نقش دانشگاه‌ها در فرآیند توسعه

حسین خسرونیا
گروه اقتصادی: به گفته وزیر محترم علوم؛ در کشور بودجه زیادی برای پژوهش و فناوری صرف می‌شود که تنها یک چهارم این بودجه در اختیار وزارت علوم می‌باشد. وی همچنین اذعان نمود ساماندهی بخش پژوهش و بودجه پژوهشی یکی از اولویت‌های کاری‌اش می‌باشد.
این بدون بالفعل درآوردن پژوهش و فناوری می‌توان گامی به سوی توسعه قلمداد شود؟
در 27 سال گذشته هزاران طرح و برنامه عمرانی اقتصادی فرهنگی به اجرا درآمد یا در حال مطالعه و اجرا است که شاید به جرأت بتوان گفت از لحاظ کمی هیچ کشوری در منطقه در حد و اندازه ایران مجری طرح‌های چنین رنگارنگ نبوده است اما چرا ما هنوز در اولین خوان توسعه مانده‌ایم؟ مگر نه اینکه لازمه توسعه پایدار سرمایه‌گذاری می‌باشد. ساخت چند سد و نیروگاه و جاده ما را به همترازی با کشورهای توسعه یافته می‌رساند.
آیا تمامی این طرح و برنامه‌ها قبل از اجرا مورد نقد و بررسی قرار گرفته است؟
عدم مطالعه دقیق و کارشناسی بر روی طرح‌ها تأثیرات منفی بر جای می‌گذارد. کیفیت نامطلوب آنها در مراحل بهره‌برداری موجب افزایش هزینه تعمیر و نگهداری می‌شود. جاده‌ها زودتر خراب شده، کارخانه‌ها محتاج به تعمیر می‌شوند. ساختمان‌ها فرو می‌ریزد، سدها ترک برمی‌دارد و در این احوال با توجه به سرمایه‌گذاری‌های هنگفت به ناچار هزینه فراوانی صرف تعمیر و نگهداری آنها می‌شود زیرا پس از انجام طرح، انصراف از بهره‌برداری از تأسیسات موجود بسیار دشوار است.
از دیگر مشکلات بر سر راه این طرح‌ها کیفیت نامطلوب در مراحل بهره‌برداری است که بازده لازم اعم از مالی و اقتصادی عاید نمی‌گرداند. زیرا هزینه‌ها به طور سرسام‌آور افزایش می‌یابد و با توجه به آن منابع اولاً‌ به علت گزاف بودن برآورد اولیه تحقق نمی‌یابد و ثانیاً‌ به فرض تحقق که تقریباً محال است جبران هزینه‌ها را نمی‌کند.
با توجه به موارد بالا، آیا بهتر نیست تمام طرح‌ها و برنامه‌ها و همچنین پروژه‌های عمرانی از یک مجرایی تخصصی عبور داده شود تا بدینوسیله طرح‌های پرطمطراق و بی‌محتوا و مطالعه نشده بودجه‌های هنگفت را نبلعد.
باید دانشکده‌های ما وارد عرصه شوند و کلیه طرح‌ها توسط آنها بر اساس مطالعه دقیق، وضع طرح‌ها تحلیل اعتبار ارزی و ریالی و تعیین جدول زمانی اجرایی معلوم و ارتباط آنها با تحقق هدف مشخص شوند. خوشبختانه در کشور ما دانشکده‌های متعدد و رشته‌های متنوعی موجود می‌باشد که می‌توانند نقش پیمانکاری طرح‌ها را چه در زمینه مطالعه و تحقیق و چه در اجرا و نظارت به عهده گیرند. تحقیق این امر در بهبود کمی و کیفی دانشکده‌ها نیز تأثیرگذار می‌باشد زیرا بخشی از بودجه‌های پژوهشی و عمرانی بلاتکلیف و بدون اثر وارد این دانشکده‌ها شده. دانشگاه از قالب تئوریک به تولید علم به عرصه علم وارد گشته- رقابت بین دانشکد‌ه‌ها ایجاد می‌نماید- دانشجویان و اساتید دانشگا‌ه‌ها درگیر فعالیت‌های سازنده اجرایی می‌گردند و در نهایت توسعه پایدار با هزینه‌های کمتر تحقق می‌یابد.