتخابات شوراها به طور مستقل در دستور کار وزارت کشور قرار می‌گرفت، نشاط و شور لازم حاصل می‌شد. وی عدم رغبت احزاب در این وضع را نیز بی‌تاثیر نمی‌داند.
عطریانفر، عامل موثر دیگر برای توجه مردم به بحث انتخابات در کشور را نقش رسانه‌های سراسری دانسته و می‌گوید: زمانی که دستگاه‌های رسمی تبلیغات و اطلاع‌رسانی در صحنه انتخابات حاضر می‌شوند و در کوره انتخابات می‌دمند مردم هم به آن واکنش نشان می‌دهند. وی سپس می‌افزاید: در این زمینه صدا و سیما بیشترین تاثیر را داشته است، هم به دلیل بحث انحصار آن و هم به علت نفوذی که در طول سالیان دراز در خانواده‌ها پیدا کرده است.
عطریانفر با تاکید بر اینکه چون دستگاه اطلاع رسانی رسمی کشور در این زمینه دست به کار نشده است و روزنامه‌ها همچنین تحرکی ندارند، می‌گوید‌: نبود رسانه‌ها و روزنامه‌های حزبی در این مسئله بی‌تثایر نیست. به باور وی، مردم برای داشتن نشاط نیازمند یک موتور محرک و یک جریان پیشرو و پرچمدار هستند. عطریانفر در توضیح این پرچمداران اظهار می‌کند: این نقش پیشکسوتی و پرچمداری را احزاب باید ایفا کنند و در واقع احزاب هستند که نشاط را به جامعه منتقل می‌کنند.
زمان زیادی تا انتخابات باقی است
اما «کمال الدین سجادی» سخنگوی جبهه پیروان خط امام و رهبری علت عدم شور و هیجان در میان مردم را فاصله زمانی زیاد تا انتخابات می‌داند و معتقد است که مردم به تدریج حضور خود را در انتخابات نشان خواهند داد. سجادی با بیان اینکه هیچ سرخوردگی و ناکامی در میان مردم مشاهده نمی‌کند به کارگزاران می‌گوید:‌ تا 24 آذر ماه فاصله زیادی وجود دارد و هنوز بسیار زود است که مردم وارد شور و هیجان شوند.
وی اضافه می‌کند: از آنها که انتخابات پیشرو ویژگی خاصی دارند، مثلا خبرگان نهادی سرنوشت ساز برای نظام است و شوراها تا عمق روستاها پیش رفته‌اند. حضور مردم حتما پربار خواهد بود مخصوصا که همزمانی دو انتخابات باعث تکمیل آنها شده است.
مردم به دنبال رای واقعی هستند نه تزئینی
در همین حال محمدعلی توفیقی، عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی بی‌توجهی مردم به انتخابات آتی را ناشی از کاهش اثربخش آراء آنها در انتخابات گذشته می‌داند. وی در گفت‌وگو با گارگزاران در توضیح این مسئله می‌گوید:‌ زمانی که مردم می‌بینند رای آنها تاثیربخشی خود را از دست داده است و در سرنوشت آنها هیچ نقشی ایفا نمی‌کند شور و هیجان خود را از دست می‌دهند.
به اعتقاد وی متعاقب دوم خرداد که مردم رویکردی مشارکت جویانه در انتخابات داشتند به مرور دچار سرخوردگی شدند. توفیقی، در توضیح این سرخوردگی تصریح می‌کند:‌ این سرخوردگی به خاطر عملکرد بعضی افراد از سویی و موانعی که در مقابل انتخابات واقعی، مثل نظارت استصوابی و رد صلاحیت‌ها قرار گرفت از سوی دیگر است.
به نظر عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی مردم به دنبال رای واقعی هستند نه رای تزئینی. اما وظیفه احزاب و گروه‌ها در این زمینه چیست؟ آنها باید چه کنند تا شور و نشاط انتخاباتی در جامعه جاری شود؟ صاحب نظران سیاسی معتقدند که اگر احزاب به خواسته‌های مردم توجه کنند و از سوی دیگر حاکمیت به آنها توجه کند در ایجاد شور انتخاباتی در جامعه موفق خواهند بود.
فعال شدن احزاب منتقد عامل ایجاد شور سیاسی
محمد عطریانفر درباره راه‌حلی که احزاب و گروه‌ها برای انتقال شور و نشاط انتخاباتی به مردم باید داشته باشند، می‌گوید: نکته اول در این زمینه این است که احزاب انگیزه فعالیت داشته باشند و چون احزاب به طور دقیق تکلیف خود را با حاکمیت روشن نمی‌بینند، این انگیزه را ندارند.
وی نظر خود را چنین تشریح می‌کند: احساس احزاب این است که حاکمیت آنها را به رسمیت نمی‌شناسد و احزاب را تا آنجا که همسو با سیاست‌هایش باشند می‌پذیرد.
عطریانفر سپس ادامه می‌دهد: ‌نقش احزاب اقلیت، شکست خورده در انتخابات و از قدرت حذف شده در ایجاد هیجان‌های اجتماعی بسیار موثر است، اما متاسفانه هیچ واکنشی در احزاب از قدرت برکنار شده نمی‌بینم که آن هم به علت عدم مشخص شدن تکلیف حاکمیت با این احزاب است.
از دید عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی حاکمیت، حقوق احزاب اقلیت و منتقد را به رسمیت نمی‌شناسد و فعال نبودن احزاب منتقد دولت یک نقیصه است.
وی برای توضیح این نقیصه می‌گوید: فعال شدن احزاب منتقد دولت نیاز به پیش نیاز یعنی به رسمیت شناختن حقوق معنوی و مشروع احزاب از سوی حاکمیت دارد و تا وقتی این پیش نیاز مهیا نشود فضا دچار سردی و بی‌تحرکی خواهد بود.
عطریانفر بی‌توجهی به احزاب را یک ایراد تاریخی می‌داند. به اعتقاد او اگر این ایمان را از حاکمیت به احزاب انتقال بدهیم که حاکمیت چتری واحد بر سر همه احزاب و گروه‌هاست و به هم به یک چشم نگاه می‌کند، امید به تحرک و سیاست‌ورزی بالا خواهد رفت. عضو شورای مرکزی کارگزاران اضافه می‌کند: ‌تا زمانی که بحث خودی و غیرخودی مطرح باشد به این دو نمی‌توان چندان امیدوار بود.
نقش مکمل احزاب و رسانه‌ها
کمال‌الدین سجادی سخنگوی جبهه پیروان خط امام و رهبری نیز نقش احزاب را در ایجاد شور و هیجان انتخاباتی میان مردم موثر می‌داند و تاکید می‌کند: اگر در زمینه انتخابات احزاب و تشکل‌های سیاسی غایب باشند اصلا شور و هیجان نخواهیم داشت، اما اگر احزاب به وظیفه خود عمل کنند، به تولید فکر سیاسی، جهت‌دهی و افزایش ذهنیت و آگاهی سیاسی برای انتخابات بپردازند می‌توانند در مردم شور و هیجان ایجاد کنند. به اعتقاد سجادی احزاب و رسانه‌ها تکمیل کننده هم دیگر در انتخابات و ایجاد شور و هیجان عمومی هستند و اگر احزاب و رسانه‌ها فضای لازم را برای پوشش بحث انتخابات داشته باشند، مردم همانند همیشه در صحنه انتخابات فعال خواهند بود. سخنگوی جبهه پیروان خط امام و رهبری با توضیح رابطه احزاب و مردم و ایجاد شور و هیجان انتخاباتی در میان آنها توسط تشکل‌های سیاسی نقش دولت را زمینه‌ای مهم برای فعالیت احزاب می‌داند. وی برای تکمیل این باور خود توضیح می‌دهد: دولت و حاکمیت باید زمینه لازم را برای احزاب فراهم کنند و در واقع عرصه‌ای ایجاد کنند که تحرک احزاب از هر جهت بیشتر شود. عضو جبهه پیروان خط امام و رهبری اضافه می‌کند: ‌دولت باید رسانه‌ها را نیز مورد حمایت قرار داده و فضا را برای انتخابات مهیا کند و دولت احمدی‌نژاد دولتی است که بر این مسئله توجه دارد.
ضرورت نگاه واقع بینانه به خواست مردم
دکتر محمد علی توفیقی عضو شورای مرکزی سازمان مجاهدین انقلاب اسلامی در توضیح نقش احزاب برای ایجاد شور و نشاط انتخاباتی در میان مردم می‌گوید: احزاب باید به تدوین برنامه‌هایی منطبق بر واقعیت‌ها و نیازهای مردم بپردازند. البته بین عملکرد حاکمیت و احزاب رابطه‌ای دو سویه وجود دارد.
وی اضافه می‌کند: ‌احزاب به تنهایی نمی‌توانند شور و شوق ایجاد کنند و حاکمیت هم به تنهایی موفق نخواهد بود، بلکه فعالیت این دو باید به موازات هم باشد.
توفیقی در مورد نقش حاکمیت خاطرنشان می‌کند: اگر به مردم تضمین داده شود که هرکس را بخواهند می‌توانند انتخاب کنند و این فردی که انتخاب می کنند می‌تواند همه خواسته‌های آنها را برآورده کند و از سوی حاکمیت هم برایش مشکلی پیش نخواهد آمد. قطعا مردم شور و هیجان خاصی برای شرکت در انتخابات خواهند داشت. توفیقی همچنین در پایان بار دیگر بر نگاه واقع‌بینانه به مردم و خواسته‌های آنها در ایجاد شور انتخاباتی میان مردم تاکید می‌کند.